Ana arı yüksük hazırlama aparatları

Ana arı yüksük hazırlama aparatları, aşılamadan önce yüksüklerin yapılması ya da kullanıma hazır hâle getirilmesi için kullanılan gereçlerdir: balmumu yüksük daldırma çubukları ve mum eritme kabı, yüksükleri çubuğa yapıştırma ve tutucuları sabitleme araçları, aralık şablonları ve temizlik malzemeleri. Bu aparatların amacı, arıların kolayca kabul edeceği, ölçüsü eşit, temiz ve kokusuz yüksüklerin çubuğa sağlam biçimde dizilmesidir.

Yüksük hazırlığı neden önemlidir?

Yüksük, aşılanan larvanın ana arı gözüne dönüşeceği başlangıç kabıdır. Arılar yüksüğü kabul etmezse larva ne kadar genç ve iyi seçilmiş olursa olsun ana arı çıkmaz, arı sütü birikmez. Kabulü etkileyen başlıca etkenler yüksüğün biçimi ve ölçüsü, malzemesinin temizliği ve kokusudur. Hazırlama aparatları bu üç etkeni denetim altına alır.

Hazırlık aşaması aynı zamanda aşılamayı hızlandırır: yüksükleri önceden dizilmiş, cilalanmış ve numaralanmış çubuklar aşılama günü yalnızca larva bekler. Böylece larvaların açıkta kalma süresi kısalır.

Balmumu yüksük yapım aparatları

Balmumu yüksük, ucu yuvarlatılmış bir kalıbın erimiş muma birkaç kez daldırılmasıyla yapılır. Yöntem basittir; aparatların iyi olması yüksüklerin eşit ve sağlam çıkmasını sağlar.

• Daldırma çubuğu (kalıp): Sert ve lifsiz ahşaptan, ucu doğal ana arı gözü başlangıcına yakın çapta düzgünce yuvarlatılmış çubuk. Uçta çizik ya da pürüz olmamalı; yüksüğün iç yüzeyi bu ucun kopyasıdır.
• Çoklu daldırma tablası: Birkaç daldırma çubuğunu eşit aralıkla yan yana taşıyan tutucu. Aynı anda çok sayıda, aynı derinlikte yüksük yapmayı sağlar.
• Mum eritme kabı: Benmari usulü çalışan çift kap ya da termostatlı küçük bir eritici. Mum doğrudan ateşe konmaz; aşırı ısınan mum kararır ve tutuşabilir.
• Soğuk su kabı: Çubukları daldırmadan önce ıslatmak ve mumlu uçları soğutmak için.
• Mum damlatıcı: Küçük bir kaşık, damlalık ya da ince uçlu kap; yüksükleri çubuğa yapıştırmak için erimiş mum damlatmaya yarar.

Daldırma çubuğuyla yüksük yapımı

1. Mumu eritin: Temiz mumu benmari usulü, eriyik kalacak kadar ısıtın. Balmumu yaklaşık 62–64 °C'de erir; kaynatmayın.
2. Çubukları ıslatın: Daldırma çubuklarını bir süre soğuk suda bekletin; ıslak yüzeye mum yapışmaz.
3. Katman katman daldırın: Çubuk ucunu muma daldırıp çıkarın, birkaç saniye bekleyin; her seferinde biraz daha sığ daldırarak üç-dört kez tekrarlayın. Dip kalın, ağız kenarı ince olur.
4. Soğutun ve çıkarın: Uçları soğuk suya batırın, yüksükleri hafifçe döndürerek kalıptan ayırın.
5. Ayıklayın: Delik, çatlak ya da ince dipli yüksükleri eritip yeniden kullanın.

Plastik yüksük ve tutucu hazırlama gereçleri

Plastik yüksüklerle çalışanlar için hazırlık, yüksükleri ve tutucuları çubuğa sabitlemek ve yüksükleri arılara kabul ettirilebilir hâle getirmektir.

• Tutucular: Yüksüğün oturduğu plastik tabanlar. Çubuğa çivi, küçük vida, mum ya da kızak yuvası ile sabitlenir. Olgun yüksüğü tutucusuyla birlikte ezmeden çıkarmayı sağlar.
• Aralık şablonu: Çubuk üzerinde tutucu yerlerini eşit aralıkla işaretleyen ya da delen basit bir kalıp. Eşit aralık, olgun yüksüklerin birbirine yapışmasını önler.
• Yapıştırma mumu: Tutucu kullanılmayan düzenlerde plastik yüksükler de çubuğa bir damla erimiş mumla yapıştırılır.
• Temizlik fırçası ve kazıyıcı: Yüksük içindeki kuru mum, süt ve propolis artıklarını çıkarmak için yumuşak, ince bir fırça ve plastik kazıyıcı.
• Koruma kafesleri: Olgun yüksüklere sonradan takılacağı için hazırlık aşamasında sayısı ve temizliği kontrol edilir.

Plastik yüksüklerin arılara hazırlatılması

Yeni plastik, fabrika kokusu ve yüzey kalıntısı taşır. Yüksükler çubuğa dizildikten sonra aşılamadan önce bir gün kadar güçlü bir koloniye verilir; arılar yüksükleri temizler ve içlerini ince bir mum tabakasıyla kaplar. Bazı üreticiler bu işlemin yerine ya da yanında yüksük dibine çok ince bir erimiş mum tabakası sürer. Aşılamadan hemen önce çerçeve koloniden alınır ve yüksüklere dokunulmadan kullanılır.

Hazır yüksük çerçevesi nasıl kurulur? Adım adım

1. Çubukları hazırlayın: Temiz, kuru çubukları aralık şablonuyla işaretleyin.
2. Tutucuları ya da yüksükleri sabitleyin: Tutucuları çakın, vidalayın ya da mumla yapıştırın; balmumu yüksükleri mumla yapıştırın.
3. Yüksükleri takın: Plastik yüksükleri tutuculara oturtun; hepsinin aynı derinlikte ve dik durduğunu kontrol edin.
4. Çerçeveye yerleştirin: Çubukları aşılama çerçevesine takın, çerçeveye parti numarası yazın.
5. Arılara verin: Çerçeveyi aşılamadan önceki gün bir koloniye koyun.
6. Aşılama günü: Çerçeveyi alın, çubukları çevirip yüksük ağızları yukarı gelecek biçimde transfer sehpasına yerleştirin.

Güvenlik, temizlik ve saklama

• Yangın: Balmumu yanıcıdır. Mum her zaman benmari usulü eritilir, eritme kabı başından ayrılınmaz, yakında söndürme örtüsü bulundurulur.
• Yanık: Erimiş mum ciltte ciddi yanık yapar; eldiven kullanın, çocuklardan uzak çalışın.
• Kalıntısız mum: Kaynağı bilinmeyen ya da eski koyu peteklerden elde edilmiş mum yüksük yapımında kullanılmaz.
• Aparatların temizliği: Daldırma çubukları ılık suyla temizlenip kurutulur; mum kabı kapaklı saklanır.
• Saklama: Hazır yüksükler ve tutucular kapalı kutuda, serin, karanlık ve kimyasallardan uzak bir yerde tutulur.

Sık yapılan hatalar

• Kuru kalıpla daldırmak: Mum kalıba yapışır, yüksük yırtılır.
• Tek seferde derin daldırmak: Dibi ince, kenarı kalın, dayanıksız yüksük çıkar.
• Tutucuları gevşek bırakmak: Olgun yüksük taşınırken düşer.
• Yeni plastiği temizletmeden aşılamak: Kabul oranı düşer.
• Kokulu temizleyiciyle yıkamak: Koku plastikte kalır.