Besleme: Şurup, Kek ve Polen

Arı besleme, bal arısı kolonisinin doğadan karşılayamadığı karbonhidrat (şurup, kek) ya da protein (polen, polen ikamesi) ihtiyacını arıcının kovan içinde tamamlamasıdır. Bu sayfa hangi durumda hangi yemin, ne zaman ve nasıl verileceğine karar vermeniz için bir yol haritasıdır; şurup, kek ve polen vermenin ayrıntıları kendi sayfalarında anlatılır.

Arıları beslemek gerekli mi?

Besleme rutin bir iş değil, bir yönetim kararıdır. İyi bir bölgede, yeterli balı kovanda bırakılan güçlü bir koloni çoğu yıl hiç beslenmeden kışı çıkarabilir. Buna karşılık kıtlık yılları, geç gelen bahar, aşırı hasat, yeni kurulan bölmeler ve oğullar besleme gerektirir.

Her besleme kararından önce sorulacak soru aynıdır: Bu koloninin gerçekten neye ihtiyacı var? Enerjiye mi (karbonhidrat), yavru büyütmek için proteine mi, yoksa hiçbirine mi? Yanlış yem, hiç yem vermemek kadar zarar verebilir.

Karbonhidrat mı, protein mi? İki ayrı ihtiyaç

• Karbonhidrat (şurup, kek): Uçuş, kümenin ısıtılması, mum üretimi ve kış stoku için gereken enerjiyi karşılar. Doğadaki karşılığı nektar ve baldır.
• Protein (polen, polen ikamesi): Bakıcı arıların arı sütü üretmesi ve larvaların gelişmesi için gereklidir. Doğadaki karşılığı çiçek tozu ve peteklerde depolanan pergadır (arı ekmeği).

Şurup koloniye enerji verir ama tek başına arı sayısını artırmaz; yeni arı yetiştirmek için protein gerekir. Tersine, bol polenli ama balı bitmiş bir koloni de açlıktan ölebilir. Yavru alanının çevresinde önce bir polen kuşağı, onun dışında bal kuşağı görmek, dengeli beslenen bir koloninin işaretidir.

Hangi durumda hangi yem verilir?

Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumlar için genel bir karar rehberidir. Bölgenizin iklimi ve bitki örtüsü takvimi kaydırabilir.

Şurup, kek ve polen arasındaki farklar

Şurup

Şurup (yöresel adıyla şerbet), şekerin suda çözülmesiyle hazırlanan sıvı yemdir. Arılar onu nektar gibi alır, suyunu buharlaştırır ve peteğe depolar. Bu yüzden ancak arıların uçabildiği, gündüz sıcaklığının yaklaşık 10–12 °C'nin üzerinde olduğu dönemlerde işe yarar. İnce şurup (1 : 1) yumurtlamayı ve petek örmeyi uyarır; koyu şurup (2 : 1) daha az su içerdiği için hızla kış stokuna dönüşür. Ayrıntılar için Şurup Verme sayfasına bakın.

Kek

Arı keki (fondan, şeker hamuru, kandi), neredeyse susuz, katı bir şeker yemidir. Arıların onu işleyip depolaması gerekmez; küme doğrudan yiyerek tüketir. Bu nedenle soğuk havada, şurubun işlenemeyeceği aylarda acil kış beslemesinin ana biçimidir. Kek, sonbaharda yeterli stok yapmanın yerini tutmaz; bir güvenlik ağıdır. Ayrıntılar Kek Verme sayfasındadır.

Polen ve polen ikamesi

Doğal polen en iyi protein kaynağıdır. Polen ikamesi (soya unu, bira mayası gibi bileşenlerden yapılan protein yemi) ve polen takviyesi (içinde gerçek polen bulunan yem) ancak doğada polen yokken ya da yetersizken anlamlıdır. Erken verilen protein yavruyu erkenden büyütür; bu, ilkbaharda avantaj olabileceği gibi stokların hızla tükenmesine de yol açabilir. Ayrıntılar Polen Verme sayfasındadır.

Beslemeye nasıl karar verilir?

En güvenilir yöntem, tahmin yerine ölçmektir:

1. Kovanı tartın veya kaldırın: Kovanın arkasını hafifçe kaldırmak (kovan tartma) kabaca stok hakkında bilgi verir. Yıl içinde aynı kovanı düzenli kaldıran arıcı, hafif ve ağır kovanı kısa sürede ayırt eder. Kovan terazisi daha kesin sonuç verir.
2. Bal çerçevelerini sayın: Tam dolu ve sırlanmış bir Langstroth kuluçka çerçevesi yaklaşık 2–2,5 kg bal taşır. Yarım dolu çerçeveleri yarım sayın.
3. İhtiyacı iklime göre belirleyin: Kış stoku ihtiyacı bölgeye göre çok değişir. Ilıman kıyı bölgelerinde daha az, uzun ve sert kışı olan iç ve doğu bölgelerde belirgin biçimde daha fazla stok gerekir. Bölgenizdeki deneyimli arıcıların kışlatma ölçüsünü öğrenin.
4. Polen durumuna bakın: Yavru alanının çevresinde perga yoksa ve doğada çiçek açmamışsa protein ihtiyacı vardır.
5. Koloninin gücünü değerlendirin: Zayıf koloniyi beslemek sorunu çözmeyebilir; önce zayıflığın nedenini (hastalık, varroa, ana arı sorunu) araştırın.

Beslemede temel kurallar

• Yemi kovan içinde, koloni bazında verin. Arılığa açık kap koymak (açık besleme) yağmacılığı başlatır, hastalıkları kovanlar arasında taşır ve en güçlü koloniyi ödüllendirir.
• Akşamüstü verin. Uçuş azaldıktan sonra verilen şurup yağmacılık heyecanını azaltır.
• Dökmeyin, kovan önünü kirletmeyin. Dökülen şurup ve kek parçaları yağmacı arıları ve eşek arılarını çeker.
• Uçuş deliğini daraltın. Özellikle zayıf kolonilerde besleme dönemi yağmacılık riskinin en yüksek olduğu dönemdir.
• Yalnız beyaz şeker kullanın. Esmer şeker, melas, pekmez, karamelize olmuş ya da yanmış şeker arılarda sindirim sorunlarına ve ishale yol açabilir.
• Kaynağı bilinmeyen bal vermeyin. Başka arılıktan ya da marketten alınmış bal, Amerikan yavru çürüklüğü gibi hastalıkların sporlarını taşıyabilir.
• Yemlikleri temiz tutun. Mayalanmış ve küflenmiş yem kalıntısı arılara zarar verir.

Aşırı ve yanlış beslemenin sakıncaları

• Yavru alanının daralması: Fazla şurup yavru gözlerine depolanır; ana arı yumurtlayacak yer bulamaz. İlkbaharda bu durum oğul eğilimini de artırır.
• Geç verilen şurup: Soğuk havada verilen şurup işlenemez, kovanda nemli kalır, mayalanabilir ve arıları strese sokar.
• Erken protein: Doğada kaynak başlamadan büyütülen yavru, stokların hızla tükenmesine yol açabilir.
• Gereksiz maliyet: Kaynak varken yapılan besleme hem para hem emek kaybıdır.

Besleme takvimi (genel)

Tarihler bölgeye göre haftalarca kayabilir; aşağıdaki sıra genel mantığı gösterir:

1. Kış sonu: Stok kontrolü (kovanı kaldırma); gerekiyorsa kek.
2. Erken ilkbahar: Doğal polen yoksa polen keki; stok azsa kek ya da hava ısınınca şurup.
3. Akım öncesi: Gerekiyorsa ince şurupla uyarıcı besleme; ballık takılmadan önce bitirilir.
4. Yaz: Ballıklar takılıyken besleme yok; hasattan sonra stok kontrolü.
5. Sonbahar: Eksik kış stoku koyu şurupla, hava soğumadan tamamlanır; varroa mücadelesi de bu dönemde planlanır.