Apis İridescent Virüsü

Apis iridesan virüsü (AIV), Kuzey Hindistan ve Keşmir'de Asya bal arısında (Apis cerana) "kümelenme hastalığı" ile ilişkilendirilmiş bir DNA virüsüdür. Adını, enfekte arının iç dokularında görülen mavi-mor yanardöner (iridesan) parıltıdan alır. Avrupa bal arısında (Apis mellifera) doğal hastalık tablosu yerleşik olarak tanımlanmamıştır; benzer belirtiler görürseniz neden büyük olasılıkla başkadır.

Nedir?

AIV, iridovirüsler grubundan, görece büyük bir DNA virüsüdür. İlk kez 1970'lerde Keşmir ve Kuzey Hindistan'da, hastalanan Asya bal arısı kolonilerinden tanımlanmıştır. Bu bölgede yaz aylarında görülen bir hastalıkla ilişkilendirilmiştir.

"İridesan" sözcüğü yanardöner demektir. Bu parıltı arının dış görünüşünde değil, arı açılıp incelendiğinde yağ dokusu ve iç organlarda görülür; dokularda kristal düzeninde birikmiş virüs parçacıklarından kaynaklanır.

Asya bal arısında hastalık tablosu

• Arılar hareketsizleşir, uçamaz hale gelir
• Petekte ya da yerde küçük, durgun kümeler oluştururlar (bu yüzden "kümelenme hastalığı")
• Kovan önünde sürünen arılar görülür
• Ağır vakalarda koloni sönebilir
• Kesin tanı, dokulardaki yanardöner görünüm ve virüsün laboratuvarda gösterilmesiyle konur

Virüsün koloniler arasında nasıl yayıldığı yeterince araştırılmamıştır.

Avrupa bal arısı için durum

Avrupa bal arısı laboratuvarda virüsle deneysel olarak enfekte edilebilmiştir; ancak doğal koşullarda bu türde yaygın bir hastalık tablosu yerleşik olarak tanımlanmamıştır. Türkiye'deki arıcılık açısından günlük bir tehdit olarak görülmemelidir.

ABD'de 2010'da yayımlanan bir çalışma, başka bir iridesan virüsü Nosema ile birlikte koloni çöküşleriyle ilişkilendirmişti. Bu bulgu, sonraki değerlendirmelerde yöntem açısından eleştirildi ve doğrulanmadı.

Yaygın yanlış bilgiler

• AIV'nin "özellikle Avrupa bal arısında" ve "larvalarda" hastalık yaptığı doğru değildir; bilinen tablo Asya bal arısının erginlerindedir.
• Arıların dış yüzeyinde yanardöner lekeler oluşmaz; parıltı iç dokulardadır.
• "Aşırı hareketlilik" değil, tam tersine hareketsizlik ve kümelenme tarif edilmiştir.
• Bu virüse karşı ilaç ya da "dirençli yerli ırk" önerisi bilimsel bir dayanağa sahip değildir.

Kolonide durgun, sürünen arılar görürseniz

Avrupa bal arısında hareketsiz, uçamayan, kümelenen ya da sürünen arıların çok daha olası nedenleri vardır:

Ne yapmalı?

1. Belirti gösteren koloniyi işaretleyin; bu kovandan başka kovanlara çerçeve ve arı aktarmayın.
2. Varroa sayımı yapın; yüksekse ruhsatlı ilaçla, etiket talimatına uyarak mücadele edin.
3. Çevrede ilaçlama olup olmadığını öğrenin; ani toplu ölümde ölü arı örneğini saklayın.
4. Kolonide bal ve polen stokunu kontrol edin.
5. Neden bulunamıyorsa il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü aracılığıyla laboratuvara ergin arı örneği gönderin.

Arı virüslerine karşı ruhsatlı ilaç yoktur; antibiyotik işe yaramaz ve balda kalıntı bırakır. Koruma, güçlü koloniler ve düzenli varroa kontrolüyle sağlanır.