Oğul Engelleme Teknikleri

Oğul engelleme (oğul önleme), bal arısı kolonisinin bölünüp arıların bir kısmının eski ana arıyla kovanı terk etmesini geciktirmek, azaltmak ya da arıcının denetimindeki bir bölmeye dönüştürmek için yapılan uygulamaların tümüdür. Oğul koloninin doğal üreme dürtüsüdür, tamamen yok edilemez; ama doğru zamanda alan vermek, genç ana arı ve düzenli kontrolle büyük ölçüde yönetilebilir.

Koloni neden oğul verir?

Oğul, bal arısı kolonisinin çoğalma biçimidir. Koloni güçlenip kalabalıklaştığında, genç arılar işsiz kaldığında ve ana arının feromonu kovanın her yerine yeterince ulaşamadığında oğul hazırlığı başlar. Başlıca tetikleyiciler:

• Alan darlığı: Ana arının yumurtlayacak boş göz bulamaması ve kovanın sıkışması.
• Yaşlı ana arı: Yaşla birlikte ana arı feromonu azalır; iki yaşından büyük ana arılı kolonilerde oğul eğilimi belirgin biçimde artar.
• Genç arı fazlası: Bakacak yavru bulamayan çok sayıda genç bakıcı arı.
• Sıcak ve havasız kovan: Güneş altında, havalandırması yetersiz kovanlar.
• Kalıtım: Bazı arı soyları ve ırkları diğerlerinden daha çok oğul verme eğilimindedir.

Oğul hazırlığı nasıl anlaşılır?

En güvenilir işaret ana arı yüksükleridir. İlkbaharda kolonilerde boş yüksük kapçıkları (ana arı çanakları) görmek normaldir; önemli olan içlerinde yumurta ya da larva olup olmadığıdır.

• Oğul yüksükleri: Genellikle çok sayıdadır ve peteğin alt ve yan kenarlarında sıralanır.
• Sessiz ana değişimi yüksükleri: Az sayıdadır (çoğunlukla bir–üç) ve peteğin yüzeyinde, ortalarda bulunur. Koloni ana arısını değiştirmektedir; bunlar oğul belirtisi değildir.
• Diğer işaretler: Ana arının yumurtlamasının azalması, yavru alanında taze nektar birikmesi, arıların kovan önünde tembelce toplanması.

Oğul önleme yöntemleri (hazırlık başlamadan)

Zamanında yer vermek

Yer darlığı en güçlü tetikleyicidir. Alan, darlık oluşmadan verilmelidir; mevcut kasnağın yaklaşık dörtte üçü dolduğunda yeni kat vermek yaygın ölçüttür. Ayrıntılar Kat Atma ve Alan Yönetimi sayfasındadır.

Temel petek ördürmek

Genç arılara iş vermek oğul baskısını azaltır. Akım döneminde yavru alanının kenarına tek tek temel petek vermek, hem genç arıları çalıştırır hem ana arıya yeni yumurtlama alanı açar.

Kapalı yavru almak

Güçlü koloniden bir–iki kapalı yavru çerçevesini alıp yerine boş örülmüş petek ya da temel petek vermek, kovan içindeki kalabalığı azaltır. Alınan çerçeveler zayıf kolonilere verilerek onlar da güçlendirilir. Tek işlemde iki yarar sağlanır.

Genç ana arı

Genç ana arılı koloniler belirgin biçimde daha az oğul eğilimi gösterir. Ana arıyı bir–iki yılda bir düzenli olarak yenilemek, oğul yönetiminin en kalıcı aracıdır.

Havalandırma ve gölge

Sıcak ve havasız kovan oğulu tetikler. Uçuş deliğini akımda tam açmak, üst havalandırma sağlamak ve öğle güneşinden koruyacak gölge sunmak basit ama etkili önlemlerdir.

Oğul hazırlığı başladıysa ne yapılır?

Koloni yumurtalı ya da larvalı yüksük yaptıysa, yalnız alan vermek genellikle yetmez. Bu noktada koloniyi durdurmaya çalışmak yerine bölünmeyi arıcının yapması çok daha güvenilirdir.

Yapay oğul

1. Eski kovan yerinden biraz kenara alınır.
2. Eski yere temel petekli yeni bir kovan konur; içine ana arı ve bir çerçeve yavru (yüksüksüz) yerleştirilir.
3. Toplayıcı arılar eski yere döndüğü için yeni kovan kısa sürede oğul gibi güçlenir.
4. Eski kovanda yüksükler ve genç arılar kalır; burada tek bir iyi yüksük bırakılarak yeni ana arı yetiştirilir.

Koloni oğul isteğini karşılamış olur. Ayrıca eski kovanda doğal bir yavrusuz dönem oluşur ve varroa mücadelesi için elverişli bir pencere açılır.

Bölme

Koloni, ana arılı ve ana arısız (yüksüklü) iki parçaya ayrılır ya da güçlü koloniden birkaç çerçeve arı ve yavruyla küçük bir bölme yapılır. Koloni sayısını artırmak isteyen arıcı için oğul baskısı bir fırsata dönüşür.

Demaree yöntemi

Ana arı, temel petek ya da boş petekli bir kuluçkalıkta alta bırakılır; yavru çerçeveleri ana arı ızgarasının üstüne, en üst kata taşınır. Koloni bölünmeden kalabalık dağıtılır ve akıma tek, güçlü bir koloni olarak girilir. Üst katta yapılabilecek yüksükler birkaç gün sonra kontrol edilip kırılır. Uygulama deneyim ister.

Oğul zamanlaması ve kontrol aralığı

Ana arı yumurtasından kapalı yüksüğe yaklaşık sekiz gün geçer ve birinci oğul çoğunlukla ilk yüksük kapanırken çıkar. Yeni ana arı ise yumurtadan yaklaşık 16 gün sonra çıkar.

Bu nedenle oğul mevsiminde kontrol aralığı yedi günü geçmemelidir. On gün arayla bakan arıcı, iki kontrol arasında yumurtadan kapalı yüksüğe geçen hazırlığı ve oğulu kaçırabilir.

İşe yaramayan ya da tek başına yetmeyen yöntemler

Yalnız ana arı yüksüklerini kırmak

Koloni oğul kararını vermişse, kırılan yüksüklerin yerine yenilerini yapar. Nedeni ortadan kaldırmadan belirtiyi silmek yalnız kontrol yükünü artırır ve çoğu zaman gözden kaçan tek bir yüksük oğulu çıkarır. Üstelik bütün yüksükler kırıldıktan sonra koloni zaten oğul vermişse anasız kalabilir. Yüksük kırmak ancak yer verme, yavru alma ya da bölme gibi bir müdahaleyle birlikte anlamlıdır.

Ana arının kanadını kesmek

Kanat kesme oğulu önlemez; yalnız eski ana arının oğulla uçup gitmesini engeller. Oğul çıkar, ana arı uçamadığı için yere düşer ve çoğu zaman kaybolur; arılar kovana döner ve ilk yeni ana arı çıktığında bu kez onunla oğul verebilir. Kanat kesme yalnız düzenli kontrolle birlikte zaman kazandıran bir önlemdir.