Septisemi

Septisemi, bakterinin ergin arının kan sıvısına (hemolenf) geçip orada çoğalmasıyla oluşan, seyrek görülen bir hastalıktır. En tipik bulgusu, yeni ölmüş arıların dokununca baş, göğüs, karın, bacak ve kanatlarına kolayca ayrılmasıdır. İlaç gerekmez; hastalık çoğu zaman arılığın fazla nemli ve bakımsız olduğunun işaretidir.

Nedir, nasıl bulaşır?

Etken olarak en sık Pseudomonas aeruginosa (eski adıyla P. apiseptica) bildirilir; Serratia marcescens gibi başka fırsatçı bakteriler de benzer tablo yapabilir. Bu bakteriler toprakta ve durgun, kirli suda yaşar.

Bakteri sağlam bir arıya kolay giremez. Vücuda genellikle trake açıklıkları (solunum delikleri) ya da dış iskeletteki yaralardan girer. Kan sıvısında hızla çoğalır ve arıyı kısa sürede öldürür; bakteri kas ve bağ dokusunu da bozduğu için ölü arı çabuk dağılır.

Hastalığı kolaylaştıran koşullar:

• Sürekli nemli, bataklık, gölgeli ve havasız arılık yerleri
• Kovan içinde yoğuşma ve ıslak taban
• Arıların kirli, durgun sulardan su alması
• Zayıf, stresli koloniler

Nasıl tanınır?

• Arının dağılması: Yeni ölmüş arı elle tutulunca vücut halkaları, bacaklar ve kanatlar kolayca kopar. En ayırt edici bulgudur.
• Süt beyazı kan sıvısı: Normalde berrak olan hemolenf bulanık, süt beyazı görünür. Bacağı koparılan canlı ya da yeni ölmüş arıda gözlenebilir.
• Kötü koku: Ölü arılardan çürük, keskin bir koku gelebilir.
• Durgun arılar: Ölmeden önce arılar halsizdir, uçamaz, kovan önünde ve tabanda ölü arı birikir.

Benzer durumlardan farkı

Kovanda nasıl doğrulanır?

1. Kovan önünden ya da tabandan yeni ölmüş birkaç arı alın.
2. Arıyı iki parmakla hafifçe tutun: baş, göğüs ve karın kolayca ayrılıyor, bacaklar ve kanatlar dökülüyorsa septisemiden şüphelenin.
3. Canlı ama halsiz bir arının bacağını koparıp çıkan damlaya bakın: süt beyazı ve bulanıksa şüphe güçlenir.
4. Kesin tanı için arıları kapalı bir kapta, soğuk zincirde laboratuvara gönderin; bakteri hemolenften üretilerek belirlenir.

Zehirlenmeden şüpheleniyorsanız (yakında ilaçlama, birçok kovanda ani ölüm) arıları dondurup saklayın ve tarım müdürlüğüne bildirin; bu durum farklı bir süreç gerektirir.

Ne yapmalı?

Septiseminin ilaçla tedavisi yoktur ve gerekmez; antibiyotik kullanmayın. Koşullar düzelince hastalık kendiliğinden geriler.

• Arılığı kuru ve havadar yere taşıyın. Bataklık, dere yatağı, sürekli gölge ve rüzgârsız çukurlar uygun değildir.
• Kovanları yerden yükseltin. Sağlam sehpa, zeminden gelen nemi ve sıçrayan çamuru keser.
• Kovan içi nemi azaltın. Havalandırmayı iyileştirin, yoğuşma yapan örtüleri düzeltin, ıslak tabanı temizleyip kurulayın.
• Temiz su sağlayın. Arılığa yakın, düzenli tazelenen bir suluk koyun; arılar kirli su birikintilerine yönelmesin.
• Ölü arıları temizleyin. Kovan önünde ve tabanda biriken ölüleri uzaklaştırın.
• Koloniyi güçlü tutun. Güçlü koloni kovan içi iklimi daha iyi yönetir; zayıf olanları birleştirmeyi düşünün.

Önleme

Septisemi, kendi başına nadiren ciddi bir tehdittir. Görüldüğünde asıl mesaj arılık yeridir: nem, havalandırma, su kaynağı ve kovan yüksekliği gözden geçirilmelidir. Aynı arılıkta tekrar ediyorsa, yer değiştirmek en kalıcı çözümdür.