Arı sütü saklama kavanozları

Arı sütü saklama kavanozları, taze arı sütünü hasattan tüketime kadar ışıktan, havadan, nemden ve kokudan koruyan, soğukta ve donmada dayanıklı, hava almayan kapaklı küçük kaplardır. En uygunu koyu renkli (ör. kahverengi) cam kavanozdur; gıdaya uygun, ışık geçirmeyen plastik kaplar da kullanılır. Kap ne kadar iyi olursa olsun, arı sütünün niteliğini asıl koruyan kesintisiz soğuk zincirdir.

Arı sütü neden özel kapta saklanır?

Arı sütü, genç bakıcı işçi arıların baş bölgesindeki yutak altı ve üst çene bezlerinden salgılanan, yaklaşık üçte ikisi su olan, protein, şeker ve yağ asitlerince zengin kıvamlı bir salgıdır. Bu yapı onu bal gibi dayanıklı değil, çabuk bozulan bir ürün yapar.

• Isı: Oda sıcaklığında bileşenleri görece hızlı değişir; soğuk zincir şarttır.
• Işık: Işık, özellikle güneş ışığı, bozulmayı hızlandırır.
• Hava: Oksijenle temas renk ve tat değişimine yol açar; kap ne kadar sık açılırsa ürün o kadar etkilenir.
• Nem ve koku: Ürün su kaybedebilir ya da çevredeki kokuları alabilir.
• Asitlik: Arı sütü asidiktir; tepkimeye açık metallerle temas ettiğinde tat ve renk bozulabilir.

Saklama kabı bu etkilerin çoğuna karşı ilk savunma hattıdır. Soğuk zincir kırıldığında ürün görünüşte değişmeyebilir, ama nitelik kaybeder; bu bozulmayı alıcı fark edemez, sorumluluk tümüyle üreticidedir.

Hangi kap malzemesi uygundur?

Şeffaf kapta ürünün görünmesi alıcı için çekici olabilir, ama ışık ürüne zarar verir. Şeffaf kap kullanılacaksa ürün her zaman karanlık bir buzdolabında ya da ışık geçirmeyen bir kutu içinde tutulmalıdır.

Kapak nasıl olmalı?

• Hava almamalı: Vidalı ve iç contalı kapaklar, havayla ve buzdolabı kokularıyla teması en aza indirir.
• İç yüzey: Ürüne değebilecek iç yüzey gıdaya uygun plastik ya da kaplamalı olmalıdır; çıplak metal kapak asidik ürünle temas etmemelidir.
• Donmaya dayanıklılık: Dondurucuda çatlamayan, sertleşip kırılmayan malzeme seçilmelidir.
• Kurcalanma belirtisi: Satışa sunulan ürünlerde açıldığı anlaşılan (emniyet halkalı ya da mühürlü) kapaklar güven verir.

Kavanoz büyüklüğü nasıl seçilir?

Arı sütü için küçük kap kuralı geçerlidir. Büyük bir kavanoz her açılışta tüm ürünü havayla ve sıcaklık değişimiyle karşılaştırır. Donmuş ürün ise çözüldükten sonra yeniden dondurulmamalıdır.

• Toplama kabı: Hasat sırasında birkaç küçük kap kullanılır; dolan her kap hemen kapatılıp soğutulur.
• Depolama kabı: Üretici, uzun süreli depolamada ürünü dondurucuya uygun, porsiyonlara bölünmüş kaplarda saklar.
• Tüketici kabı: Birkaç on gramlık küçük kavanozlar, açıldıktan sonra kısa sürede tüketilecek miktarı içerir.

Kavanoz nasıl hazırlanır ve doldurulur? Adım adım

1. Temizleyin: Yeni ya da kullanılmış cam kavanozları ılık suyla yıkayın, deterjan kalıntısı kalmayacak biçimde durulayın.
2. Sterilize edin: Cam kavanozları kaynar suda ya da fırında ısıl işlemle sterilize edin, kapak contalarını üreticinin önerdiği biçimde temizleyin.
3. Tamamen soğutun ve kurutun: Arı sütü asla sıcak ya da nemli kavanoza konmaz.
4. Soğuk ve temiz ortamda doldurun: Serin, tozsuz, arıya kapalı bir odada; eldiven ve bone ile.
5. Az hava, küçük pay: Kabı mümkün olduğunca dolu tutun; dondurulacaksa donmada genleşme için ağızda çok küçük bir pay bırakın.
6. Kenarı temizleyin: Kavanoz ağzına bulaşan ürün temiz bir kâğıtla silinir; aksi hâlde kapak tam oturmaz.
7. Kapatın, etiketleyin, soğutun: Kapak sıkıca kapatılır, etiket yapıştırılır ve kavanoz bekletilmeden buzdolabına ya da dondurucuya konur.

Arı sütü hangi sıcaklıkta saklanır?

• Kısa süre: Buzdolabında, yaklaşık 0–5 °C'de. Kapının iç rafları sıcaklığı dalgalandığı için uygun değildir; arka raflar tercih edilir.
• Uzun süre: Dondurucuda, −18 °C ve altında.
• Çözdürme: Donmuş ürün buzdolabında yavaşça çözdürülür; oda sıcaklığında ya da sıcak suda çözdürülmez. Çözülen ürün yeniden dondurulmaz.
• Taşıma: Arılıktan işleme alanına ve satış noktasına soğutucu kutu ve buz aküleriyle taşınır.
• Kayıt: Buzdolabı ve dondurucuya termometre konur, sıcaklık düzenli kaydedilir.

Etikette neler yazmalı?

• Ürün adı: Taze arı sütü; varsa karışım olmadığı ya da karışımın içeriği.
• Hasat tarihi ve parti numarası: İzlenebilirlik için.
• Saklama koşulu: "0–5 °C'de saklayınız" ya da "−18 °C'de dondurulmuş olarak saklayınız; çözüldükten sonra dondurmayınız".
• Üretici bilgileri ve gıda etiketleme mevzuatının istediği diğer bilgiler.

Satış amaçlı ürünlerde etikette hastalık tedavisi ya da önleme iddiasına yer verilmez; arı sütüne alerjik tepki bildirilmiş olduğundan uyarı eklemek iyi bir uygulamadır.

Liyofilize (dondurularak kurutulmuş) arı sütü

Taze arı sütünün suyunun dondurularak uzaklaştırılmasıyla elde edilen toz ürün, taze sütten farklı saklanır. Nem çekme eğilimi yüksek olduğu için nem geçirmez, sıkı kapalı ve ışık almayan kaplarda, serin ve kuru yerde tutulur. Kap açıldıktan sonra her seferinde hemen kapatılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Büyük kavanozda saklamak: Her açılışta ürünün tamamı havayla ve ısıyla karşılaşır.
• Şeffaf kabı ışıkta tutmak: Vitrinde ya da tezgâhta bekleyen ürün kısa sürede değer kaybeder.
• Metal kapak iç yüzeyini ürüne değdirmek: Asidik ürün metalle tepkimeye girebilir.
• Sıcak kavanoza doldurmak: Sterilizasyondan sonra soğumamış kap ürünü bozar.
• Çözüp yeniden dondurmak: Nitelik kaybını hızlandırır.