Çiftleşme ve Döl Kontrolü

Çiftleşme ve döl kontrolü, ıslahta ana arının hangi erkek arılarla çiftleşeceğini denetleme ve üretilen ana arıların çiftleşme kalitesini ve yavrularının (döllerinin) performansını değerlendirme çalışmasıdır. İşçi arıların genetiğinin yarısı erkek arılardan geldiği için bu adım atlanırsa en iyi damızlık bile beklenen sonucu vermez. Erkek arı kolonilerinin planlanması, izole çiftleştirme ve suni tohumlama bu denetimin başlıca araçlarıdır.

Çiftleşme neden ıslahın en zor halkasıdır?

Genç ana arı, çıkışından birkaç gün sonra kovandan uçarak havada, erkek arı toplanma alanlarında çiftleşir. Bu alanlara birkaç kilometre çevredeki bütün kolonilerin erkek arıları gelir. Ana arı bir ya da birkaç uçuşta genellikle 10–20 erkekle çiftleşir ve topladığı spermi ömür boyu sperm kesesinde (spermateka) saklar.

Yani ana arının ömür boyu üreteceği bütün işçilerin baba tarafı, birkaç günlük çiftleşme döneminde belirlenir. Açık çiftleşmede bu tarafı siz değil, çevrenizdeki arılıklar belirler. Çiftleşme uçuşu, çiftleştirme kutusu çeşitleri ve kurulumu "Ana Arı Çiftleştirme Sistemleri" sayfasında anlatılmıştır; bu sayfa konunun ıslah yönünü ele alır.

Baba tarafı nasıl denetlenir?

Açık çiftleşmede erkek arı doygunluğu

Kendi arılığınızda çevreyi denetleyemezsiniz, ama erkek arı havuzunu kendi lehinize çevirebilirsiniz. Seçilmiş kolonilere erkek arı peteği verip çiftleşme döneminde bölgede çok sayıda istenen erkek arı bulunmasını sağlarsınız. Bu, özellikle aynı bölgedeki birkaç arıcı birlikte uygularsa belirgin fark yaratır.

İzole çiftleştirme alanı

Çevresinde birkaç kilometre boyunca başka arı kolonisi bulunmayan ada, yüksek dağ vadisi ya da geniş orman içi gibi yerlere yalnızca seçilmiş erkek arı kolonileri konur. Bu kolonilerin ana arıları genellikle aynı damızlığın kızlarıdır; böylece baba tarafı tek bir hat olarak kayda geçer. Çiftleştirme kutuları erkek arılar olgunlaştıktan sonra alana taşınır.

Suni tohumlama

Suni tohumlamada seçilmiş erkek arılardan alınan sperma, özel bir düzenekle uyuşturulmuş ana arıya verilir. Baba tarafını tam olarak belirleyen tek yöntemdir. Belirli bir damızlık hattı korumak, geri melezleme yapmak ya da araştırma amaçlı tek erkekle tohumlama yapmak için kullanılır. Tohumlanan ana arı yumurtlamaya başlayana kadar çiftleştirme kutusunda ya da küçük bir bölmede tutulur.

Erkek arı kolonileri nasıl hazırlanır?

Çiftleşme denetiminin en çok unutulan yarısı erkek arı üretimidir. Erkek arının yumurtadan çıkışı yaklaşık 24 gün, çıktıktan sonra cinsel olgunluğa ulaşması ise yaklaşık 10–14 gün sürer. Bu yüzden erkek arı üretimine ana arı üretiminden haftalar önce başlanmalıdır.

1. Kolonileri seçin: Erkek arıyı, damızlık kadar iyi puan almış kolonilerden üretin. Larva aldığınız damızlıkla yakın akraba olmamalarına dikkat edin.
2. Erkek arı peteği verin: Aşılamadan en az üç hafta önce, yavru alanının kenarına erkek gözlü petek ya da temel petek koyun.
3. Güçlü ve tok tutun: Kaynak kesintisinde işçiler erkek arıları kovandan atar. Gerekirse şurup ve polen desteği verin.
4. Varroayı düşük tutun: Akar erkek yavruyu tercih eder; akarlı büyüyen erkek arıların uçuş gücü ve sperm kalitesi düşer.
5. Takvimi eşleştirin: Ana arıların çiftleşme uçuşu, erkek arıların olgun olduğu döneme denk gelmelidir.

Erkek arı peteği ile varroa kesim çerçevesi çelişir mi?

Evet. Varroa mücadelesinde kullanılan erkek yavru kesimi, kapalı erkek yavruyu akarlarıyla birlikte kovandan çıkarır. Damızlık erkek arı kolonisinde bu yapılmaz. Hangi kolonide erkek arı üretildiğini, hangisinde kesim yapıldığını kayıtta ayırın; erkek arı kolonilerinde akarı başka yöntemlerle denetleyin.

Çiftleşme kalitesi nasıl kontrol edilir?

Döl kontrolünün ilk adımı, üretilen ana arının iyi çiftleşip çiftleşmediğini görmektir. Ana arı çiftleştirme kutusunda yumurtlamaya başladıktan sonra şunlara bakın:

• Yumurta düzeni: Her gözde tek yumurta, göz dibinde ortalanmış ve düzenli sıra.
• Yavru sıklığı: Kapalı yavru alanı sık ve kesintisiz; dağınık boş gözler az.
• İşçi gözünde erkek yavrusu: İşçi gözlerinde kabarık, mermi biçimli kapaklar ana arının yetersiz çiftleştiğini ya da spermin bittiğini gösterir. Böyle ana arı değiştirilir.
• Yumurtlama gecikmesi: Ana arı çıkıştan sonraki üç hafta içinde yumurtlamaya başlamadıysa çiftleşme büyük olasılıkla başarısız olmuştur.

Döl testi nedir, nasıl yapılır?

Döl testi (yavru testi), bir damızlığın değerini kendi kolonisinden değil, ondan üretilen kız ana arıların kolonilerinden ölçmektir. Bir damızlığın kızları farklı erkeklerle çiftleşip farklı kovanlarda çalıştığı için, kızlarının ortalaması o damızlığın gerçek genetik değerini tek bir koloniden çok daha iyi gösterir.

1. Aynı damızlıktan yeterli sayıda (en az birkaç) kız ana arı üretin ve işaretleyin.
2. Bu ana arıları aynı arılıkta, benzer güçte kolonilere aynı dönemde verin.
3. İşçilerin tamamen yeni ana arının kızları olmasını bekleyin; bu, yumurtlama başladıktan sonra yaklaşık 6–8 hafta sürer.
4. Kolonileri bir yıl boyunca sakinlik, oğul eğilimi, hijyen, kışlama ve verim için puanlayın.
5. Kardeş grubunun ortalamasını arılık ortalamasıyla karşılaştırın; üstün gruptan gelen damızlığı sonraki yıllarda daha çok kullanın.

Hava ve dönem çiftleşme denetimini nasıl etkiler?

Çiftleşme uçuşu sıcak, rüzgârsız ve güneşli hava ister. Uzun süren yağışlı ya da serin dönemde ana arı ya hiç çiftleşemez ya da az sayıda erkekle çiftleşir ve kısa sürede yenilenir. Islah amaçlı üretimi, bölgenizde havanın kararlı ve erkek arının bol olduğu döneme planlayın; sezon sonuna doğru erkek arı sayısı hızla azalır.