Arı Virüsleri

Bal arılarında yirmiden fazla virüs tanımlanmıştır ve sağlıklı görünen kolonilerin çoğu birkaç virüsü belirtisiz taşır. Virüsler asıl olarak varroa yükü yükseldiğinde, koloni zayıfladığında ya da kalabalık ve stres arttığında hastalığa dönüşür. Virüslerin ilacı yoktur; arıcının elindeki en güçlü araç varroa kontrolü ve iyi koloni yönetimidir.

Virüsler kolonide nasıl yayılır?

• Ağız yoluyla: Besin alışverişi, bakıcı arıların larvaya verdiği yavru maması, polen ve bal.
• Dışkı yoluyla: Kirlenmiş petek ve kovan yüzeyleri.
• Ana arı ve erkek arı yoluyla: Bazı virüsler yumurtaya ve erkek arı spermine geçer.
• Temas yoluyla: Özellikle kronik arı felci virüsünde, sıkışık kovanda sürtünme ve küçük yaralar.
• Varroa yoluyla: Akar beslenirken virüsü doğrudan arının kan sıvısına aktarır. Bu yol, virüsün bağırsak engellerini aşmasını sağlar ve virüs yükünü belirtisiz düzeyden hastalık düzeyine çıkarır.

Koloniler arasında ise yağma, arıların yanlış kovana girmesi (şaşırma), çerçeve ve petek aktarımı, koloni satın alma ve bakımsız, sönmüş kovanlar bulaşmayı taşır.

Arıcı için önemli virüsler

Bunların dışında filamentöz virüs, Lake Sinai virüsleri ve Arkansas arı virüsü gibi etkenler de tanımlanmıştır. Sahada tanınamazlar ve arıcı açısından yönetimleri yukarıdakilerle aynıdır. Kakugo adıyla bilinen virüs ise deforme kanat virüsünün bir çeşididir.

Virüs sorunundan ne zaman şüphelenmeli?

• Buruşuk kanatlı, kısa karınlı genç arılar
• Uçamayan, sürünen, titreyen arılar; kovan önünde artan ölü arı
• Tüysüz, parlak siyah arılar
• Delikli kapaklar, düzensiz yavru alanı, açıklanamayan ölü yavru
• Özellikle sonbahar ve kışın, ballı ama arısız kalan kovan: kısa sürede sönen koloni

Belirtiler birbiriyle örtüşür. Hangi virüs olduğunu sahada ayırmak çoğu zaman mümkün değildir; yönetim açısından da genellikle gerekmez. İstisnalar kronik arı felci (kendine özgü görünüm, farklı önlemler) ve tulumsu yavrudur. Kesin tanı yalnız laboratuvarda (PCR) konur.

Ne yapmalı?

1. Varroayı ölçün ve zamanında düşürün. Özellikle kışlık arıların yetiştiği yaz sonundan önce akar yükü düşük olmalıdır. Ruhsatlı ürünleri etiketine uygun, bal hasadı dışında kullanın; aynı etken maddeyi sürekli kullanmayın.
2. Koloniyi güçlü ve iyi beslenmiş tutun. Yeterli ve çeşitli polen, zamanında şurup ya da kek.
3. Bulaşmayı sınırlayın. Hasta koloniden çerçeve ve arı aktarmayın; yağmayı önleyin; sönmüş kovanları açıkta bırakmayın.
4. Petekleri yenileyin. Eski, koyu ve dışkıyla kirlenmiş petekleri düzenli olarak döngüden çıkarın.
5. Ana arıyı yenileyin. Zayıflamış kolonide genç ve sağlıklı ana arı toparlanmayı hızlandırır; hijyenik davranışı güçlü hatlar tercih edilebilir.
6. Bilinmeyen kaynaktan koloni almayın. Virüsler koloniyle birlikte gelir.

Sık yapılan hatalar

• "Deforme kanatlı arı görmüyorum, sorun yok" demek: virüs zararının büyük kısmı belirtisizdir.
• Varroa tedavisini takvime göre değil, ölçmeden yapmak.
• Virüse karşı antibiyotik ya da "bağışıklık güçlendirici" ürünlere güvenmek: virüse etkili ilaç yoktur.
• Sönen koloninin arısız peteklerini ve balını hemen başka kovanlara dağıtmak.