Ana Arı Kafesleri ve Tanıtma

Ana arı kafesi, ana arıyı koloniden fiziksel olarak ayırırken arıların onu koklayıp besleyebilmesine izin veren küçük bir kutudur; taşımada, saklamada ve yeni koloniye tanıtmada kullanılır. Koloni yabancı ana arıyı hemen kabul etmez; kafes, kokunun tanınması için zaman kazandırır. Bu sayfada kafes çeşitleri, şeker hamuru (kandi) tıkacı, adım adım tanıtma, kabulün okunması ve kafeste ana arı saklama anlatılmıştır.

Ana arı neden kafesle verilir?

Her koloninin kendine özgü bir kokusu vardır ve ana arı bu kokunun önemli bir parçasıdır. Yabancı bir ana arı doğrudan kovana bırakılırsa işçiler onu çoğu zaman yabancı olarak algılar, etrafında sıkı bir top oluşturur (ana arı toplama, boğma) ve öldürür. Kafes, ana arıyı bu ilk saldırıdan korur; arılar tel ya da delikli plastik duvardan onu yoklar, besler ve birkaç gün içinde kokusuna alışır.

Kafes yalnızca tanıtma aracı değildir: ana arı taşımak, çiftleştirme kutusundan alınan ana arıyı birkaç gün bekletmek, olgun yüksüğü korumak ve ana arının yumurtlamasını sınırlamak için de farklı kafesler kullanılır.

Ana arı kafesi çeşitleri nelerdir?

Şeker hamuru (kandi) tıkacı nasıl çalışır?

Nakliye ve tanıtma kafeslerinin çıkışını kapatan şeker hamuru (kandi, kek), kendiliğinden işleyen bir gecikme düzeneğidir. Kovandaki arılar hamuru yavaş yavaş yiyerek tüneli açar; bu sürede ana arının kokusu koloniye yayılır. Kek tıkaçlı kafeslerde serbest kalma genellikle bir-üç gün sürer.

• Kıvam: Hamur çok sertse ana arı günlerce çıkamaz; çok yumuşaksa akar, refakatçileri ve ana arıyı yapışkan hâle getirir ya da çıkış erken açılır.
• Malzeme: Pudra şekeri ve az miktarda şurupla yoğrulmuş hamur yeterlidir. Kaynağı bilinmeyen balla yapılan hamur, Amerikan yavru çürüklüğü gibi hastalıkların sporlarını taşıyabileceği için önerilmez.
• Koruma kapağı: Taşımada çıkış bir kapak ya da bantla kapalıdır; tanıtmada bu kapak çıkarılır ve hamur açıkta bırakılır.

Güvenli yaklaşım, hamur tıkacını açıp kafesi yerleştirmek, ama kolonide yüksük ya da gergin davranış görürseniz çıkışı kendiniz bir süre daha kapalı tutmaktır.

Kafesle ana arı tanıtma adım adım

1. Anasızlığı kesinleştirin: Eski ana arıyı bulup alın. Kolonide başka ana arı, yüksük ya da yumurtlayan işçi bulunmamalıdır.
2. Kısa bir süre bekleyin: Birçok arıcı, koloninin anasızlığı fark etmesi için yeni ana arıyı birkaç saat ile bir gün sonra verir.
3. Yüksük kontrolü: Bekleme bir günü aştıysa kafesi koymadan önce bütün çerçevelerde acil yüksük arayın ve kırın.
4. Kafesi yerleştirin: Kafesi yavru alanında, iki yavru çerçevesinin arasına, tel ya da delikli yüzü arılara açık kalacak biçimde sıkıştırın. Hamurlu uç hafif yukarıda olursa ölen refakatçiler çıkışı tıkamaz.
5. Tıkacı açın: Hamur bölmesinin koruma kapağını çıkarın.
6. Kovanı kapatın ve bekleyin: Ana arı serbest kaldıktan sonra kovanı yaklaşık bir hafta açmayın. Sonra taze yumurta arayarak kabulü doğrulayın.

Refakatçi arılar çıkarılmalı mı?

Nakliye kafesiyle gelen ana arının yanında birkaç refakatçi işçi bulunur. Bazı arıcılar, yabancı refakatçilerin kabulü zorlaştırabileceğini düşünerek bunları tanıtmadan önce kapalı bir ortamda (pencereli bir odada) serbest bırakır. Bu isteğe bağlıdır; ana arının kaçmaması için büyük özen gerekir.

Petek üstü (bastırma) kafes ile tanıtma

Petek üstü kafes, peteğin yüzeyine bastırılan, kenarları gözlere gömülen tel ya da plastik bir çerçevedir. Altında birkaç çıkmak üzere kapalı yavru gözü ve biraz bal bulunan bir alan seçilir; ana arı bu alanın üzerine kapatılır. Kafesin altından çıkan genç arılar ana arıyı hemen benimser, ana arı birkaç gün içinde bu alanda yumurtlamaya başlar.

• Artısı: Kabul oranı yüksektir; değerli ana arılar ve zor koloniler için uygundur.
• Dikkat: Kafes peteğe yeterince derin bastırılmazsa arılar altından tünel açabilir. Birkaç gün sonra ana arının yumurtladığı görülünce kafes kaldırılır.

Kabul edilip edilmediği nasıl anlaşılır?

Kafesi yerleştirdikten bir-iki gün sonra kapağı kısa süreliğine kaldırıp arıların kafes üzerindeki davranışına bakabilirsiniz:

• Olumlu: Arılar kafes üzerinde sakin ve dağınık durur, ana arıyı antenleriyle yoklar ve besler; kafesten kolayca uzaklaşır.
• Olumsuz: Arılar kafese sıkıca kenetlenir, top gibi kümelenir, teli ısırır; fırçayla bile kolay ayrılmaz. Bu durumda çıkış kapalı tutulur, birkaç gün daha beklenir.

Kabulü kolaylaştıran ve zorlaştıran durumlar

• Nektar akımı: Kaynak varken kabul kolaydır; kıtlıkta ve yağmacılık döneminde zordur. Kıtlıkta hafif besleme yardımcı olur.
• Koloninin yapısı: Genç arıca zengin küçük bölmeler ve çiftleştirme kutuları, büyük ve yaşlı arılı kolonilere göre daha kolay kabul eder.
• Ana arının durumu: Yumurtlayan, çiftleşmiş ana arı bakire ana arıdan daha kolay kabul edilir. Bakire ana arı mümkün olduğunca genç yaşta verilmelidir.
• Yalancı ana: Yumurtlayan işçi bulunan koloni yeni ana arıyı çok zor kabul eder; birleştirme daha pratik bir çözümdür.
• Rahatsız etmemek: Serbest kalmanın hemen ardından yapılan muayene, arıların yeni ana arıyı kuşatıp öldürmesine yol açabilir.

Kafeste ana arı nasıl saklanır?

Çiftleştirme kutusundan alınan ya da posta ile gelen ana arı en kısa sürede koloniye verilmelidir. Birkaç gün bekletmek gerekiyorsa:

• Refakatçiler ve hamur: Ana arı, beslenebilmesi için refakatçi işçilerle ve yeterli şeker hamuruyla tutulur.
• Ortam: Oda sıcaklığında, güneş almayan, rüzgârsız ve kimyasal kokudan uzak bir yer. Sıcak araç içi ve buzdolabı öldürücüdür.
• Su: Günde bir kez kafesin teline bir damla su damlatmak refakatçilere yardımcı olur; kafes ıslatılmaz.
• Ana arı bankası: Çok sayıda ana arı birkaç gün tutulacaksa kafesler, güçlü bir koloninin içindeki özel bir çerçeveye dizilerek arıların bakımına bırakılır.