Birleştirme ve ayırma aparatları

Birleştirme ve ayırma aparatları, iki koloniyi güvenle tek kovanda birleştirmek ya da bir koloniyi, kovan katlarını veya arıları birbirinden ayırmak için kullanılan kovan parçalarıdır: birleştirme tahtası, bölme tahtası, çift elekli ayırma tahtası, arı kaçıran tahtası, ana arı kafesi ve kat bağlantı elemanları bu gruptadır. Doğru aparat, kavga ve ana arı kaybı olmadan koloni yönetmeyi sağlar.

Koloniler neden birleştirilir, neden ayrılır?

Arıcılıkta koloni sayısını ve gücünü dengelemek sürekli bir iştir.

• Birleştirme: Zayıf ya da anasız kalan bir koloniyi güçlü bir koloniyle birleştirmek, özellikle sonbaharda kışa güçlü girmek ve ilkbaharda bal akımına hazır olmak için yapılır. "İki zayıf koloni, bir güçlü koloniden azdır" sözü arıcılar arasında yaygındır.
• Ayırma: Oğul önleme, yeni koloni (bölme) yapma, ana arı yetiştirme, hasatta arıları bal katından uzaklaştırma ve hastalık şüphesinde yavru ile arıyı ayırma gibi amaçlarla yapılır.

Farklı kolonilerin arıları birbirini koku ile tanır ve yabancıya saldırır. Birleştirme aparatlarının asıl görevi bu kokuların yavaşça karışmasını sağlamaktır. Ayırma aparatları ise arıları, ana arıyı ya da katları birbirinden fiziksel olarak ayırırken ısı ve kokunun belli ölçüde paylaşılmasına izin verir.

Birleştirme aparatları ve yöntemleri

Gazete kâğıdı yöntemi

En basit ve en yaygın birleştirme yöntemidir; özel bir aparat gerektirmez.

1. Birleştirilecek kolonilerden hangi ana arının kalacağına karar verin; diğer ana arıyı birleştirmeden önce alın.
2. Güçlü koloninin üst çıtalarının üzerine tek kat gazete kâğıdı serin ve birkaç yerinden ince yarıklar açın.
3. Zayıf koloninin katını, çerçeveleriyle birlikte, gazetenin üstüne yerleştirin.
4. Arılar birkaç gün içinde kâğıdı kemirerek açar; bu sürede kokular karışır ve kavga olmadan birleşirler. Kâğıt artıkları arılar tarafından dışarı atılır.
5. Yaklaşık bir hafta sonra kovanı kontrol edin, çerçeveleri düzenleyin, fazla katı kaldırın.

Birleştirme tahtası (delikli ya da telli tahta)

Ortasında ince telle kapatılmış bir açıklık bulunan tahtadır. İki koloni tel ile ayrılmış halde üst üste konur; arılar birbirine dokunamaz ama koku ve ısı paylaşılır. Birkaç gün sonra tel kaldırılır ya da yerine gazete konarak birleştirme tamamlanır. Özellikle saldırgan kolonilerde ve soğuk havada gazeteden daha kontrollü bir yoldur.

Ayırma aparatları nelerdir?

Bölme tahtası (kenar tahtası)

Kovanın içine çerçevelere paralel olarak yerleştirilen, çerçeve boyutunda düz tahtadır. Zayıf bir koloninin kovan hacmini daraltmak, bir kovanda iki küçük koloniyi (her birinin ayrı girişi olacak şekilde) tutmak ya da kışlık hacmi küçültmek için kullanılır. Tam ayırma yapacaksa kovan duvarlarına sıkı oturmalı ve altından-üstünden arı geçişine izin vermemelidir.

Çift elekli ayırma tahtası

İki kat tel ile kaplanmış ve kendi uçuş deliği olan bir ayırma tahtasıdır. Güçlü koloninin üstüne yerleştirilerek yeni bir bölme ya da ana arı yetiştirme ünitesi kurulur. Alttaki koloninin sıcaklığı üst bölüme ulaşır; iki kat tel arılarının birbirine dokunmasını ve ana arıların karşılaşmasını engeller. Üst bölümün girişi farklı yöne açılarak tarlacıların dağılımı ayarlanabilir. İhtiyaç bitince tahta kaldırılıp koloniler yeniden birleştirilebilir.

Arı kaçıran tahtası

Ortasına tek yönlü geçit (arı kaçıran) takılmış tahtadır. Hasattan bir-iki gün önce bal katının altına konur: arılar aşağı iner ama geri dönemez. Böylece bal katı, silkeleme ya da fırçalama olmadan arıdan boşaltılır.

• Bal katında yavru bulunmamalıdır; yavrulu katta arılar yavruyu terk etmez.
• Katlarda delik ya da boşluk kalmamalıdır; aksi halde yağmacı arılar bal katına dolar.
• Tahta gereğinden uzun bırakılmamalıdır; birkaç gün sonra arılar geçidi propolisle tıkayabilir.

Ana arı kafesi ve ızgara

Yeni ana arıyı koloniye tanıştırırken kullanılan kafesler, ana arıyı birkaç gün koloniden ayrı ama koku alışverişi içinde tutar; arılar kabul ettikten sonra ana arı serbest kalır. Ana arı ızgarası da bir ayırma aparatıdır: ana arıyı kuluçkalıkta tutar ve bazı bölme yöntemlerinde ana arının hangi bölümde kaldığını garanti eder.

Bölme yaparken kullanılan kutular

Yeni koloni kurarken ana koloniden alınan yavrulu ve arılı çerçeveler ruşet (küçük bölme kovanı) ya da ayrı bir kovana konur. İki ya da daha fazla bölmeli ruşetler, birbirinden sıkı bölme tahtasıyla ayrılmış ve her birinin ayrı girişi olan küçük ünitelerdir; ana arı yetiştirme ve çiftleştirmede alan ve ısı tasarrufu sağlar.

Kat bağlantı ve ayırma elemanları

"Birleştirme ve ayırma" kovan katları için de geçerlidir. Katlar arasındaki bağlantı ve ayırma işini şu parçalar üstlenir:

• Kovan kayışı ve taşıma kilidi: Taban, katlar ve kapağı tek blok halinde bağlar; taşımada ve fırtınada kovanın dağılmasını önler.
• Kovan aleti: Arılar katların birleşim yerini propolisle sıkıca yapıştırır. Katları ayırmak için kovan aletinin yassı ucu birleşim yerine sokulup kaldıraç gibi kullanılır; köşelerden başlayıp yavaşça açmak ahşabı ve arıları korur.
• Kat kaldırma aparatı: Dolu ve ağır katları arıcının belini zorlamadan kaldırmaya yarayan, kovanın yanına kurulan kaldıraç ya da vinç düzenekleridir.

Birleştirme ve ayırmada doğru zamanlama

Sık yapılan hatalar

• İki ana arılı koloniyi birleştirip hangisinin kalacağını şansa bırakmak.
• Yağma döneminde, gün ortasında birleştirme yapmak.
• Gazeteyi hiç yarmadan ya da kalın kâğıt kullanmak; arılar geçemez, üst koloni havasız kalır.
• Arı kaçıran tahtasını yavrulu kata koymak.
• Bölme tahtasının kenarlarında boşluk bırakıp iki koloniyi aynı kovanda tutmaya çalışmak.
• Önceki bazı metinlerde geçtiği gibi birleştirmenin "genetik çeşitliliği artırdığını" sanmak: Birleştirmede bir ana arı kalır; koloninin genetiği o ana arıya bağlıdır.