Kireçli Yavru Hastalığı

Kireçli yavru (kireç hastalığı), Ascosphaera apis mantarının yaptığı, larvaların tebeşir gibi beyaz, sonra gri-siyah sert mumyalara dönüştüğü bir yavru hastalığıdır. Serin ve nemli dönemlerde, zayıf kolonilerde ve duyarlı hatlarda artar; nadiren koloniyi öldürür ama yavru kaybıyla koloniyi belirgin zayıflatır. Ruhsatlı bir ilacı yoktur: çözüm kovanı sıcak ve kuru tutmak, koloniyi güçlendirmek ve gerekirse ana arıyı hijyenik bir hatla değiştirmektir.

Nedir, nasıl bulaşır?

Mantarın sporları, arıların larvalara verdiği besinle alınır. Sporlar larvanın bağırsağında çimlenir, mantar larvanın dokusunu sarar ve larva, genellikle göz kapandıktan kısa süre sonra ölür. Mantar dokuyu kurutarak sert bir "mumya"ya dönüştürür.

• Sporlar çok dayanıklıdır: Petekte, mumda, polende ve kovan malzemesinde yıllarca canlı kalır.
• Taşınma yolları: Hastalıklı kovandan alınan çerçeveler, polen ve arı ekmeği, yağma, arı kayması ve ortak kullanılan aletler.
• Belirleyici etken yavrunun soğumasıdır: Göz kapanma dönemindeki larva üşürse mantar hızla gelişir. Bu yüzden hastalık yavru alanının kenarlarında ve erkek yavruda sık görülür.

Nasıl tanınır?

Petekte

• Mumyalar: Gözlerde beyaz, tebeşir gibi sert, göz duvarından ayrılmış larva kalıntıları. Mantar spor üretmeye başlayınca mumyalar gri ya da siyaha döner.
• Gevşek mumyalar: Mumyalar göze yapışmaz; çerçeve sallandığında tıkırdayabilir.
• Dağınık (delikli) yavru: Arılar mumyaları temizledikçe kapalı yavru arasında boş gözler kalır. Bazı gözlerin kapağı arılar tarafından açılmış olabilir.

Kovan önünde ve dip tahtasında

Temizlikçi arılar mumyaları gözden çıkarıp dışarı atar. Uçuş tahtasında, kovan önündeki çimde ve dip tahtasında beyaz, gri ve siyah taneler görmek, kovanı açmadan hastalığı fark etmenin en kolay yoludur.

Hastalığı artıran koşullar

• Serin ve nemli hava: Özellikle ilkbaharda, sıcak günlerin ardından gelen soğuk dönemlerde.
• Erken ve fazla genişletme: Koloni ısıtamayacağı kadar büyük alana yayılırsa kenar yavrusu üşür.
• Zayıf koloni: Yavruyu ısıtacak yeterli bakıcı arı yoktur.
• Nemli arılık yeri: Gölgeli, rüzgâr alan ya da drenajı kötü alanlar; yere doğrudan konmuş kovanlar.
• Kötü havalandırma: Kovan içinde yoğunlaşan nem.
• Genetik yatkınlık: Bazı hatlar belirgin biçimde duyarlıdır; hijyenik davranışı zayıf kolonilerde mumyalar birikir.
• Diğer stres etkenleri: Yüksek varroa yükü ve beslenme eksikliği koloninin direncini düşürür.

Benzer durumlardan farkı

Kovanda nasıl doğrulanır?

1. Birkaç mumyayı gözden çıkarın: kuru, sert ve hafif olmalı, göz duvarına yapışmamalıdır.
2. Parmaklar arasında ezin: tebeşir gibi ufalanıyorsa kireçli yavru; üzerinde yeşil-sarı toz yoksa taş hastalığı değildir.
3. Kapalı yavruda çökük, yağlı görünümlü, delikli kapaklar ve yapışkan kalıntı varsa kireçli yavru ile yetinmeyin; Amerikan yavru çürüklüğü şüphesiyle örnek gönderin.

Tipik görünüm çoğu zaman tanı için yeterlidir. Emin olamazsanız mumya örneğini laboratuvara gönderin; mikroskopta mantarın spor kümeleri görülerek kesin tanı konur.

Ne yapmalı?

Ruhsatlı ve etkili bir ilaç tedavisi yoktur, gerekmez de. Bakım koşullarını düzeltmek çoğu kolonide hastalığı kendiliğinden geriletir.

1. Alanı daraltın: Koloniyi arıların tam kaplayabildiği çerçeve sayısına indirin; boş çerçeveleri ve gereksiz katları alın.
2. Nemi azaltın: Kovanı yerden yükseltin, girişe doğru hafifçe eğin, havalandırmayı iyileştirin.
3. Yeri gözden geçirin: Sabah güneşi alan, rüzgârdan korunaklı, kuru bir arılık yeri belirgin fark yaratır.
4. Koloniyi güçlendirin: Sağlıklı bir koloniden çıkmak üzere olan kapalı yavru vermek ya da zayıf kolonileri birleştirmek ısı dengesini düzeltir. Yem durumunu kontrol edin.
5. Petek hijyeni: Mumyası yoğun çerçeveleri döngüden çıkarıp eritin; dip tahtasını temizleyin. Hastalıklı kovandan başka kovana çerçeve ve polen taşımayın.
6. Ana arıyı değiştirin: Koşullar düzeltildiği hâlde hastalık her yıl tekrarlıyorsa duyarlı bir hat söz konusudur. Hijyenik davranışı güçlü bir hattan ana arı ile değiştirin.

Önleme

• Kolonileri güçlü tutun; ilkbaharda koloni gücünü aşan erken genişletmeden kaçının.
• Arılığı kuru ve güneşli bir yere kurun, kovanları sehpa üzerinde tutun.
• Eski, koyu petekleri düzenli olarak yenileyin.
• Kaynağı bilinmeyen polen ve petek kullanmayın; hastalıklı kovanın malzemesini sağlıklı kovanlara taşımayın.
• Ana arı seçerken hijyenik davranışı güçlü hatları tercih edin.