Kovan tutucu aparatlar

Kovan tutucu ve kaldırma aparatları; ağır kovan katlarını kaldırmaya, kovanı taşımaya ve kovanı sehpasına ya da katlarını birbirine sabitlemeye yarayan kaldırma düzenekleri, taşıma kolları, kovan kayışları, bağlantı tokaları ve kovan arabalarıdır. Arıcının belini ve sırtını korur, gezginci arıcılıkta kovanın yolda açılmasını, rüzgârda ve fırtınada devrilmesini önler. Doğru seçilen aparat hem arıcıyı hem koloniyi güvende tutar.

Kovan tutucu ve kaldırma aparatları neden gerekli?

Bal ve arıyla dolu bir kovan katı çok ağırdır; tam dolu bir gövde katı 30 kg'ı aşabilir, üst üste binmiş katlarla birlikte kovanın toplam ağırlığı çok daha fazladır. Arıcılıkta bel ve sırt sakatlıkları, kat kaldırma ve kovan taşıma sırasında sık görülür. Ayrıca taşınan kovanın katları kayarsa arılar dışarı çıkar; hem arıcı hem çevredekiler için tehlike doğar.

Bu aparatlar üç temel işi görür:

• Kaldırma: Katları arıcının belini zorlamadan ayırmak ve yükseltmek.
• Taşıma: Kovanı ya da katı güvenle kavrayıp bir yerden bir yere götürmek.
• Sabitleme: Katları birbirine, kovanı sehpasına ya da araca bağlamak.

Kovan kaldırma aparatları nelerdir?

Kaldıraçlı ve vinçli kovan kaldırıcı

Kovanın iki yanına oturan bir çerçeve ya da direk üzerinde, kol, kaldıraç ya da krank ile çalışan düzeneklerdir. Üstteki katlar kıskaçla kavranıp yukarı kaldırılır; böylece alttaki kata ulaşmak için ağır bal katlarını elle indirmek gerekmez. Özellikle çok katlı kovanlarla çalışan, sırt sorunu olan ya da yalnız çalışan arıcılar için büyük kolaylıktır.

Kat ayırıcı levye ve kaldırma kolu

Katlar arasına sokulan uzun ve geniş ağızlı levyeler, propolisle yapışmış ağır katları kaldıraç etkisiyle ayırır. Bazı modeller kata takılan tutamaklarla kaldırmayı kolaylaştırır.

Kovan taşıma kolu ve kıskacı

Kovanın iki yan tutamak oyuğuna ya da gövdesine geçen, iki kişinin iki uçtan tutarak taşıdığı çubuklu ya da kıskaçlı aparatlardır. Elle tutamak oyuğundan kaldırmaya göre daha sağlam bir kavrayış ve daha dik bir duruş sağlar.

Kovan arabası (el arabası)

Tek tekerli ya da iki tekerli, kovanın altına kayan ya da kovanı iki yandan kavrayan arabalardır. Arılık içinde kovan ve bal katı taşımak, kovanları yeniden dizmek için kullanılır. Engebeli arazide geniş tekerlekli modeller daha dengelidir.

Kovan tutucu ve sabitleme aparatları nelerdir?

Kovan kayışı (spanzet, cırcırlı kayış)

Kovanın tüm katlarını, tabanını ve kapağını tek bir bütün hâlinde sıkan dokuma kayışlardır. Cırcırlı ya da tokalı gergi mekanizması kayışı sıkıca germeye yarar. Gezginci arıcılıkta taşımada, rüzgârlı ve açık arılıklarda da kovanı sehpaya bağlamada kullanılır.

Kat bağlantı tokaları ve kilitleri

Katların dış yüzeyine vidalanan, bir kattan diğerine geçen metal tokalar ya da kancalardır. Katları hızlıca birbirine kilitler; kayış takmaya gerek bırakmadan kısa taşımalarda iş görür. Uzun yolculukta kayışla birlikte kullanmak daha güvenlidir.

Taşıma zımbaları ve bağlama plakaları

Bazı gezginci arıcılar katları birbirine geniş zımba ya da metal plakalarla geçici olarak sabitler. Bunlar kovanın ahşabını deldiği için sökülürken dikkat ister ve tekrar kullanımda ahşabı yıpratır.

Sehpa ve rüzgâr bağlantıları

Kovan sehpası kovanı yerden yükseltir; nemi, soğuğu, karıncayı ve bazı zararlıları uzak tutar. Rüzgârlı yerlerde sehpa zemine kazık ya da ankrajla sabitlenmeli, kovan sehpaya kayışla bağlanmalıdır. Kovanın üstüne taş koymak kapağın uçmasını önler ama kovanın devrilmesini engellemez.

Kovan nasıl güvenle kaldırılır ve taşınır?

1. Yükü azaltın: Mümkünse katları tek tek alın; tüm kovanı bir seferde kaldırmaya çalışmayın.
2. Doğru duruş: Ayaklarınızı omuz genişliğinde açın, dizlerden bükülün, sırtı dik tutun; yükü vücudunuza yakın kaldırın. Belden eğilip çekmeyin.
3. Dönmeyin, adım atın: Yük elinizdeyken belden dönmek yerine ayaklarınızla yön değiştirin.
4. İki kişi çalışın: Dolu kovan ve ağır bal katları iki kişiyle ya da taşıma koluyla taşınır.
5. Yolu hazırlayın: Taşınacak yerdeki zemini, sehpayı ve yolu önceden açın; takılıp düşmek hem arıcıyı hem koloniyi tehlikeye atar.

Gezginci arıcılıkta kovan nasıl bağlanır?

1. Uçuş deliğini kapatın: Akşam arılar içeri döndükten sonra uçuş deliğini kapatın ya da havalandırmalı taşıma kapağı takın. Sıcak havada kovanın havalandırması yetersizse koloni boğulabilir.
2. Katları sabitleyin: Her kovanı kayışla ya da tokalarla tabandan kapağa kadar bağlayın; kayışın gerginliğini kontrol edin.
3. Araca yerleştirin: Kovanları sıkı dizin, araç kasasına ayrıca kayışla bağlayın. Birçok arıcı çerçevelerin aracın gidiş yönüne paralel durmasını tercih eder; böylece fren ve kalkışta çerçeveler daha az sallanır.
4. Varışta: Kovanları sehpalarına yerleştirin, kayışları yeniden kontrol edin ve uçuş deliklerini açın.

Kovan taşımada yerel mevzuata ve varsa arı hareketlerine ilişkin sağlık belgesi gereklerine uyun.

Kovan tutucu aparat seçerken nelere dikkat edilir?

Bakım ve sık yapılan hatalar

• Güneşte çürüyen kayış: Kayışlar güneşte zamanla zayıflar; her sezon başında kontrol edin, yıpranmışı değiştirin.
• Paslanan cırcır: Cırcırlar kuru saklanmalı; sıkışan mekanizma yolda açılmaz ya da hiç kapanmaz.
• Yalnız kapağa taş koymak: Kovanın devrilmesine karşı yeterli değildir.
• Tek başına ağır kovan kaldırmak: Arıcılıktaki bel sakatlıklarının başlıca nedenlerindendir.
• Hijyen: Aparatlar da kovandan kovana geçer; hastalık şüphesi olan kovanda kullanılanları temizlemeden başka kovanda kullanmayın.