Küçük Kovan Böceği (Aethina tumida)

Küçük kovan böceği (Aethina tumida), larvaları peteği tünelleyip balı mayalandıran, Afrika kökenli istilacı bir böcektir. Türkiye'de ihbarı zorunludur: şüphelendiğinizde kendi başınıza ilaç kullanmayın, kovan ve ekipmanı taşımayın, örnek alıp il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne hemen bildirin.

Nedir, nasıl yayılır?

Böcek, Sahra altı Afrika'nın yerlisidir; orada arılar onunla birlikte evrimleştiği için genellikle küçük bir sorundur. 1990'ların sonunda ABD'ye, sonra Avustralya'ya ve başka ülkelere taşındı. Avrupa'da 2014'ten beri İtalya'nın güneyinde bulunmaktadır. Yeni girdiği bölgelerde yerli arı popülasyonları böceği yeterince kovamadığı için zarar büyüktür.

• Ergin böcek uçar ve kilometrelerce uzaktaki kovanları bulabilir.
• İnsan eliyle taşınma asıl uzak mesafe yoludur: koloni, paket arı, ana arı kafesi (refakatçi arılarla), kullanılmış petek ve ekipman, arılık toprağı, bal mumu ve meyve taşımacılığı.
• Olgun larva toprağa girip pupa olur. Gevşek, nemli ve ılık topraklar gelişimi hızlandırır. Bu yüzden mücadele yalnız kovan içinde kalırsa döngü kırılmaz.

Nasıl tanınır?

Ergin böcek

• Yaklaşık 5–7 mm boyunda, 3–4,5 mm eninde; oval, yassı, koyu kahve ile siyah arası renkte. Yeni çıkmış böcek daha açık, kızılımsı kahvedir.
• Antenlerin ucu topuz biçimindedir; kanat örtüleri kısadır, karnın ucu hafifçe açıkta kalır.
• Işıktan kaçar: kapağı açtığınızda örtü tahtası altından ve çerçeve kenarlarından hızla karanlık köşelere, dip tahtasına koşar.

Larva

• Krem-beyaz renkli, olgunlukta 1 cm kadar.
• Baş tarafında üç çift kısa bacak bulunur; gövdenin geri kalanında bacak yoktur.
• Sırtında iki sıra kısa diken ve her halkada küçük çıkıntılar vardır.
• İpek ağ örmez; petekte ıslak, cıvık bir tahribat bırakır.

Kovanda gördükleriniz

• Bal hücrelerinden sızan, köpüren, mayalanmış bal; çürük portakalı andıran ekşi koku
• Cıvık, parlak, sümüksü görünen petek; tünellenmiş hücreler, bozulmuş polen
• Kümeler hâlinde çok sayıda larva; ağır durumda arıların kovanı terk etmesi
• Süzme odasında bekletilen ballı peteklerde ani ve hızlı bozulma

Mum güvesinden farkı

Arıcılar en çok mum güvesi larvasıyla karıştırır. Yalnızca "bacak var mı" diye bakmak yanıltıcıdır, çünkü mum güvesi larvasının da önde üç çift bacağı vardır.

Kovanda nasıl kontrol edilir?

1. Kapağı açınca önce örtü tahtasının altına ve kapak köşelerine bakın; böcekler ışıktan kaçmadan yakalamaya çalışın.
2. Dip tahtasını ve kovan köşelerini kontrol edin; böcekler buralarda saklanır.
3. Çerçeve kenarlarına, bal ve polen hücrelerine larva için bakın.
4. İzleme amaçlı kovan içi tuzaklar (dip tahtasına konan oluklu plastik şerit, çerçeveler arasına asılan yağlı tuzak) böcekleri toplamaya yardım eder.

Şüphelendiğinizde ne yapmalı?

1. Kovanı ve ekipmanı yerinden oynatmayın. Kovan, çerçeve, bal, petek ve aletleri başka arılığa götürmeyin.
2. Örnek alın. Bulduğunuz böcek ve larvaları sıkı kapanan bir kaba, alkol içine koyun. Mümkünse fotoğraf çekin, kovan numarasını ve tarihi not edin.
3. Hemen bildirin. İl/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne haber verin. Resmî teşhis laboratuvarda konur.
4. Kendi başınıza ilaç kullanmayın. Kovanda ya da toprakta yapılacak işlemleri, koloninin imhası dahil, resmî veteriner hekimler belirler.

Önleme

• Koloni, paket arı ve ana arıyı yalnızca kayıtlı, sağlık belgeli kaynaklardan alın. Yurt dışı kaynaklı arı ve kullanılmış ekipmana özellikle dikkat edin.
• Koloniyi güçlü tutun. Güçlü koloni böceği köşelere sıkıştırır ve yumurtlamasını zorlaştırır.
• Arının koruyamayacağı alan bırakmayın. Koloni gücünü aşan kat ve boş çerçeve, böceğe saklanma yeri açar.
• Hasat edilen balı bekletmeyin. Ballıkları süzme odasında günlerce tutmayın; odayı temiz ve kuru tutun, süzme artıklarını açıkta bırakmayın.
• Arılık yerini seçin. Güneş alan, kuru ve sıkı toprak pupa gelişimini zorlaştırır; gölge ve nemli zeminden kaçının.