Uçuş Deliği Koruyucuları

Uçuş deliği koruyucuları, kovan girişine takılarak arıların giriş çıkışını sürdürürken fare, eşek arısı, yağmacı arı ve soğuk gibi dış tehditleri dışarıda tutan parçalardır. En yaygınları giriş daraltıcı, fare ızgarası, eşek arısı koruyucusu ve yağma perdesidir. Hepsinin ortak kuralı şudur: koruyucu, arının geçişini engellemeden yalnız istenmeyen konuğu durdurmalıdır.

Uçuş deliği neden korunmalı?

Uçuş deliği (giriş, ağız) kovanın tek kapısıdır ve bütün tehlikeler oradan girer. Bekçi arılar girişi savunur; ancak girişin genişliği koloninin savunabileceğinden büyükse savunma çöker. Koruyucular, girişin boyutunu ve biçimini mevsime ve tehdide göre ayarlamayı sağlar:

• Yağmacılık: Nektar akımı kesildiğinde güçlü koloniler zayıfları yağmalar. Dar giriş, bekçilerin savunmasını kolaylaştırır.
• Kemirgenler: Sonbaharda fareler ılık ve besin dolu kovana yuva yapmak ister; petekleri parçalar, kümeyi huzursuz eder.
• Eşek arıları: Yaz sonu ve sonbaharda eşek arıları giriş önünde arı avlar ya da içeri girmeye çalışır; Türkiye'nin güney ve batısında Vespa orientalis özellikle sorun yaratır.
• Soğuk ve rüzgâr: Kışın geniş giriş, kümenin ısıtmak zorunda olduğu havayı artırır.

Uçuş deliği koruyucusu çeşitleri nelerdir?

Giriş daraltıcı (uçuş deliği ayar çıtası)

Tabanla kuluçkalık arasındaki girişe sokulan, üzerinde farklı genişlikte bir ya da iki açıklık bulunan ahşap çıta ya da metal/plastik sürgüdür. Çıta çevrilerek ya da sürgü kaydırılarak giriş genişliği değiştirilir.

• Dar açıklık: Zayıf koloni, yeni bölme, oğul, yağma dönemi ve kış için.
• Geniş açıklık: Orta güçte koloni ya da ilkbahar geçişi için.
• Tamamen çıkarılmış: Güçlü kolonide nektar akımı ve sıcak yaz için; tam havalandırma ve rahat trafik.

Fare ızgarası (fare kapanı, fare engeli)

Girişin önüne çakılan ya da sıkıştırılan, üzerinde arının geçeceği boyda (yaklaşık 9–10 mm) yuvarlak delikler bulunan metal şerittir. Arılar deliklerden geçer; fareler giremez.

• Sonbaharda, ilk soğuklardan önce takılmalıdır. Fare kovana girip yuva kurduktan sonra takılan ızgara fareyi içeride hapseder.
• İlkbaharda koloni büyüyüp trafik arttığında çıkarılır; aksi halde tarlacılar polen yükünü deliklerde sıyırabilir ve ölü arı tahliyesi zorlaşır.
• Paslanmaz ya da galvanizli olmalı, kenarları arıları yaralamamalıdır.

Eşek arısı koruyucusu

Girişin önüne takılan, arının geçebileceği ama iri eşek arısının geçemeyeceği dar yarıklara sahip tel ya da plastik düzeneklerdir. Bazı modeller girişin önünde küçük bir kafes (sundurma) oluşturur; eşek arısı bu kafese girse bile kovan ağzına ulaşamaz ve bekçi arılar savunmayı kafes içinde yapar.

• Eşek arısı baskısının başladığı yaz sonunda takılır.
• Yarık ölçüsü bölgedeki eşek arısı türüne uygun olmalıdır; iri türler için tasarlanmış bir koruyucu küçük türleri durdurmayabilir.
• Koruyucu tek başına yetmez: Arılık çevresinde eşek arısı yuvalarının yerel mevzuata uygun şekilde tespiti ve güvenli tuzaklama da gerekir.

Yağma perdesi (yağma ağı)

Girişin önünü tel ile kapatan ve arılara girişi perdenin üst ya da yan kenarından veren bir düzenektir. Kovanın arıları yeni girişi kısa sürede öğrenir; kokuyu doğrudan ağızdan alan yağmacı arılar ise tel perdeye çarpar ve yolu bulamaz. Yağmanın başladığı ya da beklendiği dönemde ve zayıf kovanlarda çok etkilidir. Yağma perdesinin arı trafiğini yönlendirme mantığı "Kovan giriş yönlendiricileri" sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.

Mevsime göre uçuş deliği koruyucusu takvimi

Taşıma ve uygulamalarda giriş kapatma

Gezginci arıcılıkta ya da kovan yer değiştirirken giriş tamamen kapatılır. Bu amaçla kullanılan sürgüler ve kapama çıtaları bir tür geçici koruyucudur.

1. Kapatma akşam, tarlacı arılar kovana döndükten sonra yapılır.
2. Kapalı kovanda havalandırma şarttır: girişin önü tel ile kapatılır ya da tel örtülü bir havalandırma açıklığı kullanılır. Havasız kalan güçlü koloni sıcakta boğulabilir.
3. Kovan yeni yerine konup bir süre dinlendirildikten sonra giriş sakin bir şekilde açılır.

Uçuş deliği koruyucusu seçerken nelere bakılmalı?

• Ölçü uyumu: Kovanınızın giriş yüksekliği ve genişliğiyle tam uyumlu olmalı; kenarında boşluk bırakan koruyucu işe yaramaz.
• Malzeme: Paslanmaz ya da galvanizli metal, dayanıklı plastik veya iyi kurutulmuş ahşap; arılara zararlı boya ve kaplama olmamalı.
• Takma–çıkarma kolaylığı: Kovanı açmadan ve arıları öfkelendirmeden takılabilmeli.
• Temizlenebilirlik: Ölü arı ve propolis birikimi kolayca temizlenmeli.

Sık yapılan hatalar

• Fare ızgarasını fare içeri girdikten sonra takmak.
• Kışın girişi tamamen kapatmak; arılar temizlik uçuşu yapamaz, nem dışarı çıkamaz.
• Yağma başladıktan sonra girişi daraltmakta geç kalmak; yağmacı arı bir kez yolu öğrendiğinde durdurmak zorlaşır.
• Güçlü kolonide yazın dar girişte ısrar etmek; giriş önünde yığılma, aşırı ısınma ve oğul eğilimi artar.
• Koruyucuları ilkbaharda çıkarmayı unutmak.