Sonbahar Bakımları

Sonbahar bakımı, arı kolonisini kışa hazırlamak için yapılan varroa kontrolü, analık kontrolü, kışlık besleme, zayıf kolonileri birleştirme ve kovanı fiziksel olarak kışa uygun hale getirme işlerinin bütünüdür. Bu işlerin çoğu kısa bir zaman aralığına sığar; geç kalınan adımın kışın telafisi yoktur.

Sonbaharda kolonide neler olur?

Nektar akımı azaldıkça ana arının yumurtlaması yavaşlar, koloni küçülür. Erkek arılar kovandan atılır. Bu dönemde yetişen kış arıları, yaz arılarından farklı olarak aylarca yaşayacak şekilde gelişir; koloninin baharı görmesi onlara bağlıdır.

Arıcının sonbahardaki bütün kararları tek bir hedefe hizmet eder: koloninin kışa sağlıklı, yeterince kalabalık, genç ana arılı ve doğru yerleşmiş stokla girmesi.

Sonbahar işlerinin doğru sırası

1. Önce varroa: Son hasattan hemen sonra akar düzeyi ölçülür ve gerekiyorsa müdahale edilir. Kış arıları yetişirken akar yükü düşük olmalıdır; bu iş besleme bitene kadar ertelenmez.
2. Analık ve güç değerlendirmesi: Ana arısı sorunlu ya da çok zayıf koloniler belirlenir; yenileme veya birleştirme kararı verilir.
3. Kışlık besleme: Stok eksiği, arıların şurubu işleyip sırlayabileceği ılık günlerde tamamlanır.
4. En son daraltma ve koruma: Alan daraltılır, fare ızgarası takılır, kovan kışa hazırlanır.

Sıranın mantığı basittir: geç yapılan varroa müdahalesi kış arılarını kurtarmaz; geç verilen şurup ise işlenemez. Bazı varroa uygulamaları (ör. timol içerenler) arıların şurup alımını azaltabildiğinden, uygulama ile besleme takvimini ürün etiketine göre planlamak gerekir.

Sonbaharda varroa kontrolü nasıl yapılır?

• Ölçün: Alkol yıkama, pudra şekeri ya da yapışkan taban tahtası ile akar düzeyi belirlenir.
• Müdahale edin: Ruhsatlı ürünlerle, etiket talimatına uygun ve ballıklar alındıktan sonra. Organik asitler, timol ve sentetik etken madde grupları arasında dönüşümlü kullanım direnç riskini azaltır.
• Kontrol edin: Uygulamadan sonra yeniden ölçüm yapın.
• Yavrusuz dönem: Kış başında koloni yavrusuz kaldığında akarların tamamı ergin arılar üzerindedir; bu dönem bazı uygulamalar için en etkili penceredir.

Kışa girmeden analık kontrolü

Kışa anasız ya da yaşlı, zayıf ana arıyla giren koloni büyük olasılıkla kaybedilir. Sonbaharın ilk haftalarında son bir kontrol yapılır:

• Yumurta ve düzenli yavru var mı?
• İşçi gözlerinde kabarık kapaklı erkek arı yavrusu var mı? (Ana arının sperm deposu bitmiş ya da kovanda yalancı ana olabilir.)
• Yavru alanı mevsime göre sıkı ve düzenli mi?

Sorun varsa, sonbaharın başında çiftleşmiş ana arı verilerek ana arı yenilenir. Bu dönemde erkek arılar azaldığından ana arı gözü ya da bakire ana arıyla yenileme başarısız olabilir. Çok geç kalınmışsa koloni sağlam bir koloniyle birleştirilir.

Kışlık stok ve sonbahar beslemesi

• Miktar: Bölgeye ve kışın uzunluğuna göre değişir; kabaca 10–25 kg arasında. En güvenilir ölçüt, kendi arılığınızda kışlayan kolonilerin tüketim kaydıdır. Tam dolu, sırlı bir Langstroth kuluçka çerçevesi yaklaşık 2–2,5 kg bal taşır.
• Koyu şurup: Sonbaharda genellikle koyu şurup (yaklaşık 2 ölçü şekere 1 ölçü su) verilir; arıların buharlaştıracağı su azdır ve daha çabuk depolanır.
• Zamanında verin: Şurup, gündüz sıcaklıkları henüz ılıkken verilmelidir. Soğukta verilen şurup işlenemez, sırlanmaz, nemli kalır ve ekşiyebilir.
• Akşam ve içten verin: Şurubu kovan içi besleyiciyle ve akşam saatlerinde vermek yağmacılığı önler. Dökülen şurubu hemen temizleyin.
• Salgı balına dikkat: Uzun ve sert kışlı bölgelerde, kuluçkalıkta fazla salgı balı (ör. çam balı) kalması ishal riskini artırabilir; bir kısmının çiçek balı ya da şurupla değiştirilmesi düşünülür.
• Stokun yeri: Kış salkımı yukarı doğru ilerler; bal salkımın üstünde ve yanında olmalıdır.

Zayıf koloniler: güçlendirmek mi, birleştirmek mi?

Sonbaharda zayıf bir koloniyi güçlendirmeye çalışmak çoğu zaman güçlü kolonileri de zayıflatır. Kışa girmeden önce sorulacak soru şudur: Bu koloni kendi salkımını ısıtacak kadar arı taşıyor mu?

• Arı, birkaç çerçeveyi zor kaplıyorsa ve ana arısı iyiyse, sağlam bir koloniyle gazete yöntemiyle birleştirilir.
• Birleştirmeden önce hangi ana arının kalacağına karar verilir, diğeri alınır.
• Hastalıklı koloni birleştirilmez: Hastalığı sağlam koloniye taşır.

Sonbaharda yağmacılık ve eşek arısı baskısı

Nektar kaynakları kesildiğinde arıların dikkati başka kovanlardaki bala yönelir. Sonbahar beslemesi ve varroa uygulamaları için kovanların sık açılması bu riski artırır. Aynı dönemde eşek arısı nüfusu da en yüksek seviyesine ulaşır.

• Muayene ve beslemeyi hızlı yapın; şurup ve petek artıklarını açıkta bırakmayın.
• Zayıf kolonilerin uçuş deliğini tek arının geçebileceği kadar daraltın.
• Yağmalanan koloniyi gerekirse birkaç günlüğüne kapatıp başka arılığa taşıyın.
• Eşek arısı baskısı yüksekse arılık çevresine tuzak kurun ve girişleri daraltın; eşek arılarının kovan önünde avlanması sonbaharda koloniyi belirgin biçimde zayıflatır.

Kovanın fiziksel olarak kışa hazırlanması

• Alanı daraltın: Boş çerçeveler ve fazla katlar alınır; koloni ısıtabileceği ve savunabileceği bir alanda kalmalıdır.
• Fare ızgarası takın: Salkım oluştuktan sonra girişi kimse korumaz.
• Uçuş deliğini daraltın ama kapatmayın; havalandırma ve temizlik uçuşu için açık kalmalıdır.
• Kapağı kontrol edin: Sızdıran kapak ve ıslanan salkım, soğuktan daha öldürücüdür.
• Öne hafif eğim verin: Yoğuşan su uçuş deliğinden dışarı aksın.
• Kovanı sabitleyin: Fırtına, kar ve hayvanlara karşı kayış ve ağırlıkla.

Çıkarılan petekler nasıl saklanır?

Sonbaharda kovandan alınan ballık ve fazla petekler depolanır. Koyu, eski yavru petekleri döngüden çıkarılıp balmumu için eritilir. Saklanan peteklerin en büyük düşmanı mum güvesidir (Galleria mellonella); özellikle yavru ve polen görmüş petekler kısa sürede tahrip olabilir.

• Soğukta saklama: Donma derecesindeki ortam güvenin gelişmesini durdurur; soğuk bölgelerde petekler kışın serin ve kuru depoda korunur.
• Havadar ve aydınlık saklama: Güve karanlık ve kapalı ortamı sever; petekleri aralıklı ve hava alacak şekilde istiflemek riski azaltır.
• Dondurma: Depoya girmeden önce petekleri bir süre dondurucuda tutmak mevcut yumurta ve larvaları öldürür.
• Eleme: Hastalık şüphesi olan kovanların petekleri depolanmaz, başka kovanlarda kullanılmaz.