Bal Filtreleme aparatları

Bal filtreleme aparatları, süzme makinesinden ya da presten çıkan balı mum kırıntısı, arı parçası ve diğer iri yabancı maddelerden ayıran delikli sac süzgeçler, tel elekler, iki kademeli süzgeçler ve bez ya da naylon süzme torbalarıdır. Arıcı için doğru hedef, balı kaba ve orta gözenekle temizlemek, poleni ise balda bırakmaktır. Bu sayfa aparat çeşitlerini, gözenek seçimini, kullanımı ve temizliği anlatır.

Bal neden filtrelenir, neden aşırı filtrelenmez?

Filtrelemenin amacı, balın doğal bileşenlerine dokunmadan yabancı maddeyi ayırmaktır: sır ve petek kırıntıları, arı parçaları, zaman zaman toz. Bu parçalar hem görünüşü bozar hem de tüketici için rahatsız edicidir.

Polen ise yabancı madde değildir. Bala özgüdür ve laboratuvarda botanik ve coğrafi kökenin belirlenmesini sağlayan izdir. Polen taneleri çoğunlukla birkaç on mikrometre büyüklüğündedir; arıcıların kullandığı eleklerin gözeneklerinden kolayca geçer. Polen ancak basınçla ya da yardımcı maddelerle yapılan çok ince filtrelemede büyük ölçüde tutulur.

Bal filtreleme aparatı çeşitleri

Delikli sac ön süzgeç

Paslanmaz sacdan, konik ya da düz, milimetre düzeyinde delikli süzgeç. Süzme makinesinin musluğu altına konur; iri sırrı ve kırıntıları tutar. İnce eleklerin tıkanmasını geciktiren ilk kademedir.

İki kademeli tel elek

İç içe iki paslanmaz elek: üstteki kaba, alttaki daha incedir. Kovanın ya da dinlendirme kazanının ağzına oturur, çoğu modelde kollar kova çapına göre ayarlanır. Küçük ve orta işletmelerin en yaygın filtreleme aparatıdır.

Bez ya da naylon süzme torbası

Gıdaya uygun naylon ya da polyester kumaştan torba veya gerilmiş elek bezi. Kova ağzına gerilir ya da bir sehpaya asılır; geniş yüzeyi sayesinde yavaş ama temiz süzer. Pres balı ve kırılmış petekten çıkan bal için de uygundur.

Endüstriyel filtreler

Büyük dolum işletmelerinde bal pompayla basınçlı filtrelerden, bazen ısıtılarak geçirilir. Bu sistemler görünüşte çok berrak bal verir, ama ısı ve ince gözenek birlikte balın polenini ve bazı niteliklerini değiştirebilir. Arıcı ölçeğinde bu tür filtrelemeye gerek yoktur.

Gözenek ölçüsü nasıl seçilir?

Değerler üreticiden üreticiye değişir; tablo yön göstermek içindir. Kural basittir: kademeli süzün, en ince kademeyi arıcı ölçeğindeki elek ya da bezde bırakın.

Filtreleme aparatları nasıl kullanılır?

1. Kademe sırası: Önce kaba, sonra ince. İnce eleği tek başına kullanmak onu dakikalar içinde tıkar.
2. Ilık oda: Bal ılıkken daha kolay süzülür. Oda ılık tutulur; bal doğrudan ısıtılmaz.
3. Kendi ağırlığıyla: Bal eleğe bastırılmaz, bez süzgeç elle sıkılmaz. Sıkmak mum ve kiri de geçirir, kabarcık katar.
4. Sık sık sıyırma: Elek yüzeyinde biriken mum bir kaşıkla alınır; akış yavaşladığında elek değiştirilir.
5. Kapalı çalışma: Süzülen kovanın üstü mümkün olduğunca örtülür; bal nem ve toz çeker.
6. Doğrudan dinlendirme kabına: Süzgeç dinlendirme kazanının ağzına oturtulursa bal bir kez daha aktarılmaz, köpürmez.

Özel durumlarda filtreleme

• Pres balı ve kırık petek: Çok daha fazla mum içerir. Önce delikli sac, sonra geniş yüzeyli bez süzgeç kullanın; süzmeyi ılık odada zamana yayın.
• Ağır akan koyu ballar: Eleği sık değiştirin, bir yerine iki süzme hattı kurun. Isıtmak yerine süzme odasını ılık tutun.
• Kristalleşmeye başlamış bal: Donmuş bal süzgeçten geçmez. Önce kontrollü ve yumuşak ısıtmayla çözülür, sonra süzülür (bkz. “Bal ısıtma kazanları”).
• Sır teknesinden süzülen bal: Temizse aynı partiye katılabilir; sır eriticide ısınarak ayrılan bal ise renk ve HMF değeri değiştiği için ayrı tutulur.

Malzeme ve hijyen

• Paslanmaz çelik elek: Dayanıklı, kolay temizlenir, yıllarca kullanılır. Kaynak ve kenet yerleri düzgün olmalıdır.
• Gıdaya uygun naylon ya da polyester bez: Ucuz ve ince süzer; her kullanımdan sonra iyi yıkanmalı, yıprandığında yenilenmelidir.
• Uygun olmayanlar: Galvanizli tel elek, boyalı ya da paslı süzgeç, gıda için üretilmemiş tül ve kumaşlar.

Temizlikte ılık su kullanılır; çok sıcak su mumu eritip eleğin gözlerine yapıştırır. Elekteki mum önce kuru halde sıyrılıp ayrı toplanır, sonra elek ılık suyla yıkanır. Bez süzgeçler iyice durulanır, tamamen kurutulup kapalı bir torbada saklanır. Nemli bırakılan bez küflenir ve koku yapar.

Sık yapılan hatalar

• Berraklık için çok ince filtreyle polenin alınması.
• Süzmeyi hızlandırmak için balı ısıtmak ya da eleğe bastırmak.
• Bez süzgeci elle sıkmak.
• Tek kademe ince elekle çalışıp sürekli tıkanmayla uğraşmak.
• Galvanizli ya da paslı elek kullanmak.