Asya Eşek Arısı (Vespa velutina)

Asya eşek arısı (Vespa velutina), Avrupa'ya taşınıp hızla yayılan, bal arısı kolonilerinin önünde havada asılı durarak tarlacı avlayan istilacı bir türdür. Tanıması kolaydır: koyu, kadifemsi göğüs, sarı bacak uçları ve karnında tek bir geniş turuncu bant. Şüpheli bir arıyı fotoğraflayıp yetkililere bildirin; yuvaya kendiniz müdahale etmeyin.

Nedir, nereden geldi?

Güneydoğu Asya kökenlidir. Avrupa'ya yayılan alt tür (V. velutina nigrithorax) 2000'li yılların ortasında Fransa'ya ulaştı; oradan İspanya, Portekiz, İtalya, Belçika, Hollanda, Almanya ve İngiltere'ye kadar yayıldı. Bal arısı üzerindeki baskısı ve yayılma hızı nedeniyle Avrupa Birliği'nin istilacı türler listesindedir. Türkiye'de görülmesi yeni bir istila anlamına gelir; bu yüzden erken fark etmek ve bildirmek çok önemlidir.

Nasıl tanınır?

Türkiye'de kovan önünde en sık görülen iri eşek arıları Avrupa eşek arısı ve doğu eşek arısıdır. Koyu göğüslü ve sarı çoraplı bir eşek arısı görürseniz dikkatle bakın.

Kovanda ne yapar?

En tipik davranışı, kovan girişinin birkaç on santim önünde havada asılı durmasıdır. Dönen yüklü tarlacıları uçarken yakalar, yakındaki bir dala konup arının göğüs kısmını yuvasındaki larvalara taşır. Baskı Avrupa'da genellikle yaz sonu ve sonbaharda, eşek arısı kolonileri en kalabalıkken zirveye çıkar.

Asıl zarar, yakalanan arı sayısından çok uçuşun durmasıdır. Giriş önünde sürekli bir avcı bulunan kolonide tarlacılar dışarı çıkmaz, girişte kümelenir; nektar ve polen girişi kesilir, stok erir, kış arısı yetişmez. Bu durum koloniyi kışa zayıf sokar ya da çökertebilir.

Yuvası

• Birincil yuva: İlkbaharda kış uykusundan çıkan ana arı, saçak altı, depo, çalı gibi korunaklı ve genellikle alçak bir yerde küçük bir yuva kurar.
• İkincil yuva: Yaz başında koloni çoğunlukla ağaç tepesinde, yüksekte kurulan büyük, yuvarlak ya da armut biçimli bir yuvaya taşınır. Çalılıkta ve alçak yerlerde de kurulabilir.
• Giriş deliği yandadır: Küçük bir yan giriş tipiktir. Avrupa eşek arısı ise genellikle ağaç kovuğu, çatı arası gibi bir boşluğa yuva yapar ve yuvanın altı açıktır.

Arıcı ne yapabilir?

1. Koloniyi güçlü tutun. Zayıf koloniler önce çöker. Baskı döneminden önce zayıfları birleştirin, gerekirse besleyin.
2. Uçuş deliğini daraltın. Savunulacak alan küçülür. Tamamen kapatmayın; havalandırma ve uçuş sürmelidir.
3. Giriş koruyucuları kullanın. Arının geçip eşek arısının geçemeyeceği tel ızgara ya da girişin önüne takılan koruyucu kafesler tarlacıların çıkıp girmesini kolaylaştırır. Etkinliği koşullara göre değişir.
4. Yuvaya kendiniz müdahale etmeyin. Yüksekteki bir yuvayı bozmak hem tehlikelidir hem de yuvayı tam yok etmezse sorunu dağıtır. Yuvanın yerini bildirin; imha yetkili ve donanımlı ekiplerce yapılmalıdır.
5. Zehirli yem kullanmayın. Kovan yakınına ilaçlı et, şurup ya da böcek ilacı koymak arılarınızı ve başka canlıları da zehirler.

Tuzaklar hakkında

İlkbaharda ana arı yakalamaya yönelik tuzaklar sık önerilir, ama tartışmalıdır: seçici olmayan tuzaklar yerli eşek arılarını, sarıcaları, bombus arılarını ve pek çok başka böceği de yakalar. Tuzak kullanılacaksa bal arısının ve küçük böceklerin kaçabileceği seçici tasarımlar tercih edilmeli ve yetkili kurumların yerel önerilerine uyulmalıdır.

Bildirim

Asya eşek arısından şüphelendiğinizde:

• Mümkünse net bir fotoğraf çekin (göğüs rengi ve bacak uçları görünsün) ya da ölü bir örneği saklayın.
• Görüldüğü yeri, tarihi ve kovan önünde avlanıp avlanmadığını not edin.
• İl/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirin.

Yeni bir bölgede erken bildirim, yayılmayı sınırlamanın en etkili yoludur.