Çerçeve taşıma ve saklama kutuları

Çerçeve taşıma ve saklama kutuları, petekli kovan çerçevelerini arılıktan süzme odasına, kovandan kovana ya da depoya arı, toz, nem ve zararlılardan korunmuş olarak taşımaya ve sezon dışında saklamaya yarayan kapaklı kutular, ballıklar ve kasalardır. Bal çerçevesi taşınırken yağmacılığı önlemek, boş petek saklanırken mum güvesini önlemek bu kutuların asıl işidir. Bu sayfa kutu çeşitlerini, seçimini, doğru kullanımı ve hijyeni anlatır.

Çerçeve taşıma kutusu ne işe yarar?

Arıcı sezon boyunca yüzlerce kez çerçeve taşır: hasatta dolu bal çerçevelerini, bölme yaparken yavrulu çerçeveleri, kontrol sırasında yedek petekleri, sonbaharda boş petekleri depoya. Açıkta taşınan her çerçeve şu riskleri taşır:

• Yağmacılık: Bal kokusu arıları hızla çeker; açık bir bal çerçevesi arılıkta yağmayı başlatabilir.
• Petek kırılması: Sarsıntı ve darbe, özellikle taze ve dolu peteği kırar.
• Kirlenme: Toz, toprak ve böcek bal çerçevesine bulaşır.
• Soğuma: Yavrulu çerçeve rüzgârda ve serin havada kısa sürede üşür.

Uygun bir kutu bu sorunların hepsini önler ve iki elinizi serbest bırakır.

Çerçeve taşıma ve saklama kutusu çeşitleri

Kapaklı çerçeve taşıma kutusu

Genellikle 5–10 çerçeve alan, içinde çerçeve kulaklarının oturacağı rayları bulunan, sapı ve sıkı kapağı olan plastik ya da ahşap kutu. Kontrol sırasında çıkarılan çerçeveleri geçici olarak koymak, kovanlar arasında çerçeve taşımak ve hasatta küçük miktarları süzme odasına götürmek için idealdir.

Ballık ve damlama tablası

Hasatta en yaygın taşıma kutusu ballığın kendisidir. Dolu ballık, altına konan damlama tablasına (tepsi) ve üstüne konan sıkı bir kapağa alınır; böylece hem bal damlamaz hem de arı giremez. Ballıklar bu şekilde üst üste istiflenip araca yüklenir.

Ana arılık (bölme) kutuları

Beş çerçeveli küçük kovanlar, arılı çerçeveleri taşımak ve yeni koloni kurmak için kullanılır. Havalandırmalı kapakları ve kapatılabilir uçuş delikleri sayesinde yavrulu çerçeve de arıyla birlikte güvenle taşınabilir.

Saklama kutuları, dolapları ve kasalar

Sezon dışında boş petekler, sıkı kapanan kasalarda, ballıklarda ya da petek dolaplarında saklanır. Burada asıl düşman mum güvesidir; kutunun sıkılığı, kontrol kolaylığı ve gerekiyorsa havalandırması belirleyicidir.

Çerçeve kutusu seçerken nelere bakılır?

1. Çerçeve ölçüsü: Kutu, kullandığınız çerçevenin (ör. Langstroth ya da Dadant, kuluçkalık ya da ballık) boyunu ve kulaklarını almalı; çerçeveler sallanmamalı.
2. Sıkı kapak: Arı geçirmemeli. Hasatta kutunun her açıklığı kapanabilmeli.
3. Malzeme: Bal çerçevesi taşınan kutunun içi temizlenebilir olmalı; plastikse gıdaya uygun, ahşapsa boyasız ya da gıdaya uygun şekilde işlenmiş olmalı.
4. Damlama önlemi: Bal çerçevesi için tabanında damlama tepsisi ya da kapalı alt hazne.
5. Havalandırma: Arılı çerçeve taşınacaksa kapakta tel kafesli havalandırma şarttır; aksi halde arılar ısınıp boğulabilir.
6. Sap ve ağırlık: Dolu bal çerçevesi ağırdır. Sağlam sap, bel hizasında taşımaya uygun boy.
7. İstiflenebilirlik: Araçta ve depoda üst üste kayma olmadan durabilmeli.
8. Kolay temizlik: Yıkanabilir, köşesiz iç yüzey; hastalık şüphesinde dezenfekte edilebilir malzeme.

Hasatta çerçeve nasıl taşınır?

1. Ballıkları arı kaçıran ya da fırçayla arıdan arındırın.
2. Ballığı hemen damlama tablası üzerine alın ve kapağını kapatın.
3. Araca yüklerken ballıkları kaymayacak şekilde istifleyin ve kayışla bağlayın.
4. Yolculuk kısa ve gölgede olmalı; kapalı araçta güneşte bekleyen petek yumuşar ve kırılır.
5. Süzme odasında ballıkları arıya kapalı bir alanda, yine tabla üzerinde bekletin.

Boş petekler kutularda nasıl saklanır?

Süzülen petekler önce arılara yalatılıp kurutulur, sonra saklamaya alınır. Kuluçka peteği ile ballık peteğini ayrı saklayın: içinde polen ve koza kalıntısı bulunan eski kuluçka petekleri mum güvesinin en çok saldırdığı peteklerdir.

• Serin ve kuru yer: Mum güvesi serin ortamda gelişemez; kış soğuğu en iyi korumadır.
• Dondurarak koruma: Petekleri kutuya koymadan önce derin dondurucuda bir iki gün bekletmek güvenin tüm evrelerini öldürür. Sonra kutu sıkı kapatılır ki yeniden yumurta bırakılmasın.
• Işık ve hava: Güve karanlık ve durgun havayı sever. Ballık peteklerini ışık alan, hava akımı olan bir yerde çapraz istiflemek riski azaltır.
• Fare önlemi: Kutu ve ballık ağızları fare giremeyecek biçimde kapatılır.
• Kontrol: Depodaki petekler aralıklarla kontrol edilir; ağ ve pislik görülen çerçeve hemen ayrılır.

Hijyen: hastalık taşımayın

Çerçeve ve petek, arı hastalıklarının arılıklar arasında taşınmasında en önemli yollardan biridir. Amerikan yavru çürüklüğü etkeninin sporları petek ve bal kalıntısında yıllarca canlı kalabilir.

• Kaynağını bilmediğiniz ikinci el petek ve kutuyu kullanmayın.
• Hastalık şüphesi olan kovanın çerçevelerini ortak kutularla taşımayın; kutuyu ayırın ve tarım müdürlüğüne bildirin.
• Kutuları sezon sonunda yıkayın, kurutun; plastik kutular kazınıp yıkanabilir, ahşap kutular kazınıp alevle yüzeysel olarak ütülenebilir.
• Her kutu ya da ballık için hangi arılıktan geldiğini gösteren basit bir işaret, izlenebilirliği kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

• Bal çerçevesini açık kasada ya da kovada taşımak.
• Arılı çerçeveyi havalandırmasız kutuda güneşte bırakmak.
• Islak, balı yalatılmamış petekleri kapalı kutuya kaldırmak.
• Kuluçka ve ballık peteklerini karışık saklamak.
• Depodaki petekleri bütün kış hiç kontrol etmemek.