KEK VERME

Arı keki (fondan, şeker hamuru, kandi), şekerden yapılan, neredeyse susuz ve katı bir yemdir; soğuk havada, arıların şurubu işleyemediği dönemde kümenin doğrudan yiyebileceği acil enerji kaynağıdır. Bu sayfada kekin ne zaman verileceği, nasıl hazırlanıp kovana yerleştirileceği ve en sık yapılan hatalar anlatılır.

Arı keki nedir, şuruptan farkı ne?

Kek, şeker kristallerinin çok az su veya şurupla yoğrulmasıyla elde edilen hamur kıvamında bir yemdir. Ticari olarak satılan hazır keklere fondan da denir. Şuruptan temel farkı, arıların onu işleyip depolamak zorunda olmamasıdır: küme keki yavaş yavaş yiyerek tüketir.

• Şurup: Sıvıdır, arılar suyunu buharlaştırıp peteğe depolar. Sıcak havada verilir; stok oluşturur ve yavru üretimini uyarır.
• Kek: Katıdır, işlenmesi gerekmez. Soğuk havada verilir; kovanda nem artırmaz, yavru üretimini şurup kadar uyarmaz.

Arılar keki tüketmek için az miktarda suya ihtiyaç duyar; kışın bu suyu kovandaki yoğuşmadan ve kekin havadan çektiği nemden karşılarlar.

Arılara kek ne zaman verilir?

Kek, sonbaharda yeterli bal ya da şurup stoku yapmanın yerine geçmez. Doğru kullanımı bir güvenlik ağıdır:

• Kış ortası ve kış sonu: Kovan kaldırıldığında hafif geliyorsa ya da küme en üst çıtalara kadar çıkmışsa stok bitmek üzeredir.
• Erken ilkbahar: Yavru üretimi başladığında tüketim hızla artar. Hava şurup verilemeyecek kadar soğuksa kek verilir.
• Sonbaharda geç kalındıysa: Hava soğuduğu için şurup artık işlenemiyorsa eksik stok kekle desteklenir.
• Nakil ve taşıma sırasında: Sıvı yemin dökülme riski olan durumlarda kek pratiktir.

Kek çeşitleri

Hazır arı keki (fondan)

Ticari fondanlar genellikle sakaroz, glikoz ve fruktoz karışımından yapılır ve arılar için hazırlanmıştır. Tutarlı kıvamdadır, uzun süre bozulmadan saklanır ve kullanımı en kolay seçenektir. Ambalajlı olanlar, ambalajı alttan açılarak doğrudan çıtaların üzerine konur.

Pudra şekerinden ev yapımı kek

En yaygın ev yapımı yöntem, pudra şekerinin az miktarda sıvıyla yoğrulmasıdır. Sıvı olarak koyu şeker şurubu, hazır invert şeker şurubu ya da yalnız kendi arılığınızdan, sağlıklı kolonilerin balı kullanılabilir. Geleneksel oran ağırlıkça yaklaşık 3–4 ölçü pudra şekerine 1 ölçü sıvıdır.

1. Pudra şekerini geniş ve temiz bir kaba alın. Mümkünse katkısız pudra şekeri tercih edin.
2. Sıvıyı azar azar ekleyerek yoğurun. Hamur ele yapışmayan, ama ufalanmayan bir kıvama gelmelidir.
3. Kıvam çok yumuşaksa pudra şekeri, çok kuruysa birkaç damla sıvı ekleyin.
4. Hamuru 1–2 kg'lık düz parçalar hâlinde şekillendirin ve naylon ya da streç filme sarın.
5. Serin bir yerde saklayın; birkaç gün içinde hafifçe sertleşmesi normaldir.

Kıvam kritik noktadır: Fazla sulu kek ısınınca akar, çerçevelerin arasına damlar ve arıları yapıştırabilir. Fazla kuru kek ise taşlaşır ve arılar onu tüketmekte zorlanır.

Pişirilerek yapılan fondan

Şeker ve suyun kaynatılıp belirli bir sıcaklığa kadar pişirilmesi ve soğurken karıştırılarak kristallendirilmesiyle yapılır. Deneyim ister: şeker fazla ısıtılır ya da karamelize olursa arılar için zararlı bileşikler (özellikle HMF, hidroksimetilfurfural) oluşur. Kahverengileşmiş, yanık kokan fondanı arılara vermeyin. Bu yüzden yeni başlayanlar için pudra şekeri hamuru ya da hazır kek daha güvenlidir.

Protein katkılı kek

Kekin içine polen ya da polen ikamesi katılarak hem enerji hem protein veren kekler yapılır. Bunlar kışın ortasında değil, yavru üretiminin başladığı kış sonu ve erken ilkbaharda kullanılır. Ayrıntılar Polen Verme sayfasındadır.

Kek nasıl verilir? Adım adım

1. Kümenin yerini bulun: Kapağı kaldırdığınızda arıların yoğunlaştığı çerçeve aralıkları kümenin yeridir. Kek tam bu noktanın üstüne gelmelidir; kümeden uzağa konan kek soğukta kullanılamaz.
2. Keki çıtaların ya da örtü tahtası deliğinin üstüne koyun: Ambalajlı kekin arılara bakan yüzünü açın; üst yüzü kapalı kalsın ki kek kurumasın.
3. Boşluk bırakın: Çıtalar üzerine konan kek için kapakla arasında yer gerekir. Gerekirse çıtaların üstüne birkaç santim yüksekliğinde ince bir ara kasnak (besleme kasnağı) koyun.
4. Kapağı hemen kapatın ve kovanı üşütmemek için işlemi kısa tutun.
5. Kontrol edin: Kış boyunca birkaç haftada bir kapağı kısa süre kaldırarak kekin durumuna bakın. Bitmek üzereyse yenisini ekleyin.

Ne kadar kek verilmeli?

Kesin bir miktar yoktur; koloninin gücüne, havaya ve kalan stoğa bağlıdır. Pratikte bir seferde 1–2 kg'lık bir parça konur ve tükendikçe yenilenir. Kek tamamen bitmeden yenisini eklemek, stoğun sıfıra indiği günlerde koloninin açlığa düşmesini önler.

Arıların keki hızlı tüketmesi, stokun gerçekten azaldığını ve yavru üretiminin başladığını gösterir. Hiç dokunulmayan kek ise ya kümeden uzak konmuştur ya da kolonide henüz yeterli bal vardır.

Kek verirken sık yapılan hatalar

• Kekte un kullanmak: Buğday unu ve benzeri nişastalı maddeler arılar için uygun yem değildir; kışın sindirim sorunlarına yol açabilir. Kekte yalnız şeker ve uygun sıvı kullanılır.
• Meyve püresi, pekmez, melas eklemek: Mayalanır, küflenir ve arılarda ishale neden olabilir.
• Esmer şeker kullanmak: İçindeki sindirilemeyen maddeler kışın arıların bağırsağında birikir.
• Kaynağı bilinmeyen bal kullanmak: Başka arılıktan ya da marketten alınmış bal, yavru çürüklüğü sporlarını taşıyabilir.
• Keki kümeden uzağa, kenar çerçevelerin üstüne koymak: Soğukta küme yeme doğru hareket edemez ve yemin birkaç santim yakınında açlıktan ölebilir.
• Keki çok geç vermek: Koloni açlık sınırına geldiğinde verilen kek her zaman yetişmez. Kış sonunda kovan kaldırma kontrolünü aksatmayın.

Saklama ve hijyen

• Kekleri kuru, serin ve kapalı bir yerde, karınca ve fareden korunmuş olarak saklayın.
• Açılmış ve kovanda yarım kalmış kekleri ilkbaharda alın; nem çekip küflenen parçaları kullanmayın.
• Ölü bir kovandan alınan yarım kek parçasını başka koloniye vermeyin; ölüm nedeni hastalık olabilir.
• Kek yapımında kullanılan kapları temiz tutun; yemleri kovan önünde açık bırakmayın.