Kovan içi Çerçeve Sabitleyiciler

Kovan içi çerçeve sabitleyiciler, çerçeveleri kovanın içinde doğru aralıkta tutan ve taşıma sırasında kaymalarını önleyen parçalardır: kendinden aralıklı (Hoffmann) yan çıtalar, aralık başlıkları, çentikli (tırtıklı) raylar, metal çerçeve askı rayları ve taşıma kamaları bu gruba girer. Doğru aralık, düzgün petek ve kolay muayene demektir; yanlış aralık ise yabani petek, ezilen arı ve kırılan çerçeve getirir.

Çerçeve aralığı neden bu kadar önemli?

Arılar peteği, iki petek arasında her iki yüzde çalışabilecekleri kadar boşluk bırakarak örer. Çerçeveler bu doğal ölçüye uygun aralıkla dizildiğinde petekler düz ve paralel olur.

• Aralık fazla dar: Petekler incelir, arılar ezilir, çerçeveler propolisle birbirine yapışır.
• Aralık fazla geniş: Arılar aradaki boşluğa ek petek (yabani petek, köprü petek) örer; çerçeveler birbirine bağlanır ve artık tek tek çıkarılamaz.
• Kayan çerçeveler: Taşıma ya da muayene sırasında çerçeveler kayarsa aralık bozulur, arılar ezilir, ana arı zarar görebilir.

Kuluçkalıkta yaygın merkezden merkeze çerçeve aralığı yaklaşık 35 mm civarındadır (Langstroth sisteminde 35 mm, bazı Avrupa sistemlerinde biraz daha geniş). Bal katında ise, örülmüş petek kullanıldığında aralık bilerek genişletilebilir.

Çerçeve sabitleyici çeşitleri nelerdir?

Hoffmann tipi (kendinden aralıklı) çerçeve

Yan çıtaların üst üçte biri genişletilmiştir; çerçeveler yan yana itildiğinde bu genişlikler birbirine değer ve aralık kendiliğinden oluşur. Çoğunlukla bir kenarı sivri, diğeri düz yapılır; böylece temas yüzeyi küçülür ve propolis yapışması azalır.

• Birçok kovan sisteminde yaygın kullanılır; ek parça gerektirmez.
• Muayenede çerçeveler bir blok gibi kaydırılabilir.
• Temas yüzeyleri zamanla propolisle kalınlaşır; aralık açılır. Sezonda bir kez kazınmalıdır.

Aralık başlıkları ve aralık çivileri

Düz yan çıtalı çerçevelerin kulaklarına geçirilen plastik ya da metal başlıklar ya da yan çıtaya çakılan aralık çivileridir. Başlığın genişliği aralığı belirler; farklı genişlikte başlıklarla kuluçkalık ve bal katı için ayrı aralık sağlanabilir.

Çentikli (tırtıklı) raylar

Kovanın ön ve arka duvarındaki askı yuvasına yerleştirilen, düzenli çentikleri olan metal şeritlerdir. Her çerçeve kulağı bir çentiğe oturur; çerçeve sayısı ve aralık sabittir. Özellikle bal katında, daha az sayıda çerçeveyle geniş aralık sağlamak için tercih edilir. Eksisi, çerçevenin bir yana kaydırılamamasıdır; muayene çerçeve çerçeve kaldırılarak yapılır.

Metal çerçeve askı rayı

Askı yuvasının kenarına çakılan ince metal köşebenttir. Çerçeve kulakları ahşap yerine bu rayın üstünde durur; propolisle yapışma azalır, çerçeveler kolay kayar ve ahşap kulak yuvası aşınmaz. Kendinden aralıklı çerçevelerle birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir.

Kenar sıkıştırma tahtası ve taşıma kamaları

Kovanda son çerçevenin yanına konan düz tahta (kenar tahtası, sıkıştırma tahtası), çerçeve bloğunu bir arada tutar ve muayenede ilk çıkarılarak çerçevelere yer açar. Gezginci arıcılıkta çerçevelerin kaymasını önlemek için bu tahtanın arkasına kama sıkıştırılır ya da çerçevelerin üstüne enine sabitleme çıtası çakılır.

Kuluçkalık ve bal katında aralık farkı

Çerçeve sabitleyiciler nasıl kullanılır?

1. Yerleştirme: Çerçeveleri kovana asın ve bir yana doğru iterek blok haline getirin; Hoffmann çerçevelerde yan çıtalar birbirine tam değmelidir.
2. Kenar boşluğu: Blokla kovan duvarı arasında kalan boşluğu ortalayın ya da kenar tahtası ile doldurun; duvar ile son çerçeve arasında arı boşluğundan büyük bir boşluk kalmamalıdır.
3. Muayene: Önce kenar tahtasını ya da en dıştaki çerçeveyi çıkarın; ardından çerçeveleri tek tek boşluğa kaydırarak kaldırın. Bu, arıları ezmeden çalışmayı sağlar.
4. Kapatma: Muayene bitince çerçeveleri yeniden sıkıca bir araya itin; aralık açık kalırsa arılar köprü petek örer.
5. Taşıma öncesi: Çerçeveleri sıkıştırın, kenar tahtasının arkasına kama koyun ya da sabitleme çıtası takın; katları kayış veya kilitle birbirine bağlayın.

Bakım ve temizlik

• Yan çıta temas yüzeylerindeki ve askı yuvalarındaki propolisi kovan aletiyle sezonda en az bir kez kazıyın.
• Çatlamış, kulağı kırılmış çerçeveleri ayırın; kırık kulak taşıma sırasında çerçevenin düşmesine yol açar.
• Metal rayları paslanmaya karşı kontrol edin; gevşeyen rayı yeniden sabitleyin.
• Plastik aralık başlıklarının kırılanlarını değiştirin; aynı kovanda farklı genişlikte başlıkları karıştırmayın.

Sık yapılan hatalar

• Kuluçkalıkta çerçeve eksik bırakıp aralığı açmak: yabani petek ve yavru alanında düzensizlik.
• Muayeneden sonra çerçeveleri gevşek bırakmak.
• Farklı sistemlerin çerçevelerini aynı kovanda kullanmak; Hoffmann ile düz yan çıtalı çerçeveler birlikte aralık tutmaz.
• Taşımadan önce çerçeveleri sabitlememek; yolda kayan çerçeveler arı ezer ve ana arıyı öldürebilir.
• Kalın propolisle aralığın açılmasını fark etmemek.