Arı Sütü Toplama Araçları

Arı sütü toplama araçları; larva aşılamada kullanılan aşılama kaşığı ve yüksükler, larvayı çıkaran pens, sütü alan spatula ya da vakumlu toplayıcı ile ürünü koruyan koyu cam kaplar ve soğutucudan oluşan küçük bir takımdır. Belirleyici olan araçların pahalılığı değil, malzemesi, temizliği ve soğuk zincirin kesintisiz sürmesidir. Doğru araçla çalışmak hem hızı hem de ürünün kalitesini doğrudan etkiler.

Arı sütü nasıl üretilir? Kısa hatırlatma

Arı sütü, genç işçi arıların baş bölgesindeki bezlerden salgıladığı, ana arı larvalarını besleyen beyazımsı, koyu kıvamlı bir salgıdır. Ticari üretimde anasız bırakılmış güçlü bir koloniye, içine genç işçi larvaları aktarılmış yapay ana arı yüksükleri verilir. Arılar bu yüksükleri ana arı hücresi gibi işler ve larvaların etrafını bolca arı sütüyle doldurur.

Süt, aşılamadan yaklaşık üç gün (72 saat) sonra, miktarı en yüksek düzeydeyken toplanır. Daha sonra larva sütü tüketerek büyür ve yüksükteki süt azalır. Bu takvim, hangi aracı ne zaman hazır tutmanız gerektiğini de belirler.

Larva aşılama araçları

Aşılama (larva transferi), bir günlükten genç işçi larvalarının petekten alınıp yüksüklere aktarılmasıdır. Bu aşamanın araçları:

• Aşılama kaşığı: Ucu çok ince, esnek dilli aşılama aleti. Yaylı ve itici dilli tipler larvayı bir damla besinle birlikte kaldırıp yüksüğün dibine bırakmayı kolaylaştırır. İnce metal uçlu ve ahşap saplı tipler de kullanılır.
• Yüksükler: Plastik ya da balmumu yapay ana arı yüksükleri. Arı sütü üretimi için çok sayıda yüksüğü tek şeritte birleştiren şeritler de vardır.
• Yüksük çıtası ve çerçevesi: Yüksüklerin dizildiği yatay çıtalar ve bunları taşıyan çerçeve.
• Işık ve büyüteç: Genç larvaları görmek için iyi aydınlatma şarttır; kafa lambası ya da büyüteçli lamba işi hızlandırır.
• Nemli bez: Aşılanan larvaların ve peteğin kurumasını önler.

Arı sütü toplama araçları nelerdir?

Larvayı çıkarma

Süt toplanmadan önce yüksükteki larva alınır. Larva zedelenirse vücut sıvısı süte karışır ve ürün bulanıklaşıp kalitesi düşer. İnce uçlu pens ya da ucu kıvrık bir çengel ile larva, sütün üzerinden hafifçe kaldırılır. Larvası alınmamış ya da aşılaması tutmamış yüksükler ayrı tutulur; kuru ya da kararmış yüksükten süt alınmaz.

Sütü alma

Elle toplama, küçük spatula ya da kaşıkla yüksüğün dibindeki sütü sıyırmaktır; az sayıda yüksükte yeterlidir. Vakumlu toplama, ince bir emme ucunun sütü doğrudan şişeye çekmesidir; çok sayıda yüksükte hız ve hijyen sağlar. Hangisi kullanılırsa kullanılsın, balmumu ve larva parçalarının süte karışmaması gerekir.

Arı sütü asidik bir üründür; paslanabilen, kaplaması dökülmüş metal araçlar kullanılmaz. Paslanmaz çelik, cam ve gıdaya uygun plastik güvenlidir.

Arı sütü nasıl saklanır? Kaplar ve soğuk zincir

Arı sütü ısıya, ışığa ve havaya çok duyarlıdır. Toplandığı andan itibaren soğuk tutulmalıdır. Zincir bir kez kırıldığında ürün görünüşte aynı kalır ama değer kaybeder; bu, alıcının fark edemeyeceği bir bozulmadır.

• Koyu renkli cam kap: Işık geçirmez, kokusuzdur, tekrar temizlenebilir.
• Hava almayan kapak: Oksijen ve nem temasını azaltır.
• Küçük hacimli kaplar: Sık açılıp kapanan büyük kap, ürünü her seferinde havayla ve ısı değişimiyle karşılaştırır.
• Soğutucu kutu: Arılıktan işleme alanına taşımada buz aküleriyle kullanılır.
• Buzdolabı: Yaklaşık 0–5 °C'de kısa süreli saklama.
• Derin dondurucu: −18 °C ve altında uzun süreli saklama. Çözülen ürün yeniden dondurulmaz; bu yüzden porsiyonlu kaplar avantajlıdır.

Arı sütü toplanacak ortam nasıl olmalı?

• Serin ve gölgeli: Doğrudan güneş ve sıcak hava sütü bozar ve larvaları kurutur.
• Arıya kapalı: Yüksük çıtaları arılardan fırçayla arındırılıp arının giremediği bir odaya ya da çadıra alınır.
• Temiz ve tozsuz: Gıda hijyeni kuralları geçerlidir: temiz yüzey, yıkanmış el ya da tek kullanımlık eldiven, bone ve temiz önlük.
• Hızlı iş akışı: Çıtalar kovandan alındıktan sonra bekletilmeden işlenir; sütü alınan çıtalar yeniden aşılanacaksa kurumadan işlem yapılır.

Araçların temizliği ve bakımı

Bütün araçlar her kullanımdan sonra temizlenip tamamen kurutulmalıdır. Kalan süt kısa sürede bozulur, koku yapar ve bir sonraki partiyi kirletir.

1. Soğuk suyla ön durulama: Süt ve mum kalıntılarını akıtın.
2. Ilık suyla yıkama: Gerekirse gıdaya uygun, kokusuz deterjan kullanın.
3. Bol durulama: Deterjan kalıntısı bırakmayın; kalıntı hem ürüne geçer hem de arıların yüksükleri kabul etmesini düşürür.
4. Kurutma ve saklama: Tozsuz, kapalı bir kutuda saklayın. Vakum hortumlarının içi de kurumuş olmalıdır.

Plastik yüksükler defalarca kullanılabilir; üzerlerinde kalan mum ve süt kalıntısı temizlenir. Aşırı sıcak su plastiği ve mumu deforme edebilir.

Kayıt ve izlenebilirlik

Her toplamada tarih, koloni, aşılanan ve kabul edilen yüksük sayısı, toplanan miktar ve saklama koşulu kaydedilmelidir. Bu kayıt hem kolonilerin verimini karşılaştırmanızı sağlar hem de tazelik iddiasını savunulabilir kılar.