Koloni Destek ve Bölmeli Kovanlar

Bölmeli kovan, tek bir gövdeyi arı geçirmez bölme tahtalarıyla ayırarak birden çok küçük koloniyi yan yana ya da üst üste barındıran kovan düzenidir; koloni destek ise zayıf ya da küçük kolonilerin ısı, arı ve yavru bakımından güçlü kolonilerden yararlanarak ayakta tutulmasıdır. Bu düzenler ruşet kışlatma, çiftleştirme, yedek ana arı bulundurma ve zayıf kolonileri kurtarma işlerinde kullanılır.

Bölmeli kovan nasıl çalışır?

Gövde, arıların geçemeyeceği sıkı oturan bölme tahtalarıyla ayrılır. Her bölmenin kendi uçuş deliği, kendi ana arısı ve kendi çerçeveleri vardır; koloniler birbirinden bağımsız yaşar. Ortak duvar üzerinden ise ısı paylaşırlar.

Küçük koloni, hacmine oranla geniş bir yüzeyden ısı kaybeder. Yan yana iki küçük koloni, ayrı kutulardaki iki koloniye göre daha az ısı kaybeder ve yavrusunu daha kolay sıcak tutar. Bu, özellikle kışlatılan ruşetlerde ve soğuk ilkbahar gecelerinde işe yarar.

Bölmeli ve destekli düzen çeşitleri

Tek gövdede bölmeli ruşet

Standart bir yavruluk katı, ortadan tam oturan bir bölme tahtasıyla ikiye (ya da daha çok parçaya) ayrılır; her bölmeye birkaç çerçevelik bir koloni yerleştirilir. Uçuş delikleri farklı yönlere açılır. Ayrı bir örtü tahtası ya da bölmeler arasında arı geçirmeyen bir üst örtü şarttır.

Çok bölmeli çiftleştirme kutuları

İki ya da dört bölmeli küçük kutularda her bölmede bir genç ana arı çiftleştirilir. Az arıyla çok sayıda ana arı elde etmenin yaygın yoludur; ayrıntı "Çiftleştirme Kutuları" sayfasındadır.

Güçlü koloninin üstünde ruşet (çift telli ara tahta)

Güçlü bir koloninin üzerine, iki kat tel örgülü ve kendi uçuş deliği olan bir ara tahta konur; ruşet bunun üstüne yerleştirilir. Alttaki koloninin ısısı yukarı çıkarak küçük koloniyi ısıtır, ama iki kat tel arılar arasında temas ve kavgayı önler. Üst koloninin girişi alttakinin tersine bakacak biçimde açılır. Sezon sonunda ara tahta kaldırılıp iki koloni birleştirilebilir ya da ruşet ayrı kovana alınır.

Arı evi ve ortak barınak

Bazı Avrupa ülkelerinde kovanlar, arı evi denen kapalı yapılarda yan yana ve üst üste dizilir. Kolonilerin gövdeleri ayrı olsa da rüzgârdan korunur ve birbirinin ısısından yararlanır. Bu yapılarda renkli ön yüzler ve farklı giriş işaretleri, arıların kendi kovanını bulması için vazgeçilmezdir.

Bölmeli kovanlar ne için kullanılır?

• Ruşet kışlatma: Sonbaharda kurulan küçük koloniler ısı paylaşarak kışı daha güvenli geçirir; ilkbaharda hazır yedek olur.
• Ana arı çiftleştirme: Aynı gövdede birden çok genç ana arı çiftleştirilir.
• Yedek ana arı: Ana arısız kalan koloniye verilmek üzere yumurtlayan ana arılar hazır tutulur.
• Koloni artırma: Bölmelerdeki küçük koloniler güçlendikçe ayrı kovanlara aktarılır.
• Zayıf koloni kurtarma: Tek başına kışı çıkaramayacak koloniler güçlü bir komşunun ısısından yararlanır ya da birleştirilir.

Uçuş deliği yönü ve işaretleme: en kritik ayrıntı

Bölmeli düzenin en sık başarısızlık nedeni, arıların ve özellikle çiftleşme uçuşundan dönen genç ana arının yanlış bölmeye girmesidir. Yabancı bölmeye giren ana arı çoğunlukla öldürülür; kayan arılar ise bir bölmeyi güçlendirip ötekini zayıflatır.

1. Girişleri farklı yönlere açın; yan yana iki giriş gerekiyorsa aralarını olabildiğince açın.
2. Giriş çevrelerini farklı renklere boyayın; arılar mavi ve sarıyı iyi ayırt eder.
3. Girişlerin çevresine üçgen, daire, çizgi gibi belirgin şekiller ekleyin.
4. Bölmeli kutuları düz ve tekdüze bir sıraya dizmeyin; yakındaki ağaç, taş gibi doğal işaretlerden yararlanın.

Koloni destek: zayıf koloni nasıl güçlendirilir?

Bölmeli düzenin yanı sıra zayıf kolonileri desteklemenin başka yolları da vardır. Önce zayıflığın nedenini bulun: ana arı sorunu, hastalık, varroa ya da açlık. Nedeni belirlenmeden yapılan destek boşa gider.

• Kapalı yavru verme: Güçlü koloniden, üzerindeki arılar silkelenmiş, çıkmak üzere olan kapalı yavru çerçevesi verilir. Kısa sürede genç arı olarak katılır. Zayıf koloninin örtemeyeceği kadar yavru vermeyin; açıkta kalan yavru üşür.
• Genç arı verme: Açık yavru çerçevesi üzerindeki genç bakıcı arılar genellikle kavgasız kabul edilir; yaşlı tarlacılar ise eski kovanına döner.
• Alan daraltma: Bölme tahtasıyla kovan hacmi koloninin kaplayabileceği kadar küçültülür, giriş daraltılır.
• Birleştirme: Kışı çıkaramayacak kadar zayıf bir koloni, bir başkasıyla birleştirilir; iki zayıf koloni yerine bir sağlam koloni kışlatmak daha akıllıcadır.

Bölmeleri birleştirme adımları

1. Ana arıyı seçin: Birleştirilecek iki koloniden daha zayıf ya da daha yaşlı ana arı alınır.
2. Kâğıt yöntemi: Bölme tahtası kaldırılır, yerine üzerinde birkaç küçük yarık açılmış gazete kâğıdı konur.
3. Bekleme: Arılar bir iki gün içinde kâğıdı kemirerek açar; bu sürede koku karışır ve kavga azalır.
4. Düzenleme: Kâğıt kalıntıları alınır, çerçeveler yavru ortada olacak biçimde düzenlenir, fazla giriş kapatılır.

Bölmeli kovanın sınırları ve sık hatalar

• Aralıklı bölme tahtası: Küçük bir boşluk bile arıların geçmesine, kavgaya ve ana arı kaybına yol açar. Tahtanın sıkı oturduğu, çarpılmadığı düzenli kontrol edilmelidir.
• Ortak rahatsızlık: Bir bölmenin muayenesi komşu bölmeyi de huzursuz eder; muayene kısa tutulmalıdır.
• Hastalık geçişi: Yakın koloniler arasında arı kayması ve alet ortaklığı hastalığı kolay taşır; alet hijyeni önem kazanır.
• Yağmacılık: Küçük bölmeler kendini zor savunur; girişler dar tutulmalı, besleme akşam yapılmalıdır.
• Ağırlık: Dolu bölmeli gövde taşınırken hem ağırdır hem de tüm kolonileri aynı anda etkiler.