Sır Alma Tekneleri

Sır alma teknesi (sır teknesi, sır alma küveti), bal süzmeden önce petek gözlerinin üzerinden kesilen mum kapakları (sır) toplayan, çerçeveyi sır alırken taşıyan ve sırdaki balı süzgeçli bölmesiyle ayıran kaptır. Balla temas ettiği için paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun plastikten olmalıdır. Bu sayfa teknenin parçalarını, çeşitlerini, seçimini, sırdan bal ve mum kazanmayı ve temizliği anlatır.

Sır alma teknesi ne işe yarar?

Olgun bal gözlerinin ağzı arıların ördüğü ince bir mum kapakla, yani sırla kapalıdır. Süzmeden önce bu sır bir bıçak ya da sır tarağıyla alınır. Kesilen sır balla doludur ve yapışkandır; tekne olmadan çalışmak hem dağınıktır hem de bal kaybettirir. Sır alma teknesinin üç görevi vardır:

• Çerçeveyi taşımak: Çerçeve teknenin üstündeki çıtaya ya da pime dayanır; arıcının iki eli de serbest kalır.
• Sırrı toplamak: Kesilen sır doğrudan teknenin içine düşer.
• Balı ayırmak: Süzgeçli bölme sırrı tutar, sızan bal alttaki bölmede toplanır ve musluktan alınır.

Sır alma teknesinin parçaları

• Dış gövde: Balın toplandığı, alttan musluklu hazne.
• Süzgeçli sepet ya da ızgara: Gövdenin içine oturan delikli paslanmaz sepet ya da tel ızgara. Sır burada kalır, bal alta süzülür.
• Çerçeve dayama çıtası: Teknenin üstünden geçen çıta; üzerinde çerçevenin kulağının oturduğu sivri bir pim bulunur. Çerçeve bu pim üzerinde döndürülerek iki yüzü sırayla açılır.
• Çerçeve askısı: Sırrı alınmış ya da bekleyen çerçevelerin asıldığı raylar; damlayan bal tekneye düşer.
• Musluk ve kapak: Bal alttan alınır; kapak ara vermelerde arıyı, tozu ve nemi uzak tutar.

Tekne süzme odasında nereye konur?

Sır alma teknesi, iş akışında dolu ballıklar ile süzme makinesi arasında durur. En verimli düzen, dolu ballıkların teknenin bir yanında, süzme makinesinin öbür yanında olmasıdır: çerçeve ballıktan alınır, teknede açılır, askıda bekler ve makineye geçer. Böylece sırrı alınmış çerçeve odanın içinde bal damlatarak dolaşmaz. Teknenin altına kolay silinen bir örtü sermek, zemine damlayan balı toplamayı kolaylaştırır.

Sır alma teknesi çeşitleri

Sır alma teknesi seçerken nelere bakılır?

1. Malzeme: Paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun plastik. Galvanizli ya da boyalı tekne kullanılmaz.
2. Çerçeve uyumu: Tekne ve dayama çıtası, kullandığınız en uzun çerçeveyi rahatça almalı.
3. Süzgeç yüzeyi: Geniş ve derin sepet sırrın daha iyi süzülmesini sağlar.
4. Alt hazne ve musluk: Musluk geniş ağızlı, sökülebilir olmalı; hazne bir hasat gününün balını almalı.
5. Çalışma yüksekliği: Uzun hasat günlerinde bel ağrısını önlemek için tekne bel hizasına yakın bir sehpaya konabilmeli.
6. Temizlik: Sepet ve musluk kolayca sökülmeli, iç yüzeyde kir tutan köşe olmamalı.

Sırdan bal ve mum nasıl kazanılır?

Sır, hasadın “artığı” değil, değerli bir yan üründür. İçinde hatırı sayılır miktarda bal bulunur ve kendisi arılıktaki en temiz, en açık renkli mumdur.

• Süzülmeye bırakmak: Sır, teknenin sepetinde ılık ve arıya kapalı bir odada bir iki gün bekletilir; bal alta süzülür. En basit ve kaliteyi en iyi koruyan yöntemdir.
• Sır santrifüjü: Büyük işletmelerde sır, delikli bir tamburda döndürülerek balından ayrılır.
• Sır presi: Sır bir torbada ya da delikli silindirde sıkılır.
• Sır eritici: Isıyla mum eritilir, bal ile mum ayrışır. Hızlıdır ama bu yolla alınan bal ısınmış olur; rengi koyulaşır, HMF değeri yükselir. Bu balı sofralık partiye karıştırmayın.

Balı süzülen sır, eski petek mumuyla karıştırılmadan eritilir ve süzülür. Bu mum kendi temel peteğinizi yaptırmak için idealdir.

Temizlik ve bakım

1. Sırrı ve balı boşaltın; sepetteki mumu ayrı bir kaba alın.
2. Tekneyi ılık suyla yıkayın. Sıcak su mumu eritip sepetin deliklerine yapıştırır.
3. Musluğu söküp contasıyla birlikte ayrıca yıkayın.
4. Deterjan kullandıysanız bol suyla durulayın, her parçayı tamamen kurutun.
5. Kapağı hafif aralık bırakarak kuru ve tozsuz yerde saklayın.

Sık yapılan hatalar

• Galvanizli kova ya da boyalı kasayı sır teknesi olarak kullanmak.
• Sırrı kısa süre bekletip içindeki balı kaybetmek.
• Sır eriticiden alınan balı sofralık bala karıştırmak.
• Sır mumunu eski, koyu petek mumuyla birlikte eritmek.
• Tekneyi ve sırrı süzme odasının dışında, arıya açık bırakmak.