Macchael Saf Kafkas Arı ve Bal festivali

Macahel Saf Kafkas Arı ve Bal Festivali, Artvin'in Borçka ilçesindeki Camili (Macahel) Havzası'nda ağustos ayının sonunda düzenlenen, saf Kafkas arısını ve bu arıdan elde edilen balı tanıtan bir festivaldir. Festivali Macahel Eğitim Kültür ve Dayanışma Vakfı ile Borçka Kaymakamlığı düzenliyor; 19. festival 24 Ağustos 2025'te yapıldı.

Macahel nerede, neden önemli?

Macahel, Artvin'in Borçka ilçesine bağlı, Gürcistan sınırında yer alan ve altı köyden oluşan dağlık bir havzadır: Camili, Düzenli, Efeler, Kayalar, Maral ve Uğur. Havzanın resmî adı Camili'dir; festival de bazı yıllarda "Camili Saf Kafkas Arı ve Bal Festivali" adıyla duyurulmuştur.

• Biyosfer rezervi: Camili Havzası, UNESCO'nun İnsan ve Biyosfer Programı kapsamında 2005'te Türkiye'nin ilk biyosfer rezerv alanı ilan edildi.
• Kafkas arısı gen merkezi: 1998'de Tarım Bakanlığı kararıyla havza, Kafkas arısı ırkı için izole bölge (gen merkezi) ilan edildi ve dışarıdan her türlü arı ve arı ürünü girişine kapatıldı.
• Zengin flora: Havzanın bitki çeşitliliği, arıcılığın hem kaynağı hem de korunma nedenidir.

Kafkas arısının özellikleri nelerdir?

Kafkas arısı (Apis mellifera caucasia), Kafkasya ve Kuzeydoğu Anadolu'ya özgü bir bal arısı alt türüdür. Arıcılar tarafından şu özellikleriyle bilinir:

• Uzun dil: Batı bal arısı ırkları arasında en uzun hortuma sahip olanlardandır; derin çiçek tüplerinden nektar alabilir.
• Uysallık: Genellikle sakin ve çerçeve üzerinde durgun bir arıdır.
• Bol propolis: Kovanı yoğun biçimde propolisle kaplar.
• Renk: Koyu, gri tonlu bir arıdır.
• Gelişme hızı: İlkbaharda gelişmesi bazı ırklara göre daha yavaş olabilir; bu, yetiştirme ve bölge seçimi planında dikkate alınmalıdır.

Macahel'de 2014'ten beri Kafkas ırkı damızlık ana arı üretimi de yapılmaktadır. Türkiye'de Kafkas arısı için başka koruma bölgeleri de (ör. Ardahan'ın bazı yöreleri) bulunur.

Festivalde neler olur?

• Bal standları: Havza üreticileri ballarını tanıtıp satıyor.
• Cam kovan gösterisi: Ziyaretçiler cam kovanlarda arıların bal yapışını izleyebiliyor.
• Yarışmalar: Arı yetiştirme ve bal yarışmaları yapılıyor.
• Kültür programı: Yerel sanatçıların Türkçe ve Gürcüce şarkıları, halk oyunları; 2019'da ve 2025'te Gürcistan'dan halk oyunları ekipleri katıldı.

Doğrulanabilen son festivaller: 18. festival Ağustos 2019'da, 19. festival 24 Ağustos 2025'te yapıldı. Aradaki yıllarda düzenlenip düzenlenmediğini resmî kaynaktan doğrulayamadık.

Macahel'e giden arıcı ve ziyaretçi için ipuçları

1. Arı ve ana arı götürmeyin: Havza izole bölgedir; dışarıdan arı, ana arı, kullanılmış petek ya da ekipman sokmak yasaktır ve saf ırkı tehlikeye atar.
2. Ana arı almak isterseniz: İzinli üreticiden, belgeli ve sipariş usulüyle alın.
3. Yol ve hava: Havzaya dağ yolundan ulaşılır; yağışlı havalarda yol koşullarını önceden öğrenin.
4. Doğayı koruyun: Biyosfer rezervinde çöp bırakmayın, işaretli patikaları kullanın.