Bal Dinlendirme ve Süzgeçler

Bal dinlendirme ve süzgeçler, süzme makinesinden çıkan balın içindeki mum kırıntısı, arı parçası ve hava kabarcıklarını ayırıp kavanoza berrak ve köpüksüz girmesini sağlayan iki aşamalı temizleme işidir: önce süzgeçten geçirme, sonra kapalı bir kapta birkaç gün bekletme. Bu iki adım balın görünüşünü, raf ömrünü ve kristalleşme düzenini belirler. Doğru yapıldığında balın poleni, enzimleri ve kökeni korunur.

Süzülen bal neden hemen kavanoza konmaz?

Santrifüjden akan bal göründüğünden kirlidir. İçinde üç tür yabancı madde bulunur:

• İri parçalar: Sır ve petek kırıntıları, zaman zaman arı parçaları. Bunlar süzgeçte kalır.
• İnce mum parçacıkları: Gözle zor görülür, süzgeçten geçer; bekletilince yüzeye çıkar.
• Hava kabarcıkları: Dönüş ve akış sırasında bala karışır; bekletilince yüzeyde köpük tabakası oluşturur.

Bu adımlar atlanırsa kavanozun üst kısmında beyaz bir köpük halkası, balın içinde bulanıklık görülür. Hava kabarcıkları ve mum parçacıkları kristalleşmeyi de düzensizleştirir.

Süzgeç çeşitleri nelerdir?

Arıcı ölçeğinde kullanılan süzgeçler balı basınçla değil, kendi ağırlığıyla süzer:

• İki kademeli paslanmaz süzgeç: Üstte kaba, altta daha ince elek; kovanın ağzına oturur. En yaygın ve pratik tip.
• Konik bez ya da naylon torba süzgeç: Bir çerçeveye ya da kova ağzına asılır, geniş süzme yüzeyi sağlar. Gıdaya uygun malzemeden olmalıdır.
• Delikli sac süzgeç: Makinenin musluğu altına konan kaba ön süzgeç; iri sırrı tutar, ince eleğin tıkanmasını geciktirir.
• Mutfak tipi el süzgeci: Birkaç kiloluk küçük hasatta iş görür, ama kısa sürede tıkanır.

Filtreleme aparatlarının gözenek ölçüleri ve seçimi ayrıntılı olarak “Bal filtreleme aparatları” sayfasındadır.

Balı ne kadar ince süzmek gerekir?

Arıcı için doğru ölçü kaba ve orta gözenekli süzmedir. Polen taneleri çok küçüktür (çoğu birkaç on mikrometre); arıcıların kullandığı eleklerden rahatça geçer ve balın içinde kalır. Kalması da gerekir: poleni bala özgü kılan budur ve laboratuvarda balın botanik ve coğrafi kökenini gösteren iz odur.

Basınçlı ve çok ince filtreleme poleni de alır. Bal parlak görünür ama kökeni kanıtlanamaz hale gelir. Uluslararası standartlarda bu şekilde polenin önemli kısmı alınmış bal “filtre edilmiş bal” olarak ayrı tanımlanır. Kaba süzme hem yeterlidir hem de ürününüzü savunulabilir kılar.

Süzgeçte biriken mum kırıntısı bir miktar bal tutar. Bu kalıntıyı kapalı bir kapta, ılık odada bir süre süzülmeye bırakabilirsiniz; akan temiz bal partiye katılır, geride kalan mum eritilmek üzere ayrı toplanır. Kalıntıyı arılığa açık bırakmak yağmacılığı başlatır.

Bal nasıl dinlendirilir?

1. Süzülmüş balı kaba alın: Bal süzgeçten doğrudan dinlendirme kazanına ya da musluklu kovaya akar. Akışın kabın çeperinden kaymasını sağlamak yeni kabarcık oluşumunu azaltır.
2. Kapağı kapatın: Bal havadan nem çeker; kap sıkı kapanmalıdır.
3. Ilık ve kuru yerde bekletin: Kabarcıklar ve mum ılık ortamda daha hızlı yükselir. Isıtıcı ya da güneş yanında bekletmeyin.
4. Birkaç gün bekleyin: Süre balın kıvamına, kabın derinliğine ve oda sıcaklığına bağlıdır. Akışkan balda daha kısa, koyu balda daha uzun sürer.
5. Köpüğü alın: Yüzeydeki köpük geniş bir kaşıkla toplanır. Yüzeye yayılıp kaldırılan temiz bir gıda filmi de köpüğü toplar.
6. Alttan doldurun: Temiz bal alttaki musluktan kavanoza alınır; köpük ve mum üstte kalır.

Dinlendirme kabı nasıl olmalı?

• Malzeme: Paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun plastik.
• Alttan musluk: Bal alttan alınır, köpük üstte kalır.
• Kapak: Toz, böcek ve nem girişini önler.
• Uygun hacim: Bir süzme partisini alacak büyüklükte; farklı partileri karıştırmamak için birkaç küçük kap bir büyük kaptan daha kullanışlı olabilir.

Kazan çeşitleri, hacimleri ve yerleşimi için “Bal dinlendirme kazanları” sayfasına bakabilirsiniz.

Temizlik ve nem kontrolü

Bal higroskopiktir, yani havadaki nemi çeker. Dinlendirme odası kuru olmalı ve kaplar kapalı tutulmalıdır. Nemli ortamda açık bekleyen balın yüzeyi su kapar; yüzey tabakasında maya çoğalıp mayalanma başlayabilir.

• Süzgeçler her partiden sonra ılık suyla yıkanır; biriken mum ayrı toplanır.
• Çok sıcak su mumu eritip eleğin gözlerine yapıştırır; ılık su yeterlidir.
• Bez süzgeçler iyice durulanır, tamamen kurutulur ve kapalı yerde saklanır.
• Kaplar ve musluklar sökülerek yıkanır, kurutulmadan kaldırılmaz.

Sık yapılan hatalar

• Balı süzgeçten geçirmeden kavanoza koymak.
• Berraklık için çok ince filtre kullanmak ya da bez süzgeci elle sıkmak.
• Kabın kapağını açık bırakmak.
• Süzmeyi hızlandırmak için balı ısıtmak.
• Dinlendirmeyi atlayıp kavanozu yukarıdan doldurmak.