Çerçeve Telleme Ekipmanları

Çerçeve telleme ekipmanları, kovan çerçevelerine tel germek, teli sabitlemek ve teli temel peteğe gömmek için kullanılan el aletleri ve düzeneklerdir: tel makarası, telleme tezgâhı, tel gerdirici ve kıvırıcı, kuşgözü çakma aleti, elektrikli tel gömücü ve mahmuzlu tekerlek bunların başında gelir. Doğru ekipman, yüzlerce çerçeveyi hızlı, gergin ve düzgün tellemeyi sağlar. Bu sayfada her aletin ne işe yaradığını, işletme büyüklüğüne göre seçimini ve güvenli kullanımını bulacaksınız.

Çerçeve telleme için hangi ekipmanlar gerekir?

Telleme, birkaç basit aletle de yapılabilir; ancak çerçeve sayısı arttıkça iyi bir düzenek hem zaman kazandırır hem de her çerçevede aynı gerginliği sağlar. Temel ekipman dört gruba ayrılır:

• Tel ve makara: Paslanmaz çerçeve teli ve teli dolaşmadan veren makara tutucu.
• Germe düzenekleri: Telleme tezgâhı, işkence, tel gerdirici ve tel kıvırıcı.
• Sabitleme malzemeleri: İnce çiviler, çekiç, pense, yan keski, kuşgözü halkalar ve çakma aleti.
• Gömme ekipmanları: Elektrikli tel gömücü (trafo), mahmuzlu tekerlek ve gömme altlığı.

Tel ve tel makarası tutucu

Çerçeve teli çoğunlukla paslanmaz çelikten, yaklaşık 0,4–0,5 mm çapında ve makaraya sarılı olarak satılır. Makara, bir mil üzerinde serbestçe dönen bir tutucuya takılırsa tel bükülmeden ve dolaşmadan çekilir. Bükülen, kıvrılan tel düzgün gerilmez ve kolay kopar.

Seri çalışmada tel boyu şablonu işe yarar: bir çerçeveye gereken tel uzunluğu bir kez ölçülür, tahtaya işaretlenir ve her çerçeve için tel bu ölçüye göre kesilir. Böylece hem tel israfı hem de kısa gelen tel sorunu ortadan kalkar.

Telleme tezgâhı ve tel gerdirme aparatları

Telleme tezgâhı (telleme şablonu)

Çerçeveyi sabit tutan, yan çıtaları bir kol ya da vida ile hafifçe içe doğru bükebilen bir düzenektir. Tel yan çıtalar bükülüyken gerilip sabitlenir; düzenek bırakıldığında yan çıtalar eski konumuna dönerek teli ek olarak gerer. Basit bir işkence de aynı işi görür. Tezgâh, çok sayıda çerçevede aynı gerginliği elde etmenin en kolay yoludur.

Tel gerdirici

Teli bir ucundan tutup sıra sıra çekmeye yarayan el aletidir. Tel, tezgâh kullanılmasa bile bu aletle yeterince gerilebilir. Teli gererken çerçevenin gönyesini bozmamaya dikkat edilmelidir.

Tel kıvırıcı

İki dişli makara arasından geçirilen tele küçük dalgalar veren alettir. Dalgalanan tel kısalır, böylece gerginlik artar; ayrıca dalgalı tel temel peteği daha iyi kavrar. Aşırı kıvırmak teli zayıflatabilir.

Tel sabitleme malzemeleri ve kuşgözü çakma aleti

• İnce çiviler ve çekiç: Telin iki ucu, yan çıtanın dış yüzüne çakılan küçük çivilerin etrafına sarılarak sabitlenir.
• Pense ve yan keski: Teli sarmak, bükmek ve fazlasını kesmek için.
• Çerçeve zımbası: Montajda çıtaları birleştirmek için kullanılır; bazı arıcılar tel uçlarını da zımbayla sabitler.
• Kuşgözü halkalar ve çakma aleti: Yan çıtadaki tel deliklerine küçük metal halkalar takılır; halka, gergin telin yumuşak ahşabı kesip deliği büyütmesini önler. Çakma aleti halkayı deliğe oturtup kenarını ezer (ayrıntılar “Çerçeveler İçin Kuşgözü Metal Delikler” sayfasında).

Tel gömme ekipmanları

Elektrikli tel gömücü

Düşük gerilimli bir trafo ya da uygun bir akü, iki kablo ucuyla telin iki ucuna kısa süreli akım verir. Tel ısınır, altındaki mumu eritir ve levhaya gömülür; akım kesilince mum hemen katılaşır. Tek bir işlemde bütün teller gömüldüğü için hızlı ve düzgün sonuç verir.

Mahmuzlu tekerlek

Kenarı oluklu, dişli küçük bir tekerlektir. Tel üzerinde yuvarlanarak teli muma bastırır. Soğuk kullanılabildiği gibi, ılık suda ya da ısıtılarak kullanıldığında daha iyi sonuç verir. Ucuz ve elektriksizdir; az sayıda çerçeve için yeterlidir.

Gömme altlığı

Çerçevenin iç ölçüsünde, levhanın altını tamamen destekleyen düz tahtadır. Altlık olmadan tel gömülürken levha esner ya da kırılır. Altlığın yüzeyini hafifçe ıslatmak levhanın yapışmasını önler.

Telleme ekipmanı seçerken nelere bakılır?

• Çerçeve ölçüsüne uygunluk: Tezgâh ve altlık kullandığınız çerçeve tipine (Langstroth, Dadant vb.) uymalıdır.
• Sağlamlık: Tezgâhın ahşap ya da metal gövdesi yük altında esnememeli.
• Ayarlanabilir ısı ya da süre: Elektrikli gömücülerde akım süresini denetlemek, levhanın kesilmesini önler.
• Paslanmaz yüzeyler: Telle ve mumla temas eden parçalar paslanmamalıdır.

Ekipmanla telleme nasıl yapılır? (kısa akış)

1. Tutkalı kurumuş, gönyesinde çerçeveyi tezgâha yerleştirin; gerekiyorsa deliklere kuşgözü takın.
2. Tezgâhla yan çıtaları hafifçe içe bükün.
3. Teli bir çiviye sabitleyip deliklerden zikzak geçirin, sıra sıra gerin, öbür ucu sabitleyin.
4. Tezgâhı bırakın; gerginliği parmakla test edin, gerekirse kıvırıcı kullanın.
5. Temel peteği yerleştirip çerçeveyi altlığa oturtun ve teli gömün.

Ekipman bakımı ve sık yapılan hatalar

• Mum artığı: Gömme altlığı ve mahmuzlu tekerlek üzerinde biriken mum düzenli temizlenmeli.
• Kablo ve maşa kontrolü: Elektrikli gömücünün kablo ve kıskaçları yıpranmamış olmalı; hasarlı kablo kullanılmaz.
• Nemli depolama: Tel makarası ve aletler kuru yerde saklanmalı.
• Tezgâh olmadan teli fazla zorlamak ve çerçevenin gönyesini bozmak.
• Kuşgözü takmadan yumuşak ahşapta çok gergin tel kullanmak; delik zamanla genişler.
• Gömme sırasında akımı uzun tutup levhayı kesmek.