Ana arı hücre kupları

Ana arı hücre kupu (yaygın adıyla yüksük, ana arı memesi), ana arı gözünün başlangıcı olan, ağzı aşağı bakan küçük çanak biçimli kaptır; arılar doğada bunu peteğin kenarında mumdan yapar, arıcılar ise plastik ya da balmumundan yapılmış yapay kupları ana arı ve arı sütü üretiminde kullanır. Kupun içine aşılanan genç larvayı arılar ana arı adayı olarak besler ve kupu uzatarak tam bir ana arı gözüne dönüştürür. Kupun biçimi, ölçüsü ve temizliği kabul oranını doğrudan etkiler.

Ana arı hücre kupu nedir?

Bal arısı kolonileri, özellikle ilkbaharda ve oğul mevsiminde, peteklerin alt ve yan kenarlarında küçük, yuvarlak, ağzı aşağı bakan mum çanaklar yapar. Bunlar doğal hücre kuplarıdır. Çoğu boş kalır; ana arı bunlardan birine yumurtlarsa ve arılar larvayı bol arı sütüyle beslerse kup uzatılarak ana arı gözüne dönüşür.

Yapay hücre kupu, bu doğal başlangıcın taklididir. Arıcı, ana arının yumurtlamasını beklemek yerine seçtiği genç larvayı kupun içine kendisi aktarır (aşılama). Böylece hangi damızlıktan, ne zaman ve kaç ana arı yetiştirileceği arıcının denetimine geçer.

Ana arı gözü nasıl gelişir?

Ana arı gözü, işçi ve erkek gözlerinden farklıdır: altıgen değildir, petek düzlemine dik, aşağı doğru sarkan, iri ve yuvarlak bir yapıdır. Olgunlaştığında yüzeyi pütürlü, fıstık kabuğunu andıran bir görünüm alır. Gelişim şöyle ilerler:

1. Kup: Sığ, çanak biçimli başlangıç. Aşılanan larva ya da yumurta bu çanağın dibinde durur.
2. Uzatma: Larva kabul edilince arılar kupun ağzını mumla uzatır ve içini bol arı sütüyle doldurur.
3. Kapanma: Aşılamadan yaklaşık 5 gün sonra göz kapatılır.
4. Olgunlaşma ve çıkış: Aşılamadan yaklaşık 11–12 gün sonra ana arı çıkar; olgun yüksük 10. gün dağıtılır.

Hücre kupu çeşitleri

İyi bir hücre kupunun özellikleri

• Ölçü: İç çapı ve derinliği doğal kupa yakın olmalıdır. Çok dar kupta aşılama zorlaşır; çok geniş kupta arılar ağzı daraltmak için fazla emek harcar.
• Eşitlik: Aynı partideki kupların birbirinin aynısı olması, eşit besleme ve eşit boylu yüksükler sağlar.
• İç yüzey: Pürüzsüz, çapaksız, dipte keskin kalıp izi olmayan.
• Malzeme: Kokusuz, gıdaya uygun plastik ya da kalıntısız, temiz balmumu.
• Uyum: Kullandığınız tutuculara, çubuklara ve koruma kafeslerine uymalıdır.

Hücre kupları nasıl kullanılır?

1. Hazırlayın: Kupları tutuculara ya da doğrudan çubuğa dizin; yeni plastik kupları aşılamadan önce bir gün kadar bir koloniye verip arılara temizletin.
2. Aşılayın: Mümkün olan en genç, 24 saatten küçük larvayı, altındaki sütle birlikte, çevirmeden kupun dibine bırakın.
3. Kabul ettirin: Çubukları anasız, kalabalık bir başlatıcı koloniye verin.
4. Bitirin ya da hasat edin: Ana arı üretiminde kabul edilen kuplar bitiriciye alınır ve 10. gün dağıtılır; arı sütü üretiminde yaklaşık 72 saat sonra süt toplanır.

Kabul edilmiş kup nasıl anlaşılır?

Aşılamadan yaklaşık bir gün sonra kuplara bakıldığında kabul edilenlerin ağzı mumla uzatılmaya başlanmış, içi parlak ve bol sütle dolu, larva sütün üstünde yüzer hâldedir. Kabul edilmeyen kup boş, kuru ya da larvası alınmış görünür. Olgunlaşan yüksükler ise uzun, iri ve yüzeyi pütürlü olur.

Doğal kuplar arıcıya ne söyler?

Kovanda boş doğal kup görmek tek başına oğul belirtisi değildir; birçok koloni sezon boyunca boş kup tutar. Ancak kupların içinde yumurta ya da süt içinde larva görülmesi, koloninin ana arı yetiştirmeye başladığını gösterir. Bu durumda oğul hazırlığı, ana arı değiştirme ya da ana arı kaybı ihtimalleri değerlendirilmelidir; ayrıntısı oğul ve ana arı değiştirme sayfalarında anlatılmıştır.

Temizlik ve saklama

• Plastik kuplar: Kullanımdan sonra mum ve süt artıkları temizlenir, ılık suyla yıkanıp iyice durulanır ve kurutulur.
• Balmumu kuplar: Kullanılmamış olanlar kapalı kutuda, serin ve karanlık yerde saklanır; kullanılmış mum kuplar eritilir.
• Hastalık: Hastalık belirtisi olan kolonide kullanılmış kuplar başka kolonide kullanılmaz.
• Koku: Kuplar ilaç, yakıt ve kokulu ürünlerle aynı yerde saklanmaz.

Sık yapılan hatalar

• Yaşlı larva aşılamak: Kup ne kadar iyi olursa olsun, yaşlı larvadan kaliteli ana arı çıkmaz.
• Farklı ölçüde kupları karıştırmak: Eşit olmayan besleme ve dağınık sonuç verir.
• Kirli ya da kokulu kup: Kabul oranını düşüren en yaygın nedenlerdendir.
• Kupları sıkışık dizmek: Olgun yüksükler birbirine yapışır, ayırırken zarar görür.