Ana Arı Yenileme

Ana arı yenileme (ana arı değiştirme), bir kolonideki yaşlı, verimsiz ya da istenmeyen özellikli ana arının alınıp yerine arıcının seçtiği yeni bir ana arının verilmesidir. Koloninin genetiği, huyu, oğul eğilimi ve verimi tek işlemle değiştiği için arıcının en güçlü yönetim araçlarından biridir; başarının anahtarı yeni ana arının kabul edilmesidir.

Ana arı ne zaman yenilenir?

Ana arı birkaç yıl yaşayabilir, ancak yumurtlama gücü ve feromon salgısı genellikle ikinci yıldan sonra azalır. Birçok arıcı ana arıyı bir–iki yılda bir düzenli olarak yeniler. Bunun dışında şu durumlar yenileme gerektirir:

• Yaş: İki yaşını geçmiş ana arılı kolonilerde oğul eğilimi belirgin biçimde artar.
• Bozuk yavru düzeni: Boşluklu, dağınık yavru; işçi gözlerinde kabarık kapaklı erkek yavru (erkek yumurtlayan ana arı).
• Huysuzluk: Aşırı savunmacı, peteğe tutunamayan, muayenede kovandan taşan arılar hem arıcı hem çevre için sorundur.
• Hastalığa yatkınlık: Israrla tekrarlayan kireç hastalığı, zayıf hijyenik davranış, hızla artan varroa.
• Düşük verim: Aynı koşullardaki diğer kolonilere göre sürekli geride kalan koloni.
• Anasızlık: Ana arısını kaybetmiş ve kendi yetiştiremeyen koloni.

Ana arı yenilemenin yolları

Yöntem	Nasıl	Artısı / eksisi
Çiftleşmiş ana arı (kafesle)	Satın alınan ya da kendi yetiştirdiğiniz yumurtlayan ana arı kafesle verilir	En hızlı yöntem; kabul her zaman garanti değildir
Olgun ana arı yüksüğü	Çıkmak üzere olan kapalı yüksük anasız koloniye yerleştirilir	Ucuz ve kolay; çiftleşme havaya bağlıdır, yavrusuz dönem uzar
Bölme üzerinden yenileme	Yeni ana arı önce küçük bir bölmeye verilir, sonra bölme eski koloniyle birleştirilir	En güvenli kabul; daha fazla emek ister
Koloninin kendi yetiştirmesi	Anasız bırakılan koloni genç larvalardan ana arı yetiştirir	Emek az; genetik seçim yok, süre uzun

Kabulü belirleyen etkenler

Koloni yabancı ana arıyı kolay kabul etmez; yeni ana arının kokusu tanınana kadar ona saldırabilir. Kabulü artıran ve azaltan başlıca etkenler:

• Anasızlık: Kolonide başka ana arı ya da yüksük olmamalıdır. Eski ana arı mutlaka bulunup alınmalıdır.
• Nektar akımı: Doğada kaynak varken kabul kolaydır; kıtlıkta ve yağmacılık döneminde zordur. Kıtlıkta hafif besleme yardımcı olur.
• Koloninin yaş yapısı: Genç arıların çok olduğu koloniler ve küçük bölmeler yeni ana arıyı daha kolay kabul eder.
• Yavaş tanıştırma: Ana arının kafesle, kokusu yayılacak şekilde bir süre korunması kabulün temelidir.
• Yalancı ana: Yumurtlayan işçi bulunan koloni yeni ana arıyı çok zor kabul eder; bu durumda birleştirme daha uygun bir çözümdür.

Kafesle ana arı verme: adım adım

1. Eski ana arıyı bulun ve alın: Muayeneyi sakin yapın; ana arı genellikle taze yumurtalı çerçevelerdedir. İşaretli ana arı aramayı çok kolaylaştırır.
2. Bekleyin: Birçok arıcı, koloninin anasızlığı fark etmesi için yeni ana arıyı birkaç saat ile bir gün sonra verir.
3. Kafesi yerleştirin: Ana arı kafesini yavru alanında, iki yavru çerçevesinin arasına, tel yüzü arılara açık kalacak şekilde asın ya da sıkıştırın.
4. Kek tıkacını açın: Kafesin çıkış ucundaki kek (şeker hamuru) tıkacının koruma kapağını çıkarın. Arılar keki yiyerek bir–üç gün içinde ana arıyı yavaşça serbest bırakır.
5. Refakatçi arılar: Posta kafesiyle gelen ana arının yanındaki refakatçi işçiler, bazı arıcılarca kabulü kolaylaştırmak için verilmeden önce çıkarılır; bu isteğe bağlıdır.
6. Kovanı kapatın ve bekleyin.

Kabul edilip edilmediği nasıl anlaşılır?

Kafesi yerleştirdikten bir–iki gün sonra kapağı kısa süre kaldırıp arıların kafes üzerindeki davranışına bakabilirsiniz:

• Olumlu: Arılar kafesin üzerinde sakin, dağınık duruyor, ana arıyı antenleriyle yokluyor ve besliyor.
• Olumsuz: Arılar kafese sıkıca kenetlenmiş, top gibi kümelenmiş, teli ısırıyor ve kafesten kolayca ayrılmıyor. Bu durumda serbest bırakma ertelenmelidir.

Ana arı serbest kaldıktan sonra kovanı yaklaşık bir hafta açmayın. Erken ve sık muayene, yeni ana arının arılar tarafından kuşatılıp öldürülmesine yol açabilir. Bir hafta sonra yapılan kontrolde taze yumurta görmek kabulün en kesin işaretidir. Kolonide ana arı yüksükleri yapılmışsa ana arı kabul edilmemiş ya da kaybolmuş olabilir.

Olgun yüksükle ana arı yenileme

Kendi yetiştirdiğiniz ya da güçlü bir koloniden alınan, çıkmasına bir–iki gün kalmış kapalı yüksük, anasız koloniye ya da bölmeye verilebilir. Yüksük yavru alanında iki çerçeve arasına dikkatle, ucu aşağı bakacak şekilde yerleştirilir ve ezilmemesi, soğutulmaması, çevrilmemesi gerekir.

Bu yöntemde yeni ana arının çiftleşme uçuşuna çıkması ve yumurtlamaya başlaması birkaç hafta sürer. Çiftleşme dönemindeki kötü hava ve bölgede yeterli erkek arı olmaması başarıyı düşürür.

Ana arı işaretleme renkleri

Ana arının göğsüne konan küçük renkli nokta, hem aramayı kolaylaştırır hem de yaşının bilinmesini sağlar. Uluslararası renk sırası yılın son rakamına göredir:

Yılın son rakamı	Renk
1 veya 6	Beyaz
2 veya 7	Sarı
3 veya 8	Kırmızı
4 veya 9	Yeşil
5 veya 0	Mavi

Yenilemenin kazandırdıkları

• Daha az oğul: Genç ana arının güçlü feromonu oğul eğilimini belirgin biçimde azaltır.
• Daha sakin arılar: Huysuz koloni, eski arıların yerini yeni ana arının yavruları aldıkça birkaç hafta içinde sakinleşir.
• Yavrusuz dönem: Yenileme sırasında oluşan kısa yavru boşluğu, varroa mücadelesi için elverişli bir pencere açar.
• Genetik iyileştirme: Hijyenik davranış, sakinlik ve verim özellikleri seçilerek arılığa taşınabilir.

Sık yapılan hatalar

• Eski ana arıyı bulamadan yeni ana arı vermek: Yeni ana arı çoğu zaman öldürülür.
• Kovanı çok erken açmak: Serbest kalmanın hemen ardından yapılan muayene, kabul sürecini bozar.
• Kıtlıkta yenileme yapmak: Akım yokken kabul zorlaşır; gerekirse hafif besleme yapın.
• Yüksükleri kontrol etmemek: Kolonide yüksük varken verilen ana arı genellikle kabul edilmez.
• Yalancı ana kolonisine ana arı vermek: Başarı şansı düşüktür; birleştirme daha iyi bir yoldur.