Besin Maddeleri

Arının besin maddeleri; enerji veren karbonhidratlar, büyüme ve yavru yetiştirme için protein ve amino asitler, yağlar ve steroller, vitaminler, mineraller ve sudur. Bal arısı bunların neredeyse tamamını iki doğal kaynaktan alır: karbonhidratı nektar ve baldan, geri kalanını polenden. Bu sayfa her besin maddesinin ne işe yaradığını, doğada nereden geldiğini ve beslemeyle nelerin karşılanıp nelerin karşılanamayacağını anlatır.

Bal arısı neyle beslenir?

Bir bal arısı kolonisinin besin sistemi iki ayağa dayanır:

• Nektar ve bal: Neredeyse tamamen şeker ve sudan oluşur. Koloninin enerji kaynağıdır.
• Polen (çiçek tozu): Protein, amino asitler, yağlar, steroller, vitaminler ve minerallerin tek doğal kaynağıdır. Arılar poleni gözlere sıkıştırıp bal ve salgılarla karıştırarak perga (arı ekmeği) olarak depolar.

Buna ek olarak su, arının yaşamsal gereksinimidir. Bir koloni yıl boyunca onlarca kilogram polen ve bundan çok daha fazla nektar toplar. Bu besinlerin miktarı kadar çeşitliliği de önemlidir: farklı bitkilerden gelen polen, tek bir kaynaktan gelen polene göre daha dengeli beslenme sağlar.

Karbonhidratlar: arının yakıtı

Karbonhidratlar uçuş kaslarının, kışın kümeyi ısıtan titreşimin ve mum üretiminin yakıtıdır. Nektardaki başlıca şekerler sakaroz, glikoz ve fruktozdur. Arılar nektarı işlerken salgıladıkları enzimlerle sakarozu glikoz ve fruktoza ayırır, suyunu buharlaştırır ve bala dönüştürür.

Her şeker arı için uygun değildir. Laktoz, galaktoz, mannoz ve bazı bitki şekerleri arılar tarafından kullanılamaz; bir kısmı zehir etkisi yapar. Bu yüzden arı yemi olarak yalnız beyaz şeker (sakaroz) ya da arılar için üretilmiş glikoz–fruktoz şurupları kullanılır; süt tozu, esmer şeker, melas ve pekmez uygun değildir.

• Salgı balı ve kış: Bazı salgı (çam, meşe vb.) ve yüksek mineralli ballar kışın arıların bağırsağında daha fazla atık biriktirebilir. Uzun ve soğuk kışlarda bu durum kovan içinde dışkılamaya (ishal belirtilerine) katkıda bulunabilir.
• Peteğe donan bal: Melezitoz oranı yüksek bazı salgı balları peteklerde sertleşir; arılar bu balı kışın zor kullanır.

Protein ve amino asitler: yavrunun yapı taşı

Protein, larvaların büyümesi, genç bakıcı arıların salgı bezlerinin gelişmesi ve arı sütü üretimi için gereklidir. Arının tek doğal protein kaynağı polendir. Polendeki protein, arının vücudunda amino asitlere ayrılarak kullanılır.

Bal arısının kendisinin üretemediği ve besinle alması gereken 10 temel amino asit vardır: arjinin, histidin, lizin, triptofan, fenilalanin, metiyonin, treonin, lösin, izolösin ve valin. Bir polenin değeri yalnız toplam protein oranına değil, bu amino asitleri yeterli miktarda içerip içermediğine de bağlıdır.

• Polenin protein oranı bitkiye göre çok değişir: Bazı bitkilerin poleni proteince zengin, bazılarınınki fakirdir.
• Tek kaynak risklidir: Geniş tek tip tarım alanlarında ya da kıtlık dönemlerinde arılar yalnız bir iki bitkinin polenine bağımlı kalabilir; bu da yavru üretimini ve arıların ömrünü olumsuz etkileyebilir.
• Kimler tüketir: Polenin büyük kısmını genç bakıcı arılar tüketir; larvaları onların salgıladığı gıda besler. Toplayıcı arılar ise ağırlıkla karbonhidratla yaşar.

Yağlar ve steroller

Polen, arının yağ ve yağ asidi kaynağıdır. Yağlar enerji deposu olmanın yanında hücre zarlarının ve bazı hormonların yapısında yer alır. Arılar, özellikle kış arılarında belirginleşen yağ dokusu (vücut yağı) sayesinde uzun süre yaşayabilir.

Steroller ayrı bir önem taşır: bal arısı sterolleri kendisi üretemez ve tamamen polenden alır. Arının dokularında en bol bulunan sterol olan 24-metilenkolesterol, bakıcı arılar aracılığıyla larvalara aktarılır. Bu, polen ikamelerinin doğal polen kadar başarılı olamamasının nedenlerinden biridir.

Vitaminler ve mineraller

Arılar için en iyi bilinen vitamin gereksinimi B grubu vitaminleridir; bunlar larva gıdasının üretimi ve yavru gelişimi için gereklidir ve doğal olarak polenden gelir. Diğer vitaminlerin arı beslenmesindeki rolü daha az araştırılmıştır. Arılara ayrıca vitamin takviyesi vermenin yararı konusunda kanıtlar sınırlıdır; ayrıntılar Beslenme Takviyeleri ve Vitaminler sayfasındadır.

Mineraller (potasyum, fosfor, magnezyum, kalsiyum, demir, çinko vb.) de ağırlıkla polenden, bir kısmı sudan gelir. Polende en bol bulunan mineral potasyumdur. Mineral ihtiyacı küçüktür ama fazlası da zararlıdır: yüksek mineralli yemler ve tuzlu su, özellikle kışın, sindirim sorunlarına yol açabilir.

Su: unutulan besin maddesi

Su; balın seyreltilmesi, larva gıdasının hazırlanması, kovanın serinletilmesi ve kekteki şekerin çözülmesi için gereklidir. Sıcak günlerde toplayıcıların önemli bir kısmı yalnız su taşır. Arılık yakınında temiz su yoksa bir suluk kurmak, koloninin su için uzak ve kirli kaynaklara gitmesini önler.

Besin maddelerinin görevleri ve kaynakları

Besin maddesi	Doğal kaynağı	Başlıca görevi	Eksikliğinde
Karbonhidrat	Nektar, bal	Enerji, ısınma, mum üretimi	Açlık, kış kaybı
Protein / amino asitler	Polen, perga	Yavru, arı sütü, salgı bezleri	Yavru azalır, arı ömrü kısalır
Yağlar ve steroller	Polen	Hücre yapısı, hormonlar, vücut yağı	Yavru gelişimi zayıflar
Vitaminler	Polen	Larva gıdası, metabolizma	Yavru gelişimi etkilenebilir
Mineraller	Polen, su	Vücut işlevleri	Etkisi az araştırılmış; fazlası zararlı
Su	Doğal kaynaklar, suluk	Serinletme, seyreltme, larva gıdası	Yavru bakımı aksar

Yaşam evresine göre besin ihtiyacı

• Larvalar: Bakıcı arıların salgıladığı gıdayla beslenir. Ana arı adayı larvalar yalnız arı sütüyle beslenir; işçi larvalar ilerleyen günlerde bal ve polen katkılı gıda alır.
• Genç bakıcı arılar: Koloninin en çok polen tüketen grubudur; protein olmadan arı sütü üretemezler.
• Toplayıcı arılar: Ağırlıkla bal ve nektarla, yani karbonhidratla yaşar.
• Kış arıları: Sonbaharda iyi beslenmiş larvalardan çıkar; vücutlarında daha fazla yağ ve protein deposu taşır, bu yüzden aylarca yaşayabilir.
• Ana arı: Yaşamı boyunca işçilerin salgıladığı arı sütüyle beslenir; yumurtlama hızı, koloninin ona sağlayabildiği besine bağlıdır.

Besleme hangi besin maddelerini karşılar?

Arıcının verdiği yemler doğal besinlerin yalnız bir kısmının yerini tutar:

• Şurup ve kek yalnız karbonhidrat verir; protein, yağ, vitamin ve mineral içermez.
• Polen ikamesi protein sağlar ama amino asit dengesi, steroller ve vitaminler bakımından doğal polenin yerini tam tutamaz.
• Doğal polen ya da perga çerçevesi en eksiksiz protein kaynağıdır; ancak yalnız sağlıklı kolonilerden ve kendi arılığınızdan alınmalıdır.

Bu yüzden en iyi beslenme stratejisi, arılığı yıl boyunca çeşitli çiçek kaynağı olan bir yere kurmak ve beslemeyi yalnız doğanın yetmediği dönemlerde tamamlayıcı olarak kullanmaktır. Hangi durumda hangi yemin verileceği Besleme: Şurup, Kek ve Polen sayfasında anlatılır.