Amip Hastalığı

Amip hastalığı, tek hücreli bir parazit olan Malpighamoeba mellificae'nin ergin arıların boşaltım borucuklarına (Malpighi tüpleri) yerleşmesiyle oluşur. Kendine özgü bir saha belirtisi yoktur, tablosu nosemaya çok benzer ve çoğu zaman onunla birlikte görülür. Ruhsatlı bir ilacı yoktur; korunma, nosemadaki gibi temiz petek, kuru kovan ve güçlü kolonidir.

Nedir, nasıl bulaşır?

Parazit, arının vücut sıvısını süzüp atıkları bağırsağa ileten ince Malpighi tüplerine yerleşir. Tüpler şişer, işlevleri bozulur; arının ömrü kısalır. Hastalık ergin arıları etkiler, yavruyu etkilemez.

Parazit dayanıklı kistler oluşturur. Kistler dışkıyla atılır, petekte ve kovan yüzeylerinde uzun süre canlı kalır. Kirli peteği temizleyen ve dışkıyla bulaşmış su ya da yemle temas eden genç arılar kisti ağızdan alır. Bu nedenle eski, dışkı lekeli petekler ve nemli kovanlar hastalığın sürmesini kolaylaştırır.

Nasıl tanınır?

Sahada amibi tanımanın yolu yoktur. Görülebilecek bulgular özgül değildir ve nosema, virüsler ya da zehirlenmede de görülür:

• İlkbaharda gelişmeyen, arı sayısı eriyen koloni,
• Kovan önünde uçamayan, sürünen arılar,
• Çerçevelerde ve uçuş tahtasında kahverengi dışkı lekeleri (çoğu zaman eşlik eden nosemaya bağlı),
• Özellikle kış sonu ve ilkbaharda yaşlı arılarda artan kayıp.

Hastalık genellikle ilkbaharda en yüksek düzeye çıkar, yaz başında kendiliğinden geriler.

Nosema ile ilişkisi

İki etken aynı kolonide sık birlikte bulunur ve etkileri birbirini ağırlaştırır. Tetikleyen koşullar da ortaktır: kovan içi nem, uzun süre uçamama, uygun olmayan kış yemi ve stres. Pratikte ayrı ele alınmaları gerekmez; alınacak önlemler aynıdır.

Kesin tanı

Tanı yalnız laboratuvarda konur. Uçuş deliğinden yaşlı (tarlacı) arılardan örnek toplayın; örnek sayısını ve saklama biçimini (dondurma ya da alkol) laboratuvara önceden sorun. Laboratuvar arıyı açarak Malpighi tüplerini mikroskopta inceler; bulaşık tüpler şişkin ve camsı görünür, içlerinde kistler seçilir. Aynı örnekte nosema bakısı da istenmelidir.

Ne yapmalı?

Ruhsatlı bir ilacı yoktur; kendi başınıza antibiyotik ya da başka bir ilaç denemeyin. Yaklaşım, koloniyi zayıflatan koşulları düzeltmektir:

1. Peteği düzenli yenileyin. Dışkı lekeli ve çok koyu petekleri döngüden çıkarın; kistlerin asıl kaynağı eski petektir.
2. Kovanı kuru tutun. İyi havalandırma, hafif öne eğimli kovan, güneş alan ve rüzgârdan korunan arılık yeri.
3. Kış yemine dikkat edin. Salgı balı (çam balı gibi) ve iyi olgunlaşmamış yem, uzun kışlarda arının bağırsağını zorlar ve dışkı lekesine yol açar.
4. Temiz su sağlayın. Arıların kirli su birikintilerinden su almasını önleyin.
5. Zayıf kolonileri birleştirin, ilkbaharda yeterli polen olmasını sağlayın.
6. Depodaki petekleri dezenfekte edin. Bazı ülkelerde depolanan peteklerin asetik asit buharıyla dezenfeksiyonu önerilir; aşındırıcı bir maddedir, açık havada ve koruyucu ekipmanla uygulanır.

Önemi

Amip hastalığı tek başına nadiren ciddi kayba yol açar. Asıl önemi, nosema, varroa ve kötü kışlama gibi başka stres etkenleriyle birlikte koloniyi zayıflatmasıdır. Bu yüzden "hangi parazit?" sorusundan çok, koloniyi zayıflatan koşulların düzeltilmesi önemlidir.