Ana arı üretim çerçeveleri

Ana arı üretim çerçeveleri, ana arı yetiştirmenin farklı aşamalarında kovana asılan özel çerçevelerdir: yüksüklerin dizildiği aşılama (yetiştirme) çerçevesi, damızlık ana arıyı tek petekte tutan kısıtlama çerçevesi, olgun yüksükleri koruyan bekletme çerçevesi ve kafesli ana arıları saklayan ana arı bankası çerçevesi. Hepsi kovanın standart ölçüsüne uymalı, yüksüğe ve ana arıya zarar vermeden kolay çıkarılıp takılabilmelidir. Bu sayfada çerçeve türleri, yapım ve seçim ölçütleri, kullanım ve bakım anlatılmıştır.

Ana arı üretim çerçevesi nedir?

Ana arı üretiminde yüksükler, larvalar ve ana arılar kovanın içinde düzenli, izlenebilir ve kolay erişilebilir biçimde durmalıdır. Bunun için kullanılan çerçeveler dışarıdan sıradan bir kovan çerçevesine benzer; ancak içlerinde petek yerine çubuklar, tutucular, ızgara yüzeyler ya da kafes yuvaları bulunur. Çerçeve standart ölçüde olduğu için başlatıcı, bitirici ya da çiftleştirme kolonisinin ortasına, bakıcı arıların en yoğun olduğu yere kolayca asılır.

Bu çerçevelerin yalnızca biri, kısıtlama çerçevesi, ana arının yumurtlaması için petek taşır. Aşılama çerçevesinde petek yoktur; yüksükler çubuklara dizilir ve larvalar başka bir petekten aktarılır.

Ana arı üretiminde hangi çerçeveler kullanılır?

Aşılama çerçevesi nasıl yapılır ve seçilir?

Aşılama çerçevesi, kovanınızın gövde çerçevesiyle aynı dış ölçüde, içinde petek bulunmayan bir çerçevedir. Yan çıtalara, yatay olarak iki ya da üç yüksük çubuğu yerleştirilir.

• Çıkarılabilir ya da döndürülebilir çubuk: Çubuk yuvasından çıkarılabiliyor ya da kendi ekseninde dönebiliyorsa aşılama sırasında yüksüklerin ağzı yukarı çevrilip rahat çalışılır, sonra geri çevrilir.
• Çubuklar arası aralık: Alttaki çubuğun yüksükleri üstteki çubuğa ve çerçeve tabanına değmeyecek kadar boşluk bırakılır; olgun yüksükler uzun olur.
• Yüksük aralığı: Yüksükler çubuk üzerinde, olgunlaştıklarında birbirine yapışmayacak aralıkla dizilir. Sıkışık dizilen yüksükler ayrılırken zedelenir.
• Tutucular: Plastik tutucular çubuğa geçer, yüksük tutucunun üzerinde durur. Olgun yüksük tutucusuyla birlikte çıkarıldığı için ezilme riski azalır.
• Balmumu yüksük için: Mum yüksükler çubuğa bir damla erimiş mumla yapıştırılır; mumun temiz ve ilaç kalıntısız olması gerekir.
• Etiket alanı: Üst çıtada parti numarası ve aşılama tarihinin yazılacağı bir yer bırakın.

Aşılama çerçevesi kovanda nasıl kullanılır?

1. Yüksükleri temizletin: Hazırlanan çerçeve aşılamadan bir gün önce bir koloniye konur; arılar yeni plastiği temizler ve kokusunu alır.
2. Aşılayın: Çubuklar tek tek çıkarılıp ya da çevrilip aşılanır, çerçeveye geri takılır ve nemli bezle örtülür.
3. Başlatıcıya verin: Çerçeve başlatıcının ortasına, polen çerçevesinin yanına asılır.
4. Bitiriciye aktarın: Yaklaşık 24 saat sonra kabul kontrol edilir; çerçeve sarsılmadan bitiricinin üst katına, açık yavru ile polen çerçevesinin arasına alınır.
5. Dağıtın: Aşılamanın 10. günü olgun yüksükler tutucularıyla birlikte çıkarılır.

Aşılama çerçevesinde sık hatalar

• Oynayan tutucu: Çubukta gevşek duran tutucu, çerçeve kaldırılırken dönebilir ya da düşebilir.
• Yanlış ölçü: Kovana tam oturmayan çerçeve arıların yüksükleri yandaki peteğe yapıştırmasına yol açar.
• Kapalı yüksükleri sarsmak: Çerçeve, kapanmadan sonraki günlerde yatırılmaz, silkelenmez; arılar fırçayla uzaklaştırılır.

Kısıtlama çerçevesi (çerçeve kafesi) ne işe yarar?

Kısıtlama çerçevesi, bir peteği içine alan ve yan yüzleri ana arı ızgarasından yapılmış bir kutudur. Damızlık ana arı, boş ve açık renkli bir petekle birlikte bu kafese alınır ve bir-iki gün orada tutulur. İşçi arılar ızgaradan geçip yumurtalara bakabilir, ana arı ise peteği terk edemez. Böylece petekteki yumurtaların hepsi aynı yaştadır ve aşılama günü kesin hesaplanır.

Aynı kafes, varroa mücadelesinde ana arının yumurtlamasını geçici olarak sınırlamak için de kullanılır; ancak ana arı üretimi bağlamındaki asıl görevi larva yaşını kesinleştirmektir.

Olgun yüksükler için bekletme çerçevesi

Aşılamanın 9–10. gününde olgun yüksüklere koruma kafesi takılabilir. Bu kafesler, aşılama çerçevesinin çubuklarında ya da ayrı bir bekletme çerçevesinin yuvalarında durur. Ana arı erken çıksa bile kendi kafesinde kalır ve diğer yüksüklere ulaşamaz; dağıtıma bir-iki gün esneklik kazanılır.

• Bekletme çerçevesi analı bir kolonide ana arı ızgarasının üstünde ya da anasız, kalabalık bir kolonide tutulur.
• Kafesin içinde çıkan ana arının beslenebilmesi için az miktarda şeker hamuru bulunmalı ya da kafes arıların telden besleyebileceği biçimde olmalıdır.
• Kafeste çıkan bakire ana arı günlerce tutulmaz; mümkün olan en kısa sürede çiftleştirme kutusuna verilir.

Ana arı bankası çerçevesi

Ana arı bankası, çiftleştirme kutularından alınan ya da satışa hazırlanan çiftleşmiş ana arıların, nakliye kafesleri içinde bir çerçeveye dizilerek güçlü bir koloninin bakımına bırakılmasıdır. Çerçevede kafeslerin sığacağı yuvalar ya da çıtalar bulunur; kafesler tel yüzleri arılara açık olacak biçimde dizilir.

• Koloni: Genç arıca zengin, iyi beslenmiş bir koloni seçilir; anasız ya da ana arısı ızgarayla başka katta tutulan koloniler kullanılır.
• Süre: Banka kısa süreli saklama içindir; ana arılar ilk fırsatta kolonilere verilir.
• Kontrol: Bankadaki kolonide yüksük çekilip çekilmediği ve kafeslerde ölü ana arı olup olmadığı düzenli kontrol edilir.

Bakım, temizlik ve saklama

• Temizlik: Çubuklar, tutucular ve kafesler her partiden sonra mumdan ve propolisten arındırılır; plastik parçalar sıcak suyla yıkanır.
• Koku: Parçalar varroa ilacı, yakıt ve böcek ilacıyla aynı yerde tutulmaz; koku kabulü düşürür.
• Hastalık: Hastalık belirtisi görülen kolonide kullanılmış çerçeve ve kafesler temizlenmeden başka koloniye verilmez.
• Kış saklaması: Çerçeveler kuru ve kapalı bir yerde, mum güvesinden korunarak saklanır.