Yaz Bakımları

Yaz bakımı, arı kolonisinin en kalabalık olduğu dönemde yer verme, oğul kontrolü, su ve gölge sağlama, bal hasadı ve yaz sonunda varroa mücadelesiyle kışa hazırlığın başlatılmasıdır. Yazın başı hasadı, yazın sonu ise gelecek yılı belirler: ağustos civarındaki kararlar koloninin kışı çıkarıp çıkarmayacağını büyük ölçüde tayin eder.

Yazın arı kolonisinde neler olur?

Yaz başında koloni nüfusunun zirvesine yaklaşır; güçlü bir kovanda on binlerce işçi arı bulunur. Ana nektar akımıyla birlikte tarlacılar bütün gün çalışır, ballıklar dolar. Bu dönemde bir yaz arısı yoğun tarla işi yüzünden yalnızca birkaç hafta yaşar; koloni sürekli yenilenir.

Ana kaynak bittikten sonra birçok bölgede bir nektar kıtlığı dönemi gelir. Yumurtlama yavaşlar, erkek arılar kovandan atılmaya başlar ve yaz sonuna doğru kışı karşılayacak uzun ömürlü kış arıları yetişmeye başlar.

Erken yaz: ana kaynak döneminde neler yapılır?

• Zamanında ballık verin: Ballık (üst kat), mevcut katta arılar son çerçevelere kadar yayıldığında ve yeni nektar gelmeye başladığında verilir. Geç kalan ballık hem depolamayı sınırlar hem de oğulu tetikler.
• Ana arı ızgarası kullanımı: Kuluçkalık ile ballık arasına konan ana arı ızgarası, ana arının ballığa çıkıp yumurtlamasını önler; hasadı ve süzmeyi kolaylaştırır.
• Oğul kontrolünü sürdürün: Oğul mevsimi bitene kadar kovanlar yaklaşık 7 günde bir kontrol edilir; yüksükler aranır.
• Dolan ballığın üstüne ya da altına yeni ballık: Ballık %70–80 dolduğunda ikinci ballık eklenir; beklemek, arıların kuluçkalığı balla doldurmasına (ana arının yumurtlayacak yer bulamamasına) yol açar.

Yazın su ve gölge neden şarttır?

Yavru alanı yaklaşık 34–35 °C sabit sıcaklıkta tutulmalıdır. Sıcak günlerde arılar girişte kanat çırparak havalandırır ve getirdikleri suyu buharlaştırarak kovanı serinletir. Bu yüzden yazın su tüketimi çok artar.

• Temiz ve sürekli su: Arılığa yakın, içine batmayı önleyen yüzer malzeme (çubuk, taş, saman) konmuş bir suluk kurun. Kurumaması önemlidir; arılar su kaynağını bir kez öğrendiğinde oraya bağlanır.
• Gölge: Aşırı sıcak bölgelerde öğleden sonra gölge alan yerler ya da kovan üstüne gölgelik iyi gelir. Açık renkli kapak ısıyı daha az emer.
• Havalandırma: Çok sıcak dönemlerde uçuş deliği tamamen açılır. Kovan önünde "sakal" gibi toplanan arılar çoğu zaman sıcaktan dışarı çıkmıştır; bu tek başına oğul işareti değildir ama yer darlığıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Bal hasadı ne zaman ve nasıl yapılır?

Hasat, balın olgunlaştığı ve arıların gözleri balmumuyla sırladığı zaman yapılır. Olgunlaşmamış bal fazla su içerir ve depoda mayalanabilir.

1. Olgunluğu kontrol edin: Çerçevenin büyük bölümü (genellikle dörtte üçü) sırlı olmalıdır. Kısmen sırlı çerçevelerde refraktometre ile nem ölçülür; genellikle %18 civarı ve altı hedeflenir, çoğu bal için yasal üst sınır %20'dir.
2. Arıları ballıktan ayırın: Arı kaçırma tahtası, fırça ya da hafif silkme kullanılabilir. Arı kaçırma tahtası bir gün önceden konursa hasat çok daha sakin geçer.
3. Az duman: Aşırı duman balın aromasına geçebilir; yalnızca gerektiği kadar kullanın.
4. Hızlı ve kapalı çalışın: Kıtlık dönemindeki hasat yağmacılığı başlatır; ballıkları örtülü taşıyın, açıkta bal bırakmayın.
5. Koloniye stok bırakın: Kuluçkalıktaki bal alınmaz. Hasattan sonra kıtlık varsa koloni aç kalabilir.
6. Kaynağa göre ayrı süzün: Farklı çiçeklenme dönemlerinin ballarını ayrı tutmak, tek çiçek balı elde etmeyi ve kaliteyi korumayı sağlar.

Yaz ortası nektar kıtlığı: yağmacılık ve zararlılar

Ana kaynaktan sonra kovan ağırlığı düşmeye başlar. Bu dönemin başlıca riskleri şunlardır:

• Yağmacılık: Güçlü koloniler zayıfları soyar. Belirtileri; girişte boğuşan arılar, kovan önünde parçalanmış petek kırıntıları ve zikzak çizerek girişi yoklayan arılardır. Uçuş deliğini zayıf kolonilerde daraltın, muayeneyi kısa tutun, şurup ve balı asla dışarıda bırakmayın.
• Stok tükenmesi: Kovan ağırlığını izleyin; kıtlık uzarsa ve stok azalırsa besleme gerekebilir (şurubu akşam ve kovan içinden verin).
• Eşek arıları: Yaz sonuna doğru eşek arısı (sarıca) baskısı artar. Türkiye'nin sıcak bölgelerinde özellikle doğu eşek arısı (Vespa orientalis) giriş önünde avlanarak zayıf kolonileri çökertebilir. Giriş daraltma ve arılık çevresinde tuzak kullanımı baskıyı azaltır.

Yaz sonu neden arıcılık yılının dönüm noktasıdır?

Yaz sonu, en sık hafife alınan ama en belirleyici dönemdir. Bu haftalarda yetişen kış arıları aylarca yaşamak zorundadır. Yağ dokusu iyi gelişmiş bir kış arısı bahara çıkar; varroa yükü altında zayıf doğan arı ise birkaç hafta içinde ölür ve koloni kış ortasında erir.

Varroa destructor akarları, yavru üretimi azalmaya başladığında kalan yavruya ve ergin arıya yoğunlaşır; akar yükü bu dönemde hızla yükselir. Dolayısıyla:

1. Akar düzeyini ölçün: Alkol yıkama, pudra şekeri ya da yapışkan taban tahtası yöntemleri kullanılır. Yaz sonunda 100 arıda 2–3 akarın üzeri, pek çok rehberde müdahale eşiği kabul edilir.
2. Son hasattan hemen sonra müdahale edin: Kış arıları yetişmeye başlamadan akar yükü düşürülmüş olmalıdır. Bölgeye göre değişmekle birlikte bu genellikle ağustos civarıdır; kış arıları yetiştikten sonra yapılan uygulama çoğu zaman geç kalır.
3. Yalnız ruhsatlı ürünler: Organik asitler, timol ya da sentetik etken maddeli ruhsatlı ürünler, etiket talimatına göre ve ballıklar alındıktan sonra uygulanır. Aynı etken maddeyi yıllarca tekrarlamak direnç gelişimine yol açar.
4. Sonucu yeniden ölçün: Uygulamanın işe yarayıp yaramadığı ancak tekrar ölçümle anlaşılır.

Yaz sonu yapılacaklar listesi

Yazın sık yapılan hatalar

• Geç ballık vermek: Yer darlığı hem oğula hem kayıp hasada yol açar.
• Olgunlaşmamış bal süzmek: Sırlanmamış bal mayalanabilir.
• Kuluçkalıktaki balı da almak: Kıtlıkta koloniyi aç bırakır.
• Kıtlıkta kovanı uzun süre açık tutmak: Yağmacılığı başlatır; bir kez başlayan yağmacılığı durdurmak zordur.
• Varroayı eylül-ekime bırakmak: Kış arıları çoktan zarar görmüş olur.