Demonte Çerçeveler ve parçaları

Demonte çerçeve, üst çıta, iki yan çıta ve alt çıtadan oluşan, arıcıya parçalar hâlinde gönderilip arıcının kendisi tarafından tutkal ve çiviyle birleştirilen ahşap kovan çerçevesidir. Daha ucuza gelir, az yer kaplar ve ihtiyaç duyuldukça monte edilebilir; ancak ölçüsü doğru, ahşabı kuru ve montajı gönyesinde olmalıdır. Bu sayfada çerçeve parçalarını, seçim ölçütlerini, adım adım montajı ve bakımı bulacaksınız.

Demonte çerçeve nedir, neden tercih edilir?

“Demonte”, çerçevenin fabrikadan birleştirilmeden, parçalar hâlinde geldiğini anlatır. Arıcı çerçeveleri kış aylarında, sezon öncesinde birleştirir. Bir kez tutkallanıp çivilenen çerçeve artık sökülüp takılan bir parça değildir; kovanda yıllarca bir bütün olarak çalışır.

• Ekonomi: Montaj işçiliği arıcıda kaldığı için birleştirilmiş çerçeveden genellikle daha ucuzdur.
• Taşıma ve depolama: Parçalar demet hâlinde gelir, birleştirilmiş çerçeveye göre çok az yer kaplar.
• Esneklik: Arıcı ihtiyacı kadar çerçeveyi birleştirir; kırılan bir çıtanın yedeği ayrıca bulunabilir.
• Kalite denetimi: Montajı kendiniz yaptığınız için tutkal, çivi ve gönye kalitesini de siz belirlersiniz.

Çerçevenin parçaları nelerdir?

Üst çıta

Çerçevenin en kalın ve en çok yük taşıyan parçasıdır. İki ucundaki kulaklar çerçeveyi kovan gövdesinin iç kenarındaki basamağa asar. Alt yüzünde temel peteğin oturduğu bir oluk ya da sökülebilir bir kama çıtası bulunur; kama çıtası temel peteğin üst kenarını üst çıtaya sıkıştırır.

Yan çıtalar

Yan çıtalarda telin geçtiği tel delikleri vardır. Yaygın Hoffmann tipi yan çıtalar üst bölümde genişletilmiştir; çerçeveler yan yana itildiğinde bu genişlikler birbirine dayanır ve çerçeveler arasındaki doğru aralık kendiliğinden oluşur. Düz yan çıtalı çerçevelerde ise bu aralık mesafe çivileri, plastik aralık tutucular ya da gövdedeki aralık rayları ile sağlanır.

Alt çıta

Tek parça, oluklu ya da iki ince çıtadan oluşan (yarık) tipleri vardır. Temel peteğin alt kenarı alt çıtaya dayanmamalı, arada birkaç milimetre boşluk kalmalıdır.

Arı aralığı ve çerçeve ölçüsü neden önemli?

Arılar yaklaşık 6–9 mm'lik boşlukları geçit olarak açık bırakır; bundan dar aralıkları propolisle kapatır, daha geniş aralıklara ise petek örer. Bu arı aralığı ilkesi, çerçevenin gövde duvarlarına, alt tabana ve komşu çerçeveye olan uzaklığını belirler. Yavrulukta çerçeve merkezleri arasındaki mesafe genellikle 35 mm civarındadır.

• Çerçevenin ölçüsü kovan tipinize (Langstroth, Dadant vb.) tam uymalıdır. Birkaç milimetrelik hata yabani petek ve propolisle yapışmış çerçeve demektir.
• Aynı arılıkta tek bir çerçeve ölçüsü kullanmak, çerçevelerin kovanlar arasında değiştirilebilmesini sağlar.
• Yavruluk (derin) ve ballık (sığ) çerçeveler arasındaki farkı karıştırmayın.

Demonte çerçeve seçerken nelere bakılır?

• Ahşap kalitesi: Kuru, düz lifli, budaksız ve çatlaksız çıta. Nemli ahşap montajdan sonra çarpılır.
• Ölçü hassasiyeti: Aynı paketteki çıtaların boyu ve geçme yerleri birebir aynı olmalıdır.
• Geçme tipi: Parçalar birbirine sıkı ve boşluksuz oturmalı; gevşek geçme tutkal ve çiviyle bile zayıf kalır.
• Delikli yan çıta: Tel deliklerinin hazır açılmış olması montajı kolaylaştırır; delikler iki yan çıtada aynı yükseklikte olmalıdır.
• Kovan uyumu: Üst çıta boyu, kulak kalınlığı ve çerçeve derinliği kovanınızın gövdesine uymalıdır.

Plastik tek parça çerçeveler montaj gerektirmez; ancak kırılan bir parçası tamir edilemez ve bazı arıcılar arıların ahşap çerçeveyi daha kolay benimsediğini düşünür.

Demonte çerçeve nasıl monte edilir?

1. Kuru prova yapın: Bir çerçeveyi tutkalsız birleştirip parçaların tam oturduğunu kontrol edin.
2. Tutkal sürün: Geçme yüzeylerine dış mekâna dayanıklı, suya karşı dirençli ahşap tutkalı sürün. Tutkal çerçevenin ömrünü belirgin biçimde uzatır.
3. Birleştirin: Yan çıtaları üst çıtanın geçmelerine, alt çıtayı yan çıtalara oturtun. Bir montaj şablonu, aynı anda çok sayıda çerçeveyi düzgün birleştirmeyi sağlar.
4. Çivileyin: Uygun boyda ince çivi ya da zımba kullanın. Üst çıta ile yan çıta birleşimini iki yönden çivilemek, kulakların ve köşenin ayrılmasını önler. Çivinin çıtayı yarmamasına dikkat edin.
5. Gönyeyi kontrol edin: Tutkal kurumadan köşelerin dik olduğunu kontrol edin; çarpık çerçeve kovanda sürtünür.
6. Telleyin: Tutkal kuruduktan sonra çerçeveyi telleyin (“Çerçeve Telleri ve Telleme” sayfasına bakın).

Çerçeve bakımı, temizliği ve yeniden kullanımı

İyi monte edilmiş ahşap bir çerçeve uzun yıllar kullanılabilir. Eskiyen petek kesilip çıkarıldıktan sonra çerçeve temizlenir, yeniden tellenir ve yeni temel petekle kovana döner.

• Kazıma: Propolis ve mum artıkları kovan aletiyle kazınır; özellikle kulaklar ve yan çıtaların dayanma yüzeyleri temiz olmalıdır.
• Yıkama: Çok kirli çerçeveler sıcak sodalı su ile yıkanabilir. Bu çözelti yakıcıdır; koruyucu gözlük ve eldiven şarttır, ardından bol suyla durulanır.
• Hijyen: Hastalıklı ya da ölmüş koloniden gelen çerçeveler başka kovana verilmeden önce temizlenmelidir. Amerikan yavru çürüklüğü gibi ihbarı zorunlu bir hastalıktan şüpheleniyorsanız çerçeveleri taşımayın; il/ilçe tarım müdürlüğüne bildirin.
• Onarım: Kulağı kırılan ya da gevşeyen çerçeve onarılır veya ayrılır; gevşek çerçeve süzmede dağılabilir.

Demonte çerçevede sık yapılan hatalar

• Tutkalsız, yalnızca çiviyle birleştirmek: çerçeve zamanla gevşer, süzmede dağılır.
• Kalın çiviyle çıtayı yarmak ya da çiviyi tel deliğinin üzerine çakmak.
• Gönye kontrolü yapmamak; çarpık çerçevenin kovanda sıkışması.
• Farklı üreticilerin çıtalarını karıştırmak; ölçü farkı yüzünden aralıkların bozulması.
• Monte edilmiş çerçeveleri nemli, güve ve kemirgene açık yerde saklamak.