Özel başlatıcı kovanlar

Özel başlatıcı kovan, aşılanan larvaların ana arı yüksüğü olarak kabul edilmesi, yani ana arı yetiştirmenin ilk 24 saati için kurulan ya da bu işe göre donatılmış kovandır; en bilinen örnekleri havalandırmalı oğul kutusu (kapalı başlatıcı) ve analı bir koloniyi geçici olarak ikiye ayıran sürgülü bölme tahtasıdır. Yeni koloni kurmak için kullanılan bir kovan değildir; tek görevi yüksük kabulünü en üst düzeye çıkarmaktır. Bu sayfada başlatıcı kovan türleri, yapısal özellikleri, kurulumu ve sık hatalar anlatılmıştır.

Başlatıcı kovan ne işe yarar?

Aşılanan larvanın kabul edilmesi için arıların yabancı yüksüğü "ana arı gözü" olarak sahiplenmesi ve larvayı hemen bol arı sütüyle beslemeye başlaması gerekir. Bu isteği en güçlü biçimde gösteren koloni anasız, açık yavrusuz, genç arıyla tıka basa dolu ve iyi beslenmiş olandır. Başlatıcı kovanlar bu dört koşulu, ya bir koloniyi yeniden düzenleyerek ya da genç arıları özel bir kutuda toplayarak yaratır.

Başlatıcı yalnızca kabul ettirir. Kabul edilen yüksükler yaklaşık bir gün sonra, kapanıp olgunlaşana kadar beslenecekleri bitirici kovana aktarılır. Başlatıcı ve bitirici kolonilerin yönetimi kendi sayfalarında ayrıntılı anlatılmıştır; bu sayfa, başlatıcı için kullanılan ekipman ve düzenlere odaklanır.

Başlatıcı kovan türleri nelerdir?

Oğul kutusu (kapalı başlatıcı) nasıl yapılır?

Oğul kutusu, birkaç standart çerçeve alan, girişi bulunmayan ve yan yüzleri ya da tabanı tel örgüyle kaplı ahşap bir kutudur. Arılar kutunun içinde tutulur; bu nedenle tasarımın her ayrıntısı havalandırma, su ve besin üzerine kuruludur.

• Tel yüzeyler: Yan yüzlerde ya da tabanda geniş tel örgü; kalabalık arının ürettiği ısı ve nem buradan atılır. Tel, arıların kutunun dışına çıkmasına izin vermeyecek sıklıkta olmalıdır.
• Çerçeve düzeni: Kenarlarda bal ve polen çerçeveleri, ortada aşılama çerçevelerinin gireceği boşluk. Açık yavru konmaz.
• Yemlik: Kapakta ya da içte, arıların boğulmayacağı bir şurup yemliği; çok kalabalık arı birkaç saatte besinini tüketir.
• Su: Sıcak havada tele püskürtülen su ya da ıslak sünger, arıların serinlemesine yardım eder.
• Kapak ve kulp: Sıkı kapanan, üstten yüksük verilecek bir açıklığı olan kapak; kutunun silkeleme ve taşıma için kulpları.

Oğul kutusu adım adım

1. Hazırlık: Kutuya bal ve polen çerçevelerini yerleştirin, ortada aşılama çerçevesi için boşluk bırakın, yemliği doldurun.
2. Arı silkeleme: Birkaç güçlü koloninin açık yavru çerçevelerinden genç bakıcı arıları kutuya silkeleyin. Ana arının kutuya düşmediğinden emin olun.
3. Anasız bekletme: Kutuyu serin ve gölge bir yere koyun; arılar birkaç saat içinde anasızlığı hisseder ve kümelenir.
4. Yüksükleri verme: Aşılanan çerçeveyi kapaktaki açıklıktan, arıları sarsmadan ortadaki boşluğa indirin.
5. Aktarma: Yaklaşık 24 saat sonra kabul edilen yüksükleri bitiriciye alın; arıları kaynak kolonilere ya da yeni bir bölmeye geri verin.

Sürgülü bölme tahtası nasıl kullanılır?

Sürgülü bölme tahtası, iki kovan katının arasına konan, ortasında ana arı ızgarası bulunan ve bu ızgaranın üstüne yatay olarak sürülebilen tahta bir levhası olan düzenektir. Genellikle üst kata ait ayrı bir arka giriş de içerir.

1. Hazırlık: Çok güçlü, iki katlı bir kolonide ana arı alt katta, ızgaranın altında tutulur. Üst katta açık yavru, polen ve bal çerçeveleri bulunur.
2. Anasız bırakma: Aşılamadan bir gün kadar önce sürgü ızgaranın üstüne itilir; üst kat alt kattan ve ana arı kokusundan ayrılır. Üst katın arka girişi açılır, ön giriş alt kata kalır.
3. Başlatma: Üst kat artık anasız bir başlatıcı gibi davranır; aşılama çerçevesi buraya verilir.
4. Bitirme: Bir gün sonra sürgü çekilir; üst kat, ızgara sayesinde analı bir bitiriciye dönüşür. Üst kattaki yavru çerçevelerinde çekilen yabani yüksükler bu sırada kırılır.

Bu düzen, az kolonisi olan arıcıya tek kovanla hem başlatıcı hem bitirici kurma imkânı verir; ancak koloni gerçekten kalabalık değilse kabul düşük kalır.

İyi bir başlatıcı kovanın özellikleri

• Yoğunluk: Arılar çerçeve aralarını tamamen doldurmalı; "güçlü görünen" koloni yetmez.
• Genç arı: Süt bezleri çalışan bakıcı arılar açık yavru çerçevelerinden toplanır; yaşlı tarlacılar yüksük beslemez.
• Açık yavru yokluğu: Açık yavru bakıcıları böler ve arıların kendi larvalarından acil yüksük çekmesine yol açar.
• Besin: Doğada akım yoksa hazırlıktan birkaç gün önce başlanan şurup ve polen desteği kabulü belirgin artırır.
• Serinlik ve hava: Kapalı kutularda aşırı ısınma arıları öldürebilir; havalandırma ve gölge şarttır.

Sık yapılan hatalar

• Oğul kutusunu güneşte bırakmak: Kapalı ve kalabalık kutu birkaç saatte aşırı ısınır.
• Ana arıyı kutuya silkelemek: Kutuda ana arı varsa yüksükler kabul edilmez; kaynak koloni de anasız kalır.
• Yüksükleri başlatıcıda uzun tutmak: Anasız başlatıcı uzun süre besleme yapamaz; bir gün sonra bitiriciye aktarın.
• Sürgüyü çekmeyi unutmak: Üst kat uzun süre anasız kalırsa kendi yüksüklerini çeker ve yıpranır.
• Aynı koloniyi her partide kullanmak: Başlatıcı olarak kullanılan koloniler dönüşümlü dinlendirilmelidir.