Özel Ölçülü ve Yerel Kovanlar

Özel ölçülü ve yerel kovanlar, dünyada yaygın Langstroth ve Dadant sistemleri dışında kalan; bir ülkede ya da bölgede yerleşmiş standart ölçülerle veya arıcının kendi ihtiyacına göre yapılmış kovanlardır. Warré, WBC, arı evlerindeki AŽ kovanı, köpük gövdeli yerel sistemler ve gözlem kovanları bunlara örnektir. Ölçü ne olursa olsun arı boşluğuna uyulmalıdır; ancak standart dışı ölçünün pratik bedeli çoğu zaman sanılandan yüksektir.

Neden özel ölçülü kovan kullanılır?

• Yerel gelenek: Bir ülkede ya da bölgede yerleşmiş ölçüler; o bölgede ekipman ve koloni kolay bulunur.
• İklim: Çok soğuk bölgelerde kalın yalıtımlı ya da çift duvarlı, sıcak bölgelerde gölgeli ve iyi havalanan tasarımlar.
• Malzeme: Yerel olarak bulunan kereste, köpük ya da diğer malzemelere göre yapım.
• Fiziksel kapasite: Daha hafif kat, daha az çerçeve, bel hizasında çalışma.
• Özel amaç: Gözlem, eğitim, araştırma ya da doğal petek arıcılığı.

Dünyadan yerel kovan örnekleri

Warré kovanı

Fransız rahip Émile Warré'nin 20. yüzyılın başında geliştirdiği, küçük kare katlardan oluşan dikey üst çıtalı kovandır. Yeni kat üste değil, alta eklenir; arılar peteği aşağı doğru örmeyi sürdürür. Doğal petek arıcılığı yapanlar arasında sevilir; ancak petek tek tek çıkarılamadığı için ayrıntılı muayene ve varroa kontrolü zordur.

WBC ve British National

İngiltere'de 19. yüzyılın sonunda William Broughton Carr'ın tasarladığı WBC kovanında iç kutular, dışta ayrı bir kılıf ile korunur; bu çift duvar yağışlı iklimde yalıtım sağlar ama parça sayısını artırır. Günümüzde İngiltere'de en yaygın olan ise daha sade British National kovandır.

Arı evi kovanları (AŽ)

Slovenya'da yaygın AŽ kovanları, arı evi denen kapalı yapıların içinde dolap gibi üst üste dizilir ve arkadan açılır. Arıcı yağmurda da çalışabilir, kovan taşımaz; ancak kovanlar sabittir ve göçer arıcılığa uygun değildir. Renkli boyanmış ön yüzler bu geleneğin bilinen simgesidir.

Orta Avrupa'nın yerel ölçüleri ve köpük kovanlar

Almanya'da Zander ve Deutsch Normalmaß gibi yerel çerçeve ölçüleri yaygındır; bazı bölgelerde yerel adlar taşıyan kovan türleri gelişmiştir. İskandinavya'da ve Kuzey Avrupa'da soğuğa karşı kalın köpük (polistiren) gövdeli yerel sistemler sık kullanılır.

Değişmeyen kural: arı boşluğu

Ölçü ne olursa olsun kovanın içindeki aralıklar arı boşluğuna (yaklaşık 6–9 mm) uymalıdır. Daha geniş boşluklara yabani petek örülür, daha dar aralıklar propolisle kapatılır. Bu ölçü tutturulmazsa çerçeveler duvara ve birbirine yapışır, serbestçe çıkmaz ve hareketli çerçevenin bütün kazancı kaybolur.

• Çerçeve ile kovan duvarı arası
• Çerçeve üst çıtaları ile örtü tahtası arası
• Katlar arasında üst ve alt çıtalar arası
• Çerçeve alt çıtası ile taban arası (burada biraz daha geniş boşluk bırakılabilir)

Özel ölçünün bedeli nedir?

Karar verirken en çok hafife alınan nokta budur:

• Çerçeve değiştirilemez: Komşu arıcıyla petek, yavru ya da bal çerçevesi alışverişi yapılamaz.
• Hazır ekipman bulunmaz: Temel petek, çerçeve, ızgara ve besleyici özel yaptırılır ya da kesilerek uyarlanır.
• Koloni almak zorlaşır: Satın alınan standart ruşetin aktarılması gerekir.
• Satış zorlaşır: Standart dışı kovan ve koloniler alıcı bulmakta zorlanır.
• Acil durumda yalnız kalınır: Ana arısız kalan koloniye komşudan yumurtalı çerçeve almak mümkün olmaz.

Son madde tek başına özel ölçüden vazgeçmek için yeterli bir sebeptir. Bir sistemden ötekine geçiş ise ek emek ister: koloni ya petekler kesilip bağlanarak aktarılır ya da eski kutu yeni sistemin üstüne oturtulup koloninin kendiliğinden geçmesi beklenir.

Gözlem kovanları

Yanları camlı gözlem kovanları eğitim için çok değerlidir: dans, yavru bakımı, ana arının yumurtlaması doğrudan görülür. İyi bir gözlem kovanında dışarıya açılan bir uçuş borusu, ayarlanabilir havalandırma, besleme yeri ve camın üzerini örten ışık geçirmez kapaklar bulunur.

Buna karşılık üretim için uygun değildir: hacim küçüktür, ısı ve nem yönetimi sınırlıdır ve güçlü bir koloni bir yıl boyunca barındırılamaz. Koloni büyüdükçe bir bölümü normal kovana aktarılmalı, kışın ise gözlem kovanı genellikle boşaltılmalıdır.

Kendi kovanınızı yapacaksanız

1. Çerçeve ölçüsünü değiştirmeyin: Gövdeyi, yalıtımı ya da kapağı iklime göre uyarlayabilirsiniz; ama çerçeve bölgede yaygın ölçüde kalmalıdır.
2. Kalıp kullanın: Tüm parçaları aynı şablondan kesin; birkaç milimetrelik farklar arı boşluğunu bozar.
3. Kuru kereste seçin: Yaş ahşap kurudukça çarpılır ve katlar arasında aralık açılır.
4. İç yüzeyi boyamayın: Boya yalnız dış yüzeye, arılar yerleşmeden önce uygulanır ve iyice kurutulur.
5. Önce bir kovanla deneyin: Tasarımı bir sezon denemeden çoğaltmayın.