Kovan ve Çerçeve Bakım Ekipmanları

Kovan ve çerçeve bakım ekipmanları; kovan gövdelerini, çerçeveleri ve petekleri temizlemek, onarmak, dezenfekte etmek, yeniden tellemek ve sezona hazırlamak için kullanılan alet ve malzemelerin bütünüdür. Kazıyıcılar, tel fırçalar, pürmüz, telleme ve temel petek gömme düzenekleri, boya ve mum eritme donanımı bu grubun başlıcalarıdır. İyi bakılmış kovan ve çerçeve hem hastalık riskini düşürür hem de sezon içinde zaman kazandırır.

Kovan ve çerçeve bakımı neden önemlidir?

Kovan, arıların yıl boyu yaşadığı bir yuvadır ve zamanla propolis, mum, dışkı, ölü arı ve hastalık etkenleri birikir. Eski ve kararmış petekler hem hastalık etkenlerini hem de kimyasal kalıntıları uzun süre taşıyabilir; hücreler her yavru kuşağından kalan gömleklerle daralır. Çürüyen taban, çatlayan kat ve gevşeyen çerçeve ise ısı kaybına, yağmacılığa ve zararlılara kapı açar.

Bu nedenle bakım işleri iki kısma ayrılır: sezon içinde her muayenede yapılan küçük temizlikler ve kovanların boşaldığı ya da arıların kışladığı dönemde yapılan büyük bakım.

Kovan temizliğinde hangi aletler kullanılır?

• Kovan levyesi (el demiri): Kat kenarı, çıta üstü ve çerçeve omuzlarındaki propolis ve mumun kazınmasında temel alettir. Ayrıntı: "Kovan Açma Levye ve El Demirleri" sayfası.
• Kazıyıcı ve raspa: Geniş ağızlı, uzun saplı kazıyıcılar taban tahtası ve kat iç yüzeyleri için daha hızlıdır.
• Tel fırça ve sert plastik fırça: Kazımadan sonra kalan ince tabakayı, çerçeve oluklarını ve köşeleri temizler. Ayrıntı: "Kovan Temizleme Fırça ve Telleri" sayfası.
• Kapaklı kova ya da kutu: Kazıntıları toplamak için; yere dökülen mum ve propolis yağmacılığı ve zararlıları çeker.
• Sıcak su ve çamaşır sodası: Plastik parçaları, besleyicileri, ana arı ızgaralarını ve aletleri yıkamak için.

Kovan ve alet dezenfeksiyonu nasıl yapılır?

Temizlik ile dezenfeksiyon farklı işlerdir: önce kir ve propolis mekanik olarak alınır, sonra yüzey dezenfekte edilir. Başlıca yöntemler:

• Pürmüzle alevleme: Kazınmış ahşap gövde, taban ve kapağın iç yüzeyi alevle yakılır; ahşap açık kahverengiye dönene kadar ısıtılır. Ahşap ve metal parçalar için en yaygın yöntemdir.
• Sıcak sodalı su: Aletler, plastik parçalar ve besleyiciler için temizleyici yıkamadır.
• Uygun kimyasallar: Plastik ve köpük kovanlar alevlenemez; bunlar temizlendikten sonra uygun dezenfektanla (örneğin çamaşır suyu çözeltisi) silinip bol suyla durulanır ve kurutulur.

Amerikan yavru çürüklüğü gibi ihbarı zorunlu hastalıklarda petek ve arılar çoğu zaman imha edilir; ekipmanın nasıl temizleneceğine yetkililerin talimatıyla karar verilir. Ayrıntılar "Pürmüz ve Dezenfeksiyon" sayfasındadır.

Çerçeve hazırlama ekipmanları nelerdir?

Yeni ya da temizlenmiş çerçevenin temel petek takılmadan önce tellenmesi gerekir. Tel, temel peteği düz tutar, ağır bal peteğinin sarkmasını ve süzme makinesinde kırılmasını önler.

• Çerçeve teli: Paslanmaz ya da galvanizli ince çelik tel.
• Kuşgözü (tel halkası): Çerçeve yan çıtasındaki deliklere çakılan küçük metal halka; gergin telin ahşabı kesmesini önler.
• Delme şablonu: Tel deliklerinin tüm çerçevelerde aynı hizada açılmasını sağlar.
• Telleme tezgâhı ve gerdirme aparatı: Çerçeveyi sabitler, teli eşit ve gergin çeker. Gevşek tel temel peteği tutamaz.
• Temel petek gömme düzeneği: Teli düşük voltajlı elektrikle ısıtarak ya da dişli bir mahmuzla temel peteğin içine gömer.
• Çerçeve çivisi, zımba ve tutkal: Çerçeve çatımında; köşeleri tutkal ve çiviyle birlikte sabitlemek çerçeveyi uzun ömürlü yapar.

Kovan boyası ve ahşap koruma nasıl yapılır?

• Yalnız dış yüzey: Kovanın yalnız dış yüzeyi boyanır; iç yüzeye, çerçevelere ve çıta üstüne boya ya da koruyucu sürülmez.
• Uygun ürün: Böcek öldürücü ve mantar önleyici katkılı ahşap koruyucular arılar için risklidir. Dış mekân için uygun, kokusu tamamen geçen boyalar tercih edilir.
• Tam kuruma: Boya tamamen kuruyup kokusu geçmeden kovan kullanıma alınmaz.
• Açık renk: Açık renkler yaz sıcağında kovanın aşırı ısınmasını azaltır. Farklı renkler ve desenler, sık dizilmiş kovanlarda arıların kendi kovanını bulmasına yardım eder ve sapmayı azaltır.
• Ek yerleri: Kat birleşim yüzeyleri boyanırsa katlar birbirine yapışabilir; ince ve tam kurumuş boya tercih edin.

Petek saklama ve mum işleme ekipmanları

• Petek saklama dolabı ya da istif: Hasat sonrası boş petekler kuru, serin ve havadar yerde, fare giremeyecek şekilde saklanır. Balmumu güvesine karşı petekleri bir süre dondurmak güvenin yumurta ve larvalarını öldürür; ardından sıkıca kapatılmış kutularda saklanır.
• Güneşli mum eritici: Güneş ısısıyla eski petek ve kapak mumunu eritir; basit ve ucuzdur, açık renkli mum için uygundur.
• Buharlı ya da su banyolu eritici: Eski ve koyu petekleri daha verimli eritir.
• Gaz ocağı ve kazan: Atölyede mum eritme, sodalı su kaynatma ve çerçeve yıkama işlerinde kullanılır; açık alevli işlerde yangın önlemi şarttır.

Kendi mumunuzdan temel petek yaptırmak, dışarıdan kalıntı taşıma riskini azaltır. Petek yenilemede birçok rehber, yavru peteklerinin her yıl bir bölümünün yenilenmesini önerir; koyulaşmış ve deforme petekler öncelikle ayıklanır.

Kovan ve çerçeve bakım takvimi

Sık yapılan hatalar

• Kazımadan alevlemek: Kalın propolis ve mum tabakası alevi yüzeye ulaştırmaz, üstelik tutuşur.
• Kovan içini boyamak: Koku ve kimyasal arılara ve bala geçebilir.
• Eski petekleri yıllarca kullanmak: Hücreler daralır, kalıntı ve hastalık birikir.
• Petekleri açıkta saklamak: Güve, fare ve yağmacı arı çeker.
• Bakımı sezon başına bırakmak: İlkbaharda hazır çerçeve olmaması koloni gelişimini ve bölmeyi geciktirir.