Ana Arı Hücre Çubukları ve Tutucular

Ana arı hücre çubukları ve tutucular, aşılanan yüksükleri kovanda ağzı aşağı, dik ve eşit aralıklı biçimde taşıyan parçalardır: çubuk, aşılama çerçevesinin içine yatay yerleştirilen ahşap ya da metal çıtadır; tutucu ise yüksüğün oturduğu ve çubuğa takılan küçük plastik tabandır. İyi bir çubuk-tutucu düzeni aşılamayı hızlandırır, olgun yüksüğü ezmeden çıkarmayı sağlar ve dağıtımda yüksüğün peteğe sağlam yerleşmesine yardım eder.

Hücre çubuğu nedir, ne işe yarar?

Hücre çubuğu (yüksük çıtası), ana arı ya da arı sütü üretiminde yüksüklerin dizildiği yatay çıtadır. Çubuklar, kovan çerçevesi ölçüsündeki aşılama çerçevesinin yan çıtalarındaki yuvalara oturur. Bir çerçevede çoğunlukla iki-üç çubuk bulunur.

Çubuğun görevi, yüksükleri arıların en yoğun olduğu yere, doğal ana arı gözleri gibi ağzı aşağı ve dik konumda taşımaktır. Aşılama sırasında ise çubuk çerçeveden çıkarılır ya da kendi ekseninde döndürülür; yüksüklerin ağzı yukarı bakar ve larva rahatça bırakılır.

Çubuk çeşitleri

Tutucu (yüksük tabanı) nedir?

Tutucu (yüksük tabanı, yüksük taşıyıcısı), yüksüğün oturduğu küçük plastik parçadır. Tutucu çubuğa takılır; yüksük tutucuya geçirilir. Bu düzenin en büyük yararı, olgun yüksüğün mum kısmına hiç dokunmadan tutucusundan tutularak çubuktan alınabilmesi ve peteğe yerleştirilebilmesidir.

• Çiviyle ya da vidayla sabitlenen tutucular: Ahşap çubuğa kalıcı olarak takılır; yüksük tutucuya bastırılır.
• Geçmeli (kızaklı) tutucular: Belirli kesitteki metal ya da plastik çubuğa geçirilir, çubuk boyunca kaydırılıp aralık ayarlanır.
• Mumla yapıştırılan tabanlar: Taban çubuğa bir damla erimiş mumla tutturulur; olgun yüksükle birlikte kolayca koparılır.
• Aşılamasız sistem tabanları: Ana arının yumurtladığı göz tabanları, bu sistemin kendi tutucularına takılır ve çubuğa dizilir.

Çubuk ve tutucu seçerken nelere dikkat edilmeli?

• Uyum: Tutucu çubuğa, yüksük tutucuya, koruma kafesi de yüksüğe uymalıdır. Farklı sistemlerin parçaları çoğu zaman birbirine geçmez.
• Sağlamlık: Tutucu çubukta oynamamalı, yüksük tutucudan kendiliğinden düşmemelidir; olgun yüksük düşerse içindeki ana arı ölebilir.
• Aralık: Yüksükler arasında, olgun yüksüklerin birbirine yapışmayacağı ve arıların çevresinde çalışabileceği kadar boşluk bırakılır.
• Malzeme: Kokusuz, gıdaya uygun plastik; boyasız ve verniksiz ahşap; paslanmaz metal.
• Yedek: Tutucular kırılır ve kaybolur; sezon başında yedek bulundurun.

Olgun yüksük çubuktan nasıl alınır ve dağıtılır?

1. Zamanlama: Olgun yüksükler aşılamanın 10. gününde, ana arı çıkmadan bir-iki gün önce alınır.
2. Arıları uzaklaştırın: Yetiştirme çerçevesi silkelenmez; arılar fırçayla ya da hafif dumanla uzaklaştırılır.
3. Tutucudan tutun: Her yüksük tutucusundan kavranır, hafifçe döndürülerek ya da çekilerek çubuktan ayrılır. Yüksüğün ucuna ve mum duvarına bastırılmaz.
4. Dik taşıyın: Yüksükler ağzı aşağıda, dik ve ılık bir taşıma kabında taşınır.
5. Yerleştirin: Tutucu, çiftleştirme kutusunda iki çerçevenin arasına sıkıştırılır ya da petek yüzeyine hafifçe bastırılarak sabitlenir.

Koruma kafesleri ve tutucular

Dağıtım bir-iki gün gecikecekse olgun yüksüklere koruma kafesi takılır. Kafes, tutucunun üzerine ya da çevresine geçer ve erken çıkan ana arının diğer yüksüklere ulaşmasını engeller. Kafesin tutucu tipinize uyması, yüksüğü sıkıştırmaması ve çıkan ana arının arılarca beslenebileceği aralıklara sahip olması gerekir. Kafesler 9–10. günde, yüksükler olgunken takılır.

Temizlik, bakım ve saklama

• Tutucular: Her partiden sonra mum ve propolis kazınır, ılık suyla yıkanır. Kokulu deterjan kullanılmaz ya da çok iyi durulanır.
• Ahşap çubuklar: Kazınır ve tamamen kurutulur; çatlayan ya da eğrilen çubuk değiştirilir.
• Metal çubuklar: Silinip kurutulur; pas belirtisi görülürse kullanılmaz.
• Saklama: Kapalı kutuda, kuru, serin ve kimyasallardan uzak bir yerde.
• Hastalık: Hastalık belirtisi olan kolonide kullanılan çubuk ve tutucular ayrılır.

Sık yapılan hatalar

• Gevşek tutucu: Taşıma sırasında düşen yüksük ana arının ölümüne yol açar.
• Sıkışık dizilim: Olgun yüksükler birbirine kaynar, ayırırken yırtılır.
• Yüksüğü mum kısmından tutmak: Duvar ezilir, pupa zarar görür.
• Farklı sistemleri karıştırmak: Koruma kafesi ya da tutucu uymaz, dağıtım günü sorun çıkar.