Çiftleştirme Kutuları

Çiftleştirme kutusu, genç ana arının çıkması, çiftleşme uçuşuna çıkması ve yumurtlamaya başlaması için kurulan, az arıyla çalışan küçük kovandır (çiftleştirme ruşeti, mini çiftleştirme kovanı). Amacı, güçlü kolonilerden çok az arı eksilterek çok sayıda ana arıyı çiftleştirmektir. Başarı; kutu boyutuna, doğru doldurmaya, yerleşim düzenine ve düzenli bakıma bağlıdır.

Çiftleştirme kutusu ne işe yarar?

Ana arı yetiştiriciliğinde yüksükten çıkan her ana arının güvenle çiftleşeceği ayrı bir koloniye ihtiyacı vardır. Bu iş için tam kovan kullanmak arı ve ekipman israfıdır. Çiftleştirme kutusu, ana arıyı çiftleşme süresince barındıracak kadar arıyla kurulur; ana arı yumurtlamaya başlayınca alınır, kutuya yeni bir yüksük verilerek döngü sürdürülür.

Çiftleştirme kutusu çeşitleri

Kutu küçüldükçe daha az arı harcanır, ancak küçüklük risk getirir. Yeni başlayan için ruşet boyu belirgin biçimde daha bağışlayıcıdır; mini kutular deneyim ve düzenli takip ister.

Çiftleştirme kutusu nasıl doldurulur?

1. Genç arı toplayın: Kutu, açık yavru çerçevelerinden silkelenen genç bakıcı arılarla doldurulur. Tarlacı arılar eski kovanına döneceği için uygun değildir.
2. Arıyı bekletin: Arılar havalandırmalı bir sandıkta birkaç saat ana arısız bırakılır; hafifçe su serpmek arıları sakinleştirir ve uçmalarını azaltır.
3. Doldurun: Mini kutular için yaklaşık bir su bardağı kadar arı yeterlidir; ruşet boyu kutuya iki üç çerçeve arı verilir.
4. Yem koyun: Mini kutulara şurup yerine kek (fondan) konur; küçük kutuda şurup arıları boğabilir ve yağmacılığı tetikler. Ruşet boyuna bal ve polenli bir çerçeve verilir.
5. Yüksüğü verin: Olgun yüksük, ana arı çıkmadan bir iki gün önce (aşılamadan yaklaşık 10 gün sonra) yerleştirilir. Yüksük dik durmalı, sarsılmamalı ve üşütülmemelidir.
6. Kapalı bekletin: Mini kutular serin ve karanlık bir yerde iki üç gün kapalı tutulur, akşamüstü yerlerine konup girişleri açılır. Bu, arıların kutuyu benimsemesini sağlar.

İzole çiftleştirme istasyonlarına götürülecek kutular, istenmeyen erkek arıları taşımaması için ana arı ızgarasından geçirilerek erkek arıdan arındırılmış arılarla doldurulur.

Çiftleştirme kutularının yerleşimi

Ana arı kaybının önemli bir kısmı çiftleşme uçuşunda yaşanır; bunun önemli bir nedeni, dönen ana arının yanlış kutuya girmesidir. Yabancı kutuya giren ana arı genellikle öldürülür.

• Yön: Kutuları farklı yönlere bakacak biçimde yerleştirin.
• Renk ve şekil: Giriş çevresine farklı renkler ve belirgin şekiller koyun.
• Düzen: Aynı görünümlü kutuları düz sıra hâlinde dizmeyin; aralarında mesafe bırakın.
• Doğal işaretler: Ağaç, çalı ve taş gibi çevre işaretlerinden yararlanın.

Çiftleşme dönemi: ne zaman kontrol edilir?

Ana arı yüksükten çıktıktan sonra birkaç gün olgunlaşır, ardından sıcak, güneşli ve az rüzgârlı havada çiftleşme uçuşlarına çıkar. Çiftleşme tamamlandıktan birkaç gün sonra yumurtlamaya başlar. Havanın uzun süre bozuk gitmesi çiftleşmeyi geciktirir.

• Yüksük verildikten sonraki ilk günlerde yalnız dışarıdan kontrol yapın: giriş trafiği, yağmacılık, yem durumu.
• Ana arının çıkıp çıkmadığını yüksüğün alt ucundaki düzgün açıklıktan anlayabilirsiniz; yandan delinmiş yüksük, içindeki ana arının genellikle başka bir ana arı ya da işçi arılar tarafından öldürüldüğünü gösterir.
• Çiftleşme uçuşları sürerken kutuyu gereksiz açmayın.
• Yüksük verildikten yaklaşık iki üç hafta sonra düzenli yumurta ve genç larva görmek, çiftleşmenin başarılı olduğunu gösterir.

Çiftleştirme kutularının bakımı

• Besleme: Küçük kutular stoklarını hızla tüketir; kek düzenli kontrol edilir.
• Yağmacılık: Giriş dar tutulur; kıtlık döneminde besleme akşam yapılır, dökülen şurup bırakılmaz.
• Sıcak ve soğuk: Kutular öğle güneşinden korunmalı, soğuk gecelerde ısı kaybı düşünülmelidir. Mini kutularda arıların kutuyu terk etmesi (kaçma) sık görülen bir sorundur.
• Karıncalar: Sehpa ayaklarına karınca bariyeri koymak gerekebilir.
• Takviye: Her döngüde kutu biraz zayıflar; birkaç döngüden sonra genç arı ya da kapalı yavru takviyesi planlanmalıdır.
• Sezon sonu: Kutular birleştirilir ya da ruşet boyuna çıkarılarak kışa hazırlanır.

Çiftleştirme istasyonu ve kontrollü çiftleşme

Genç ana arı birkaç kilometre uzağa uçup çok sayıda erkek arıyla çiftleşir; bu yüzden arılıktaki çiftleşme kontrol edilemez. Belirli bir hattı korumak isteyen yetiştiriciler, çevresinde başka bal arısı kolonisi bulunmayan adalara ya da yüksek dağ vadilerine kurulan izole çiftleştirme istasyonlarını kullanır. Buraya yalnız seçilmiş erkek arı kolonileri ve erkek arıdan arındırılmış çiftleştirme kutuları götürülür. Tam kontrol gerektiğinde ise suni tohumlama yapılır.