Ana hücresi bekletme fırınları

Ana hücresi bekletme fırını (ana arı inkübatörü, kuluçka makinesi), kapanmış ve olgunlaşmış ana arı yüksüklerini kovan dışında, yavru alanına yakın sabit sıcaklıkta ve uygun nemde tutan termostatlı dolaptır. Dağıtım gününde esneklik sağlar, yüksüklerin taşınmasını ve bakire ana arıların toplanmasını kolaylaştırır; ama sıcaklık sapması ya da elektrik kesintisi bütün partiyi aynı anda öldürebilir. Bu sayfada inkübatörün ne zaman gerektiği, doğru ayarlar, seçim ölçütleri, kullanım ve bakımı anlatılmıştır.

Ana arı inkübatörü ne işe yarar?

Olgun yüksükler normalde aşılamanın 10. günü çiftleştirme kutularına dağıtılır; ana arılar 11–12. günde çıkar. Hava, iş yükü ya da kutu hazırlığı nedeniyle dağıtım gecikirse ilk çıkan ana arı diğer yüksükleri öldürür. İnkübatör, yüksükleri kovan dışında tek tek ayrı bölmelerde tutarak bu tehlikeyi ortadan kaldırır ve dağıtımı bir-iki gün öteleme imkânı verir.

• Dağıtım esnekliği: Yüksükler kutulara hazır olunduğunda verilir.
• Bakire ana arı toplama: Yüksükler kafesli bölmelerde çıkarsa bakire ana arı doğrudan kafesle çiftleştirme kutusuna verilebilir; çıkmayan ya da kusurlu yüksük ayıklanmış olur.
• Uzak arılıklara taşıma: Araçta çalışan taşınabilir inkübatörler, yüksükleri sıcaklık kaybı olmadan taşır.
• Tohumlama sonrası dinlenme: Aletle tohumlama yapan laboratuvarlarda ana arılar işlem sonrasında kafeslerinde kısa süre sıcak bir dolapta bekletilir.

Yüksükler zamanında dağıtılıyorsa inkübatör zorunlu değildir; asıl yararı büyük partilerde ve sıkışık programda ortaya çıkar.

İnkübatörde sıcaklık ve nem kaç olmalı?

Kovan içinde yavru alanı yaklaşık 34–35 °C civarında tutulur ve inkübatör bu koşulu taklit eder. Ana arı yetiştirme için yayımlanmış standart yöntemlerde yaklaşık 34,5 °C ve yüksek bağıl nem (yaklaşık %70) önerilir.

Aşırı ısınma, soğumadan daha hızlı öldürür. Bu nedenle termostat biraz düşük tarafta ayarlanır ve dolabın içi mutlaka ikinci, bağımsız bir termometreyle doğrulanır.

İnkübatör seçerken nelere bakılır?

• Termostat hassasiyeti: Onda bir derece çözünürlükte ölçen ve dar aralıkta tutan dijital termostat tercih edilir. Açılıp kapanan basit termostatlar geniş dalgalanma yaratabilir.
• Bağımsız termometre ve alarm: Sıcaklık belirlenen aralığın dışına çıktığında uyaran bir alarm, gece yaşanan arızalarda partiyi kurtarır.
• Nem kontrolü: Su haznesi ya da nem ölçerli otomatik sistem; yalnızca su kabı konan dolaplarda nem ayrı bir ölçerle izlenmelidir.
• Hava dolaşımı: Hafif bir fan, dolap içindeki sıcaklık farklarını azaltır; fan yüksükleri doğrudan kurutacak biçimde üflememelidir.
• Yüksük yuvaları: Yüksükleri dik tutan delikli rafa ya da kafes dizilerine uygun iç düzen.
• Güç güvencesi: Kesintisiz güç kaynağı ya da araç aküsüyle çalışabilme; elektrik kesintisi yaygın bölgelerde vazgeçilmezdir.
• Temizlenebilirlik: İç yüzeyleri silinebilen, köşeleri mum ve kek artığı biriktirmeyen yapı.

Yumurta kuluçka makineleri de ana arı yüksükleri için kullanılabilir; ancak kanatlı yumurtası için ayarlanmış sıcaklık ve çevirme düzenekleri yüksükler için uygun değildir. Çevirme kapatılmalı ve sıcaklık bağımsız termometreyle ayarlanmalıdır.

Yüksükler inkübatöre nasıl konur?

1. Zamanlama: Yüksükler aşılamanın 9–10. gününde, pupa sertleşmişken alınır. Kapanmadan hemen sonraki günlerde yüksük taşımak risklidir.
2. Taşıma: Bitiriciden inkübatöre kadar yüksükler dik, sarsılmadan ve ılık bir kapta taşınır.
3. Ayıklama: Kısa, eğri, ince duvarlı ya da yan tarafından delinmiş yüksükler bu aşamada ayrılır.
4. Ayrı bölme: Her yüksük ayrı bir yuvaya ya da koruma kafesine konur. Kafeste az miktarda şeker hamuru bulunmalıdır.
5. Etiket: Parti numarası ve aşılama tarihi kafeslere ya da rafa yazılır.
6. Kontrol: Dolap günde birkaç kez açılmadan, termometre ve nem ölçerden izlenir; kapak mümkün olduğunca kısa açılır.

İnkübatörde çıkan bakire ana arı ne olur?

Bakire ana arı çıktığında kafesinde şeker hamuruyla birkaç saat idare eder, ama inkübatör uzun süreli bir bakım ortamı değildir. Bakire ana arılar ne kadar genç verilirse o kadar kolay kabul edilir; bu nedenle çıktığı gün ya da en geç bir-iki gün içinde çiftleştirme kutusuna verilmelidir. Birkaç günlük bakire ana arının kabulü belirgin biçimde zorlaşır.

• Çıkış kontrolü: Ucu kapak gibi düzgün açılmış yüksük sağlıklı çıkışı gösterir.
• Kusur kontrolü: Kanadı buruşuk, bacağı sakat ya da çok küçük bakire ana arılar kullanılmaz.
• Çıkmayan yüksük: Birkaç gün geçtiği hâlde açılmayan yüksük incelenir; ölü pupa, soğuma ya da ısı hatasının işareti olabilir.

İnkübatör yerine kovan içinde bekletme

İnkübatör yoksa aynı işi arılar görür: olgun yüksükler tek tek çıkış kafeslerine alınır ve güçlü bir kolonide, ana arının ızgarayla ayrıldığı üst katta ya da anasız kalabalık bir kolonide bekletilir. Arılar sıcaklığı ve nemi kendileri düzenler; çıkan bakire ana arı kafeste arıların bakımında kalır. Elektrik riski yoktur, ama kovan her kontrol için açılır.

Bakım, temizlik ve güvenlik

• Temizlik: Her partiden sonra kafesler, raflar ve iç yüzeyler mum, kek ve ölü arı artıklarından arındırılır; kokusuz bir temizleyiciyle silinip iyice kurutulur.
• Küf: Yüksek nemde çalışan dolaplarda küf gelişebilir; su haznesi düzenli değiştirilir.
• Kalibrasyon: Sezon başında dolap boşken bir gün çalıştırılarak sıcaklık kararlılığı iki ayrı termometreyle doğrulanır.
• Yer seçimi: Güneş almayan, sıcaklığı çok oynamayan bir oda; dolabın kendi termostatı dış sıcaklık değişimlerini sınırlı telafi eder.
• Hastalık: Hastalık belirtisi görülen partinin kafesleri temizlenmeden yeniden kullanılmaz.

Sık yapılan hatalar

• Tek termometreye güvenmek: Termostat arızası ancak bağımsız ölçümle fark edilir.
• Yüksükleri ayırmadan koymak: Kafessiz yüksükler arasında ilk çıkan ana arı diğerlerini öldürür.
• Dolabı sık açmak: Her açılışta sıcaklık ve nem düşer.
• Bakire ana arıyı günlerce bekletmek: Kabul zorlaşır ve ana arı yıpranır.
• Yumurta makinesini ayarsız kullanmak: Çevirme düzeneği ve farklı sıcaklık yüksüklere zarar verir.