Arılık Hijyeni

Arılık hijyeni, hastalık etkenlerinin koloniler ve arılıklar arasında taşınmasını önlemek için alet, eldiven, petek, koloni ve süzme alanında uyulan temizlik ve düzen kurallarıdır. Hastalık yönetiminin en ucuz ve en çok atlanan parçasıdır; çünkü bulaşların önemli bir kısmını arı değil, arıcı taşır. Hijyen ekipman satın almakla değil, alışkanlık edinmekle ilgilidir.

Arıcı hastalığı nasıl taşır?

Arılar da hastalık taşır: sapma, yağmacılık ve oğul yoluyla. Ama arıcının elindeki araçlar çok daha hızlı ve uzak taşır:

• Bir kovandan diğerine kullanılan el demiri ve eldiven,
• Koloniler arasında taşınan petek, bal ve yavru çerçevesi,
• Bilinmeyen kaynaktan alınan koloni, oğul, ana arı, petek ve bal,
• Arılıkta açıkta bırakılan petek, süzme artığı ve ölü koloni kovanı.

Bu yolların her biri basit bir alışkanlıkla kapatılabilir.

El demiri: en büyük risk

El demiri (kovan maşası), koloniden koloniye giden en yaygın bulaş yoludur. Amerikan yavru çürüklüğü etkeninin sporları alet yüzeyindeki bal ve propolis kalıntısında canlı kalır ve bir sonraki kovana taşınır. Bu sporlar onlarca yıl dayanıklıdır; alkolle silmek sporları öldürmez.

İşe yarayan yöntemler:

1. Kazıyın: Önce propolis, mum ve bal kalıntısını kazıyarak temizleyin; temizlenmemiş yüzeyde hiçbir yöntem tam etkili olmaz.
2. Alevden geçirin: Temizlenen aleti bir pürmüz ya da gaz alevinde iyice kavurmak en güvenilir saha yöntemidir.
3. Sodalı suda yıkayın: Sıcak çamaşır sodası çözeltisi propolis ve bal kalıntısını çözer; arılıkta bir kova soda çözeltisi bulundurup aleti ve eldiveni kovanlar arasında daldırmak pratik bir alışkanlıktır.

Arılıkta birden fazla el demiri bulundurup kullanılanı çözeltide bekletirken temiz olanla çalışmak işi hızlandırır. Sağlıklı görünen arılıkta bile her kovan ya da en azından her kovan grubu arasında temizlik iyi bir alışkanlıktır; hastalık şüphesi olan kovanda ise kural mutlaktır.

Eldiven ve giysi

Deri eldiven iyi yıkanamaz; zamanla propolis, bal ve spor biriktirir. Tek kullanımlık nitril eldiven ya da yıkanabilir eldiven daha hijyeniktir. Eldiven kirlendiğinde ve özellikle şüpheli bir koloniden sonra değiştirilmelidir; bu, koloniler arası taşımayı belirgin biçimde azaltır.

Tulum ve ceket düzenli yıkanmalıdır. Üzerindeki propolis ve bal, hem hastalık taşır hem de arıları kızdıran kokular biriktirir. Farklı arılıklara gidilirken temiz giysi ve temiz alet kullanılmalıdır.

Petek yönetimi ve yenileme

• Peteği koloniler arasında gelişigüzel taşımayın: Zorunluysa kaynak koloninin sağlıklı olduğundan, yavruda çürüklük belirtisi olmadığından emin olun.
• Eski peteği düzenli yenileyin: Kararmış eski kuluçka peteği spor, ilaç kalıntısı ve larva gömleği biriktirir. Her yıl kuluçka peteklerinin bir kısmını çıkarıp yerine temel petek vermek yaygın bir uygulamadır.
• Çıkarılan peteği açıkta bırakmayın: Yağmacılık ve güve çeker, içindeki etkenleri arılığa yayar.
• Depolanan peteği koruyun: Arı ve kemirgen geçirmez yerde saklayın, güveye karşı düzenli kontrol edin.

Dip tahtası ve kovan temizliği

Dip tahtasında biriken ölü arı, mum kırıntısı ve hastalıklı larva artıkları hem güveyi besler hem de etkenleri kovanda tutar. İlkbaharda ve gerektiğinde dip tahtası kazınarak temizlenir. Kafesli dip kullanılıyorsa altındaki tabla düzenli boşaltılır. Kullanılmayan kovan gövdeleri, yeniden kullanılmadan önce kazınır, temizlenir ve iyice kurutulur.

Ölü koloni ve hastalık şüphesi

Çöken ya da ölen bir koloni bulunduğunda kovan hemen kapatılmalıdır. Açık bırakılan kovan yağmalanır ve içindeki etken bütün arılığa, hatta komşu arılıklara dağılır. Ölüm nedeni anlaşılana kadar petek ve bal başka koloniye verilmez.

Muayene sırasını da hijyene göre planlayın: önce güçlü ve sağlıklı koloniler, en son şüpheli ya da zayıf koloniler açılır.

Yeni koloni, oğul ve ana arı girişi

Dışarıdan gelen koloni, arılığa karışmadan önce mümkünse ayrı bir yerde ya da arılığın bir köşesinde bir süre tutulmalıdır. Bu karantina süresince yavru durumu, hastalık belirtileri ve varroa düzeyi kontrol edilir.

• Bilinmeyen kaynaktan koloni, petek ve bal almak en riskli davranıştır.
• Yakalanan oğullar ilk yavrularını yapana kadar ayrı tutulmalı ve yavru kontrol edilmelidir.
• Satın alınan ana arılarla gelen refakatçi arılar, anayı koloniye verirken mümkünse kafesten ayrılır.
• Arılara kaynağı bilinmeyen bal yedirmeyin: marketten alınan ya da ithal bal, Amerikan yavru çürüklüğü sporu taşıyabilir.

Süzme ve depo alanı

• Gıda hijyeni kurallarına uyun: temiz yüzey, yıkanmış el, arıya ve haşereye kapalı oda.
• Bal süzme makinesi, sır alma teknesi ve kaplar gıdaya uygun malzemeden olmalı, her kullanımdan sonra sıcak suyla yıkanıp kurutulmalıdır.
• Süzme artığını ve sırları arılıkta açıkta bırakmayın.
• Eski peteklerden elde edilen mumu tekrar temel petek olarak kullanacaksanız hastalıklı kovanlardan gelen petekleri ayırın; evde yapılan eritme sporları öldürmez.

Kayıt: hijyenin görünmeyen parçası

Hangi koloni nereden geldi, nereye gitti, hangi petek hangi kovana taşındı, hangi ana arı hangi kaynaktan alındı? Bir sorun çıktığında bu kayıt kaynağı bulmayı ve yalnız ilgili kovanlara müdahale etmeyi sağlar; kayıt yoksa bütün arılık şüpheli hale gelir.