AMİTRAZ UYGULAMA

Amitraz, varroa akarına karşı kullanılan ruhsatlı etken maddelerden biridir; en yaygın biçimi, yavru alanına asılan ve haftalarca etki bırakan şeritlerdir. Yalnız arıların üzerindeki akarı öldürür, kapalı yavru gözündeki akara ulaşmaz. Başarının anahtarı: önce ölçmek, doğru zamanda ve yalnız ruhsatlı ürünle uygulamak, şeridi süresi dolunca çıkarmak ve sonucu yeniden ölçmektir.

Amitraz nedir, nasıl etki eder?

Amitraz, formamidin grubundan bir akarisittir (akar öldürücü). Akarın sinir sistemindeki oktopamin alıcılarına etki eder; akar felç olur, beslenemez ve arıdan düşer. Temas yoluyla çalışır: arılar şeride sürtündükçe etken madde koloniye yayılır.

Önemli sınır: amitraz yalnız ergin arıların üzerinde taşınan akarı öldürür. Kapalı gözde pupayla birlikte gelişen akarlar korunur. Bu yüzden kısa etkili uygulamalar yavrusuz dönemde, uzun süreli şeritler ise birkaç yavru döngüsünü kapsayacak süre boyunca etkilidir.

Uygulama biçimleri

• Yavaş salımlı şerit: En yaygın ve en güvenli biçimdir. Plastik şerit, yavru alanında iki çerçeve arasına asılır; etken madde arılar aracılığıyla yayılır. Şerit sayısı ve kovanda kalma süresi ürünün etiketinde yazar.
• Tütsü (duman) biçimi: Bazı ülkelerde ruhsatlı tütsü ürünleri vardır. Etkisi kısa sürelidir; yavrulu dönemde tek başına yetersiz kalır.
• Ruhsatsız karışımlar: Büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar için satılan amitrazlı sıvıları sulandırıp kartona, tahta çıtaya emdirmek ya da kovana püskürtmek hem mevzuata aykırıdır hem de tehlikelidir. Doz kontrol edilemez; balda ve mumda kalıntı bırakır, akarda direnci hızlandırır, arıyı ve ana arıyı zehirleyebilir.

Ne zaman uygulanır?

• Ana uygulama: bal hasadından hemen sonra, yaz sonunda. Kışı geçirecek arılar bu dönemde yetişir. Akar yükü yüksekken yetişen kış arıları kısa ömürlü olur ve koloni kışta erir. Çoğu bölgede bu dönem ağustos–eylüle denk gelir.
• Ballık kovandayken uygulanmaz. Bal akımı sırasında şerit konmaz; etiketteki bekleme süresine uyulur.
• Takvime değil ölçüme bakın. İlkbahar ve yaz boyunca akar düzeyini izleyin. Akar erken yükselmişse hasadı beklemek koloniyi kaybettirebilir; ballık alınarak erken müdahale gerekebilir.

Pek çok rehber, yaz sonunda şekerle yuvarlama ya da alkolle yıkamada yaklaşık %3 akar oranını (100 arıda 3 akar) müdahale eşiği olarak kabul eder; bu düzeyin üzerinde beklemek risklidir.

Adım adım şerit uygulaması

1. Önce ölçün. Şekerle yuvarlama, alkolle yıkama ya da doğal akar düşümü tablasıyla başlangıç düzeyini kaydedin. Sonucu karşılaştırmak için bu gereklidir.
2. Ballıkları alın. Kovanda yalnız kuluçkalık kalsın.
3. Eldiven giyin. Şeritleri yavrulu çerçevelerin arasına, arıların en yoğun olduğu yere asın. İki katlı kuluçkalıkta dağılımı etikete göre yapın.
4. Doğru konum: Şerit arı geçişini kapatmasın, çerçeveye yapışmasın. Kenar çerçeveye asılan şerit arıyla az temas eder ve etkisiz kalır.
5. Takip edin. Koloni küçülür ya da yavru alanı kayarsa, etiket izin veriyorsa şeridi arı kümesine doğru kaydırın.
6. Süre dolunca şeritleri mutlaka çıkarın. Kovanda unutulan şerit düşük dozda etken madde salmaya devam eder; bu, dirençli akar seçmenin en kısa yoludur.
7. İmha: Kullanılmış şeridi ikinci kez kullanmayın; etiketteki talimata göre imha edin.
8. Yeniden ölçün. Uygulama bittikten sonra akar düzeyini tekrar sayın.

Etkiyi ölçün, direnci yakalayın

Amitraza dirençli varroa popülasyonları birçok ülkede bildirilmiştir. Aynı etken maddeyi yıllarca tek başına kullanmak, doz altı uygulama ve ruhsatsız karışımlar direnci hızlandırır.

• Akar düşümü tablası: Uygulamanın ilk günlerinde tablada bol akar görülmesi beklenir. Düşüm az, ama arı üzerindeki akar oranı yüksekse ürün işe yaramıyor olabilir.
• Uygulama sonrası sayım: Şerit çıktıktan sonra şekerle ya da alkolle sayım yapın. Oran belirgin düşmediyse direnç ya da yanlış uygulama düşünün; kışa girmeden farklı etki grubundan bir ürünle ikinci müdahale gerekir.
• Kovanları karşılaştırın: Arılıktaki tüm kovanlarda aynı başarısızlık direnç işaretidir. Bu durumu il/ilçe tarım müdürlüğüne ya da arıcılık araştırma kurumlarına bildirmek yararlıdır.

Dönüşümlü kullanım

Her yıl aynı etken maddeyi kullanmayın; farklı etki gruplarını sırayla kullanın. Varroa mücadelesinde başlıca gruplar:

Kimyasal olmayan yöntemler (erkek arı yavrusu kesimi, yavru kesintisi, ana arıyı geçici kafesleme) ilaç ihtiyacını azaltır ve direnç baskısını düşürür.

Arı, ürün ve insan güvenliği

• Etiket dozunda amitraz arılarca genellikle iyi tolere edilir. Aşırı doz ve ruhsatsız karışımlar arı ölümüne ve ana arının zarar görmesine yol açabilir.
• Amitraz ve yıkım ürünleri balda ve mumda kalıntı olarak bulunabilir. Hasat edilecek balın bulunduğu çerçeveleri uygulama sırasında kovanda tutmayın.
• Kalıntılar zamanla mumda birikir; kuluçkalık peteklerini düzenli yenileyin.
• Şeritlere eldivenle dokunun, uygulama sırasında yiyip içmeyin, sonra ellerinizi yıkayın. Ürünü çocuklardan ve gıdalardan uzak saklayın.
• Her uygulamayı tarih, ürün ve kovan numarasıyla kayıt defterine yazın.

Sık yapılan hatalar

• Sayım yapmadan, "her yıl bu ay" alışkanlığıyla ilaçlamak.
• Uygulamayı kış arıları yetiştikten sonra, çok geç yapmak.
• Şeridi kenar çerçeveye asmak ya da süresi dolunca çıkarmamak.
• Kullanılmış şeridi ertesi yıl yeniden kullanmak.
• Hayvancılıkta kullanılan amitrazla kendi karışımını hazırlamak.
• Yıllarca yalnız amitraza güvenip başka etki grubu kullanmamak.