Ana Arı Izgarası

Ana arı ızgarası, işçi arıların geçebildiği ama daha iri gövdeli ana arının ve erkek arıların geçemediği aralıklara sahip, kuluçkalık ile bal katı arasına konan bölme parçasıdır. Amacı ana arının yumurtlamasını kuluçkalıkta tutmak ve ballığı yavrusuz bırakmaktır. Doğru zamanda ve doğru kolonide kullanıldığında hasadı kolaylaştırır; yanlış kullanıldığında bal katını boş bırakabilir.

Ana arı ızgarası ne işe yarar?

Izgaranın temel mantığı, arıların vücut ölçüsü farkına dayanır: işçi arının göğüs kısmı ızgara aralığından geçer, ana arınınki geçmez. Bu basit ayrım arıcıya birkaç önemli kazanç sağlar:

• Yavrusuz ballık: Hasat edilen çerçevelerde yavru bulunmaz; süzme sırasında larva ve pupa bala karışmaz.
• Açık renkli petek: Hiç yavru yetiştirilmemiş petek koza artığı biriktirmez, açık renkli kalır; bal katı petekleri yıllarca kullanılabilir.
• Ana arıyı bulmak kolaylaşır: Arama alanı kuluçkalıkla sınırlıdır.
• Planlı hasat: Bal katları, kuluçkalığı rahatsız etmeden alınabilir; arı kaçıran tahtası ile birlikte çok daha verimli çalışır.
• Yönetim teknikleri: Oğul önleme, ana arı yetiştirme ve yavru kesintisi gibi uygulamalarda ana arıyı belirli bir bölümde tutmak için kullanılır.

Ana arı ızgarasının sakıncaları nelerdir?

Izgara tartışmalı bir araçtır; bazı arıcılar ona "bal ızgarası" der, çünkü yanlış kullanıldığında bal katına geçişi yavaşlatır. Bilinen sakıncalar:

• Geçiş direnci: Arılar ızgaranın üstüne çıkmakta isteksiz olabilir; özellikle zayıf kolonide ve örülmemiş temel petekli ballıkta bal katı boş kalabilir, arılar kuluçkalığı bal ile doldurup oğul havasına girebilir.
• Erkek arı sorunu: Ballıkta kalmış erkek arılar aşağı inip uçuş deliğine ulaşamaz, ızgaranın üstünde ölür. Üst giriş bulunmayan kovanda bu birikim ızgarayı tıkayabilir.
• Kış kümesini bölme riski: Kışın ızgara kovanda bırakılırsa küme bala doğru yukarı ilerlerken ana arı ızgaranın altında kalabilir ve donarak ölebilir.
• Propolis ve mum: Zamanla tıkanan ızgara geçişi daha da zorlaştırır.
• Kanat ve tüy yıpranması: Kenarları keskin ya da çapaklı ızgaralar sık geçen işçi arıları yıpratabilir.

Ana arı ızgarası ne zaman takılır?

Zamanlama, ızgaranın işe yarayıp yaramayacağını belirleyen en önemli etkendir.

1. Koloni güçlü olmalı: Kuluçkalık arıyla dolmuş, çerçevelerin büyük bölümü yavru ve besinle kaplanmış olmalıdır.
2. Nektar akımı başlamış olmalı: Bal akımı başlamadan takılan ızgara arılarca bir engel olarak algılanır ve bal katına geçişi geciktirir.
3. Ana arının altta olduğundan emin olun: Izgara takılmadan önce ana arı görülmeli ya da en azından ballığa taşınan çerçevelerde yumurta olmadığı kontrol edilmelidir. Aksi halde ana arıyı ballığa hapsedersiniz.
4. Hasat ve sonbahar: Son bal katı alınırken ızgara da çıkarılır ve kışa ızgarasız girilir.

Izgarayı kullanmayı kolaylaştıran uygulamalar

• Örülmüş petek ile başlayın: Temel petekli ilk ballığı ızgarasız verin; arılar örmeye başladıktan sonra ızgarayı araya koyun.
• Üst giriş açın: Bal katına küçük bir üst uçuş deliği açılması, tarlacı arıların ızgaradan geçmeden balı yukarı taşımasını ve erkek arıların çıkabilmesini sağlar.
• Temiz tutun: Propolis ve mumla tıkanan ızgarayı değiştirip temizleyin.
• Tam oturtun: Kenarda kalan birkaç milimetrelik boşluk ana arının ballığa çıkması için yeterlidir.

Ana arı ızgarası ile yapılan yönetim teknikleri

Oğul önleme ve yavru alanı düzenleme

Oğul eğilimi gösteren güçlü kolonilerde, ana arı alttaki bir katta tutulurken yavrulu çerçevelerin bir kısmı ızgaranın üstüne taşınabilir. Böylece kuluçkalıkta yumurtlama alanı açılır, kovan içi sıkışıklık azalır. Bu yaklaşımın bilinen bir biçimi Demaree yöntemi olarak anılır. Uygulamada ızgaranın üstünde kalan yavru çerçevelerde birkaç gün sonra ana arı memeleri kontrol edilmeli ve istenmiyorsa bozulmalıdır.

Ana arı yetiştirme ve bölme

Ana arı yetiştiren arıcılar, yüksük çerçevesinin bulunduğu bölümü ızgarayla ayırarak ana arının memelere zarar vermesini engeller. Yeni bölme yapılırken de ana arının hangi tarafta kaldığını garanti etmek için ızgara kullanılabilir.

Yavru kesintisi

Varroa mücadelesinde ana arı birkaç çerçevelik bir bölmeye ya da kafese ızgara ile sınırlandırılarak yavru üretimi geçici olarak durdurulabilir. Bu tür uygulamalar planlı yapılmalı ve süresi aşılmamalıdır.

Izgara takılmadan çalışmak mümkün mü?

Evet. Birçok deneyimli arıcı ızgara kullanmaz. Ana arı genellikle ballığa çok az çıkar; özellikle kuluçkalığın üstünde bir sıra dolu bal (bal kemeri) varsa yukarı ilerlemeyi tercih etmez. Izgarasız çalışmanın artısı, bal katına daha hızlı geçiş ve daha az müdahaledir; eksisi, hasat sırasında her çerçeveyi yavru açısından kontrol etme zorunluluğudur. Yavrulu çerçeve bal katında çıkarsa kuluçkalığa geri indirilir, asla süzülmez.

Ana arı ızgarası ne zaman kullanılmaz?

• Kışın ve kışa hazırlık döneminde,
• zayıf ya da yeni kurulmuş kolonilerde,
• yalnız temel petek verilmiş, örülmemiş ilk ballıkta,
• nektar akımı yokken ya da kesildiğinde,
• ana arının yeri bilinmediğinde.

Sık yapılan hatalar

• Ana arıyı yanlışlıkla ızgaranın üstünde bırakmak: Birkaç gün sonra ballıkta yumurta görürseniz ana arı yukarıdadır.
• Izgarayı kışın kovanda unutmak.
• Çarpılmış, delinmiş ya da tel aralığı açılmış ızgarayı kullanmaya devam etmek.
• Farklı kovan tipine ait ızgarayı kenarlarında boşluk kalacak şekilde koymak.
• Izgarayı "bal verimini artıran" bir parça sanmak: Izgaranın işi yavru ile balı ayırmaktır, bal miktarını artırmak değildir.