Arı Sütü Toplama Çerçeveleri

Arı sütü toplama çerçevesi, arı sütü üretiminde yüksük şeritlerini ya da yüksük çubuklarını taşıyan, kovanın standart çerçeve ölçüsünde yapılmış boş bir çerçevedir. Aşılanan yüksükler bu çerçeveyle koloniye verilir ve yaklaşık üç gün sonra aynı çerçeveyle hasat için alınır. Basit bir parçadır, ama çubuk düzeni, yüksük sayısı ve kovandaki yeri üretimin hızını ve verimini doğrudan belirler.

Arı sütü toplama çerçevesi ne işe yarar?

Arı sütü, yapay ana arı gözlerine (yüksüklere) aktarılan genç larvaların çevresine arıların koyduğu sütün, larva onu tüketmeden toplanmasıyla elde edilir. Yüksüklerin koloninin ortasında, dikey ve ağzı aşağıda durması gerekir; toplama çerçevesi bu düzeni sağlar. Çerçeve, yüksükleri arıların en yoğun olduğu yavru alanına taşır, hasatta da hepsini tek hareketle kovandan çıkarmayı mümkün kılar.

Ana arı üretiminde kullanılan aşılama çerçevesi ile yapı olarak aynıdır. Fark, kullanım temposundadır: arı sütü çerçevesi üç günde bir hasat edilir, temizlenir ve yeniden aşılanır; bu yüzden dayanıklılık ve söküp takma kolaylığı daha önemlidir.

Toplama çerçevesinin yapısı nasıldır?

• Dış ölçü: Kullandığınız kovanın (ör. Langstroth ya da Dadant) kuluçkalık çerçevesiyle aynı dış ölçüde olmalı, kovana boşluk bırakmadan oturmalıdır.
• Üst çıta: Çerçeveyi taşır; üzerine parti numarası ve aşılama tarihi yazılacak yer bırakılır.
• Yan çıtalar: Çubukların oturduğu yuvaları ya da kızakları taşır. Yuvalar çubuğu sağlam tutmalı, ama elle kolayca çıkarılmasına izin vermelidir.
• Yatay çubuklar: Yüksük şeritleri ya da tutucular bu çubuklara takılır, yapıştırılır ya da geçirilir. Çerçevede genellikle üç-dört, bazı düzenlerde daha fazla çubuk bulunur.
• Alt çıta: Bazı modellerde yoktur ya da inceltilmiştir; en alttaki şeridin arılarca rahat işlenmesini kolaylaştırır.

Döner ve çıkarılabilir çubuklar

İyi bir toplama çerçevesinde çubuklar ya tamamen çıkarılabilir ya da kendi ekseninde döndürülebilir. Aşılamada çubuk ters çevrilir, yüksüklerin ağzı yukarı bakar ve larva rahatça bırakılır; sonra çubuk geri çevrilerek yüksükler ağzı aşağı konuma getirilir. Hasatta da her çubuk ayrı alınıp işlenir, diğerleri serin ortamda bekletilir.

Hangi malzemeden yapılır?

Hangi malzeme seçilirse seçilsin, çerçevenin kokusuz olması ve boya, vernik ya da koruyucu kimyasal içermemesi gerekir. Yüksüklere en yakın parça olduğu için kimyasal kalıntı doğrudan kabul oranına yansır.

Bir çerçeveye kaç yüksük konmalı?

Bir çerçevedeki yüksük sayısı, çerçevenin taşıyabileceğinden çok koloninin besleyebileceği miktarla sınırlıdır. Kapasitenin üstünde yüksük verilirse kabul oranı düşer ve yüksük başına süt azalır. Az sayıda iyi beslenen yüksük, çok sayıda zayıf beslenenden daha çok ürün verir.

• Başlangıç: İlk partilerde orta sayıda yüksükle başlayın; kabul oranını ve süt miktarını kaydedin.
• Artırma: Kabul yüksek ve yüksükler bol sütlüyse bir sonraki partide sayıyı kademeli artırın.
• Sınır işareti: Kabul oranı düştüğünde ya da yüksükler yarı dolu geldiğinde kapasiteyi aştığınızı anlarsınız.

Yoğun üretimde, süt verimi için seçilmiş hatlar ve çok güçlü kolonilerle bir çerçeveye yüzü aşkın yüksük verildiği olur. Ancak bu, sürekli protein desteği, genç arı takviyesi ve deneyim gerektirir; yeni başlayan için hedef değildir.

Toplama çerçevesi kovanda nereye konur?

Yüksükleri besleyen, süt bezleri çalışan genç bakıcı arılardır. Bu arılar açık yavrunun çevresinde yoğunlaşır. Bu yüzden:

• Ortaya: Çerçeve, üretim bölümünün ortasına, bakıcı arıların en yoğun olduğu yere konur.
• Açık yavru ve polen komşuluğu: Bir yanında genç açık yavru, öbür yanında polen çerçevesi olması kabulü ve süt miktarını artırır.
• Ana arıdan ayrı: Analı üretim kolonisinde ana arı, ana arı ızgarası ile çerçevenin bulunduğu bölümden uzak tutulur.
• Aralık: Yan çerçevelerle yüksükler arasında, arıların yüksükleri yandaki peteğe yapıştırmayacağı kadar boşluk bırakılır.

Üç günlük döngüde toplama çerçevesiyle çalışma

1. Gün 0 – Aşılama: Çubuklar döndürülür ya da çıkarılır, larvalar yüksüklere aktarılır, çubuklar yerine takılır ve çerçeve üşütülmeden koloniye verilir. Üst çıtaya tarih yazılır.
2. Gün 1 – Kabul kontrolü (isteğe bağlı): Çerçeve kısa süreliğine çıkarılıp kabul edilen yüksükler sayılabilir; sarsmadan ve hızlı çalışılır.
3. Gün 3 – Hasat: Aşılamadan yaklaşık 72 saat sonra çerçeve alınır, arılar fırçayla uzaklaştırılır ve arıya kapalı, serin odaya taşınır. Daha uzun beklenirse larva sütü tüketir.
4. Aynı gün – Yeniden aşılama: Sütü alınan yüksükler temizlenip yeniden aşılanır ve çerçeve koloniye geri verilir.

Etiketleme, kayıt ve temizlik

Birden çok çerçeveyle sürekli üretimde en sık hata, çerçevelerin karışmasıdır. Aşılama tarihi bilinmeyen çerçeve ya erken ya geç hasat edilir. Her çerçeveye kalıcı bir numara verin, her partide tarihi üst çıtaya ve deftere yazın.

• Her döngüden sonra: Çubuk ve şeritlerdeki mum artıkları ve kuruyan süt temizlenir. Kalan süt bozulur, kokusu kabulü düşürür.
• Yıkama: Plastik parçalar ılık suyla yıkanır; deterjan kullanılırsa kokusuz olmalı ve çok iyi durulanmalıdır.
• Ahşap parçalar: Kazınır ve tamamen kurutulur; nemli ahşap küflenir.
• Sezon sonu: Çerçeveler temizlenip kapalı, kuru ve kimyasallardan uzak bir yerde saklanır.

Sık yapılan hatalar

• Çerçeveyi kenara koymak: Kovanın serin kenarındaki yüksükler az beslenir.
• Taşırken üşütmek: Aşılanmış çerçeve açıkta beklerse larvalar kurur ya da soğuktan ölür.
• Oynayan çubuk: Taşıma sırasında düşen şerit bütün partiyi kaybettirir.
• Koloniyi dinlendirmemek: Sürekli üretimdeki koloni yıpranır; protein desteği, kapalı yavru takviyesi ve dönüşümlü kullanım gerekir.