Polen Temizleme ve Ayıklama Makineleri

Polen temizleme ve ayıklama makineleri, kurutulmuş arı polenindeki arı parçası, kanat, mum kırıntısı, toz ve kırık topakları boyut ve ağırlık farkından yararlanarak ayıran elek ve hava akımlı düzeneklerdir. Küçük üretimde elle sallanan elek seti ve basit bir fan yeterli olur; ticari üretimde titreşimli elek ve aspiratörlü makineler iş yükünü azaltır. Temizleme, polen iyice kuruduktan sonra yapılır.

Polen neden temizlenir?

Tuzak çekmecesine yalnız polen düşmez. Ham polende şu maddeler bulunabilir:

• arı bacağı, kanat ve kıl gibi arı parçaları, zaman zaman ölü arı,
• mum kırıntısı ve propolis parçacıkları,
• toz, kum ve bitki artığı,
• kırılmış topaklardan oluşan polen tozu,
• böcekler ve bozulmuş, küflü topaklar.

Temizleme, polenin gıda güvenliği, görünümü ve satış değeri için şarttır. Ancak temizleme bozulmuş ürünü kurtarmaz: küflenmiş ya da ekşimiş polen elenerek düzeltilemez, tümüyle atılır.

Polen temizleme hangi ilkelere dayanır?

Topaklar polen türüne göre farklı irilikte olduğundan tek bir elek yetmez. Genellikle iki elek birlikte kullanılır: üst elek topaktan iri maddeleri tutar, alt elek ise topakları tutarken tozu ve kırıntıyı geçirir.

Polen temizleme makinesi çeşitleri nelerdir?

Elle kullanılan elek setleri

Birbirine oturan iki ya da üç katlı, paslanmaz tel ya da gıdaya uygun plastik eleklerdir. Hobi ve küçük üretim için en uygun başlangıçtır. Nazik sallama yeterlidir; sert hareket topakları kırar.

Hava akımlı temizleyiciler

Polen, ayarlanabilir bir hava akımının içinden yavaşça dökülür. Ağır topaklar düşer, kanat, kıl ve toz uçar. En basit biçimi, ayarlı bir fanın önünde bir kaptan diğerine dökmektir; makine tipi düzeneklerde besleme hunisi, hava kanalı ve toz toplama bölmesi bulunur.

Titreşimli ve döner elekler

Motorlu elekler polen akışını sürekli hale getirir ve ticari miktarlarda işi hızlandırır. Titreşim şiddeti ayarlanabilir olmalı; fazla titreşim kuru topakları kırar.

Kombine hatlar

Büyük işletmelerde eleme ve aspirasyon tek makinede birleşir; tozlar bir siklon ya da filtrede toplanır. Bazı tesislerde tahıl ve tohum sektöründen uyarlanan optik ayıklayıcılar da kullanılır. Bu düzeyde yatırım ancak yüksek hacimli üretimde anlamlıdır.

Polen ne zaman temizlenir?

Asıl temizlik kurutmadan sonra yapılır. Nemli topaklar yumuşaktır; elekte ezilir, eleği tıkar ve birbirine yapışır. Taze polende yalnız iri parçalar (ölü arı, yaprak) elle alınır. Taze dondurulacak polen için de aynı kural geçerlidir: donmadan önce yalnız kaba ayıklama yapılır, ince temizlik yapılmaz.

Kurutulmuş polen temizlendikten sonra bir süre dondurucuda bekletilir; bu, mum güvesi ve diğer böceklerin yumurtalarını etkisiz kılmak için yaygın bir uygulamadır. Ardından hava almayan kaplarda saklanır.

Polen temizleme makinesi seçerken nelere bakılır?

• Kapasite: Makine, en yoğun haftanın kurutulmuş polenini bir iş gününde işleyebilmelidir; daha büyüğü gereksiz yatırımdır.
• Değiştirilebilir elekler: Farklı topak irilikleri için göz ölçüsü değiştirilebilen elekler esneklik sağlar.
• Ayarlanabilir hava akımı: Fazla güçlü hava küçük topakları da uçurur, zayıf hava kılı ayıramaz.
• Gıda temas yüzeyleri: Paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun plastik olmalı; boyalı, galvanizli ya da paslanan parçalar polene değmemelidir.
• Sökülüp temizlenebilme: Polen tozu köşelerde birikir, nem çeker ve küf ile güve yuvası olur. Aletsiz sökülebilen parçalar tercih edilir.
• Toz toplama: Ayrılan toz bir torba ya da filtrede toplanmalı, çalışma ortamına yayılmamalıdır.

Polen temizleme adım adım nasıl yapılır?

1. Polenin tamamen kuruduğunu parmak testiyle doğrulayın; topaklar sert ve dağınık olmalıdır.
2. Çalışma alanını, elekleri ve kapları temizleyin; kuru olduklarından emin olun.
3. Polenden iri eleği geçirin; ölü arı, mum topağı ve iri parçalar üstte kalır.
4. Alt elekle tozu ve kırıntıyı ayırın; topaklar elekte kalır.
5. Hava akımından geçirerek kanat, kıl ve hafif parçaları uçurun.
6. Son olarak açık renkli bir tepside elle bakın; kalan yabancı maddeyi alın.
7. Temiz polen için parti numarası verin, dondurucuda bekletin ve kaplara alın.

Bakım, hijyen ve sık yapılan hatalar

Her iş gününün sonunda elekler fırçalanır, makine içindeki toz alınır. Islak temizlik yapıldıysa bütün parçalar tamamen kuruduktan sonra kullanılır; nemli elekten geçen kuru polen nem kapar. Ayrılan toz ve kırıntı ürüne geri karıştırılmaz.

• Nemli polen elemek: topaklar ezilir, elek tıkanır, ürün yapışır.
• Sert sallama ya da fazla titreşim: kırık topak ve toz oranı artar.
• Güçlü hava akımı: küçük ve hafif topaklar da kaybolur.
• Makineyi temizlemeden bekletmek: biriken tozda küf ve güve gelişir, sonraki partiye bulaşır.
• Küflü polenin temizlenerek kurtarılacağını düşünmek: küflü parti tümüyle ayrılır ve atılır.