PESTİSİT & İNSEKTİSİT ZEHİRLENME

Tarım ilacı (pestisit) zehirlenmesi çoğu zaman yakındaki bir ilaçlamadan sonra kovan önünde aniden çok sayıda taze ölü arıyla kendini gösterir ve arılıktaki birçok kovanı birlikte etkiler. Zehirlenmenin ilacı yoktur: yapılacak iş, belgelemek, taze ölü arıdan örnek alıp dondurmak, hemen il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirmek ve kolonilere temiz su ve besin sağlamaktır.

Arılar nasıl zehirlenir?

Böcek öldürücüler (insektisitler) arılar için en tehlikeli gruptur. Mantar ve yabancı ot ilaçlarının çoğu tek başına daha az zehirlidir; ancak bazı mantar ilaçları bazı böcek ilaçlarıyla birlikte kullanıldığında zehir etkisini belirgin biçimde artırabilir. Arı ilaçla şu yollarla karşılaşır:

• Doğrudan püskürtme: Çiçekte çalışan tarlacının üzerine ilaç gelmesi; en ani ve toplu ölümler böyle olur.
• Çiçekteki kalıntı: İlaçlanmış ürünün ya da altındaki çiçekli yabani otların nektarı ve poleni.
• Rüzgârla sürüklenme: Komşu tarladan arılığa, su kaynaklarına ve çiçekli alanlara taşınan ilaç.
• İlaçlı tohum ekimi: Ekim sırasında havaya kalkan ilaçlı toz.
• Kirlenmiş su: İlaç karıştırılan kapların, birikintilerin ya da bitki yüzeyindeki damlaların suyu.
• Kovana taşınan polen: Kalıntılı polen peteklerde depolanır; bakıcı arıları ve yavruyu haftalar sonra da etkileyebilir.

Nasıl tanınır?

Ani (akut) zehirlenme

• Kovan önünde ve uçuş tahtasında birden çok sayıda taze ölü arı; ölenlerin çoğu tarlacı
• Titreyen, kıvranan, sırt üstü dönüp duran, uçamadan sürünen arılar
• Hortumu dışarıda ölmüş arılar; bazı ilaçlarda ıslak görünümlü, kusmuş arılar
• Aynı gün birden fazla kovanın, çoğu zaman en güçlü kolonilerin etkilenmesi (tarlacısı çok olan daha çok zarar görür)
• Koloninin sinirli ve saldırgan olması
• Yakın zamanda çevrede ilaçlama yapılmış olması

Gecikmiş ya da sinsi zehirlenme

• Kalıntılı polenle beslenen yavruda ölüm, dağınık yavru
• Tarlacıların yön bulma ve besin toplama yeteneğinin bozulması; kovana dönemeyen arılar
• Nüfusun haftalar içinde erimesi, ana arı sorunları

Sinsi etkiler gözle ayırt edilemez; başka nedenlerle kolayca karışır ve ancak kalıntı analiziyle bağlantı kurulabilir.

Benzer durumlardan farkı

Zehirlenme şüphesinde ne yapmalı?

1. Hemen belgeleyin. Kovan önündeki ölü arıları, etkilenen kovanları ve varsa ilaçlanan tarlayı tarih görünecek biçimde fotoğraflayın ya da videoya alın. Hangi kovanların etkilendiğini, saati ve hava durumunu not edin.
2. Taze ölü arıdan örnek alın. Yalnızca yeni ölmüş arıları toplayın; mümkün olduğunca çok arı alın (laboratuvarın istediği miktarı sorun, genellikle birkaç yüz arı gerekir). Temiz bir kağıt torbaya ya da cam kavanoza koyun, üzerine tarih, yer ve kovan bilgisini yazın, hemen dondurun.
3. Başka örnekler de saklayın. Taze polen ya da yeni depolanmış nektar içeren petek parçası ve mümkünse ilaçlandığını düşündüğünüz bitkiden örnek alın, ayrı ayrı dondurun.
4. Resmî bildirim yapın. İl/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurun, tutanak tutulmasını isteyin; muhtarlığı da bilgilendirin. Kalıntı analizi hangi ilacın kullanıldığını gösterir ve olası tazminat talebi için gereklidir.
5. Kolonilere destek olun. Temiz su sağlayın. Nektar akımı yoksa ya da tarlacı kaybı büyükse şurupla besleyin; zayıflayan kolonileri birleştirin.
6. Yeniden maruziyeti önleyin. İlaçlama sürüyorsa kovanları mümkünse başka bir yere taşıyın. Kısa süreli kapatma gerekiyorsa havalandırmayı mutlaka sağlayın ve kovanı gölgeleyin; sıcakta havasız kapatılan koloni boğulabilir.

Önleme

Arıcının yapabilecekleri

• Arılığınızı resmî kayıt sistemine ve muhtarlığa bildirin; ilaçlama duyurularından haberdar olmanın yolu budur.
• Çevredeki çiftçilerle tanışın, telefon numaranızı bırakın; ilaçlama öncesi haber verilmesini isteyin.
• Yoğun ilaçlanan meyve bahçesi ve tarla bitkilerinin hemen yanına, özellikle ilaçlama sezonunda kovan koymayın.
• Gezginci arıcılıkta konaklama yerinin çevresini ve ekim-ilaçlama takvimini önceden sorun.
• Arılığa yakın, temiz bir su kaynağı sağlayın; arıların ilaçlı birikintilere yönelmesini azaltır.
• Kendi kullandığınız kimyasallara dikkat edin: kovan çevresine böcek ilacı, sinek spreyi, karınca tozu uygulamayın; kovan boyası ve ahşap koruyucuları arıya zararsız olmalıdır; varroa ilaçlarını yalnızca ruhsatlı ürünlerle ve etiketine uygun kullanın.

Çiftçiden istenmesi gerekenler

• Çiçeklenme döneminde böcek ilacı uygulanmaması; etikette "arılar için zararlı" uyarısı olan ürünlerde bu kurala mutlaka uyulması
• İlaçlamadan önce ağaç altındaki ve tarla kenarındaki çiçekli otların biçilmesi
• Uygulamanın arıların uçmadığı saatlerde, akşam geç saatte yapılması
• Rüzgârlı havada ilaçlama yapılmaması, sürüklenmeye karşı önlem alınması
• Arıya daha az zararlı ürün ve yöntemlerin tercih edilmesi; ilaç kaplarının ve yıkama suyunun açıkta bırakılmaması

Sık yapılan hatalar

• Ölü arıları örnek almadan temizlemek ya da örneği dondurmadan günlerce bekletmek
• Bildirimi geciktirmek; zaman geçtikçe kalıntı analizi zorlaşır
• Kovanları sıcak havada havalandırmasız kapatmak
• Her toplu ölümü zehirlenmeye bağlamak; açlık, yağmacılık ve hastalıkları da düşünmek gerekir