Koloni Bölme

Koloni bölme (kovan bölme, yapay çoğaltma), güçlü bir arı kolonisinden yavru, arı ve stok alarak arıcının denetiminde yeni bir koloni oluşturmaktır. Koloni sayısını artırmanın en yaygın yoludur; aynı zamanda oğulu önler, ana arı yenilemeye ve varroa mücadelesine fırsat açar. Başarısı doğru zamanlamaya ve yeni koloniye yeterli arı ile yem bırakmaya bağlıdır.

Arı kolonisi neden bölünür?

• Koloni sayısını artırmak: Kış kayıplarını yerine koymak ya da arılığı büyütmek.
• Oğulu önlemek: Koloninin bölünme isteğini, oğul kaçmadan arıcının denetiminde karşılamak.
• Ana arı yenilemek: Yeni ana arıyı küçük bir bölmede deneyip iyi olduğu anlaşılınca kullanmak.
• Yavrusuz dönem yaratmak: Ana arısız kısımda bütün yavru çıktığında koloni kısa bir süre yavrusuz kalır; varroa uygulaması için elverişli bir penceredir.
• Yedek koloni tutmak: Anasız kalan kovanlara ana arı, yavru ya da arı vermek için küçük koloniler (çekirdek kovan, nükleus) hazır bulunur.

Kovan bölme ne zaman yapılır?

Bölmenin zamanını iki şey belirler: koloninin gücü ve çevrede erkek arı bulunması.

• Koloni güçlü olmalı: Genel bir ölçü olarak bölünecek kovanda en az beş-altı dolu yavru çerçevesi ve bu çerçeveleri bol arıyla kaplayan bir nüfus bulunmalıdır. Zayıf koloniyi bölmek, iki zayıf koloni üretir.
• Mevsim: İlkbahar sonu ve yaz başı en uygun dönemdir. Nektar ve polen akımı sürer, erkek arılar boldur; yeni koloninin çiftleşmiş ana arıyla gelişip kışa hazırlanacak zamanı olur.
• Erkek arı şartı: Kovanlarda kapalı erkek arı yavrusu ve uçan erkek arılar görülmüyorsa, ana arı gözü ya da bakire ana arıyla yapılan bölme başarısız olabilir; yeni ana arı çiftleşemez.
• Geç bölme: Yaz sonunda yapılan bölmeye çiftleşmiş ana arı verilmelidir; aksi halde koloni kışa yetişemez.

Bölme yöntemleri

1. Çekirdek kovan (nükleus) yapmak

En yaygın ve en güvenli yöntemdir. Ana koloniden birkaç çerçeve alınarak küçük bir koloni kurulur; ana koloni zayıflatılmadan güçlü kalır.

1. Ana arının nerede olduğunu bulun; yanlışlıkla taşımamak için ana arılı çerçeveyi kenara ayırın ya da ana arının kovanda kaldığından emin olun.
2. Yeni kovana (çekirdek kovana) 2–3 yavru çerçevesi koyun; bunlardan en az biri çıkmak üzere olan kapalı yavru, tercihen biri de yumurtalı ve genç larvalı olsun.
3. Yanlara bal ve polen çerçevesi ekleyin.
4. Çerçevelerin üzerindeki genç bakıcı arılarla birlikte taşıyın ve ek olarak bir-iki çerçevenin arısını daha silkeleyin. Tarlacılar eski yerlerine döneceği için bölmede kalan arılar genç arılar olmalıdır.
5. Yeni koloniye çiftleşmiş ana arı, olgun ana arı gözü verin ya da koloninin kendi ana arısını yetiştirmesine bırakın.
6. Uçuş deliğini daraltın, gerekiyorsa ince şurupla besleyin.

2. Yarıya bölme

Güçlü koloni ikiye ayrılır: yavru, bal ve arı iki kovana yaklaşık eşit paylaştırılır. Kovanlardan biri eski yerde kalır, diğeri yanına konur ya da iki kovan eski yerin iki yanına yerleştirilir ki tarlacılar ikisine dağılsın. Ana arısız kalan yarıya ana arı ya da ana arı gözü verilir. Hızlı çoğaltma sağlar ama ana nektar akımı öncesinde yapılırsa o yılın bal verimi düşer.

3. Aynı arılıkta bölme mi, başka arılığa taşıma mı?

Bölme aynı arılıkta kalırsa tarlacılar eski kovana döner ve bölme yalnızca genç arılarla kalır; bu yüzden ek arı silkelenir. Bölmeyi en az 3 km uzaktaki başka bir arılığa götürmek, tarlacıların da yeni kovanda kalmasını sağlar.

Yeni koloniye ana arı nasıl verilir?

• Çiftleşmiş ana arı: Bölme birkaç saat ile bir gün anasız bekletildikten sonra, ana arı kek tıkaçlı tanıtım kafesiyle verilir. Yaklaşık bir hafta kovan açılmaz; sonra yumurta kontrol edilir.
• Ana arı gözü: Çıkışa bir-iki gün kalmış olgun göz, yavru çerçevesinin üst kısmına, dik ve ucu aşağı bakacak şekilde, sıcak yavru alanına yakın yerleştirilir. Göz sarsılmamalı, ters çevrilmemelidir.
• Kendi yetiştirmesi: Bölmede yumurta ve çok genç larva (üç günden küçük) bulunmalıdır. Arılar bu larvalardan acil ana arı gözleri yapar.

Bölme sonrası takvim

Koloni bölmede sık yapılan hatalar

• Çok küçük bölme: Az arıyla kurulan koloni yavruyu ısıtamaz, girişini savunamaz ve yağmalanır.
• Yeterli yem bırakmamak: Yeni koloninin tarlacısı çok azdır; bal, polen ve gerekirse şurup şarttır.
• Aynı arılıkta arı takviyesi yapmamak: Tarlacılar eski kovana döner, bölme boşalır.
• Ana arıyı yanlış tarafa taşımak: Bölmeden önce ana arının yerini bilmek ya da yumurtayı sonradan kontrol etmek gerekir.
• Geç bölme: Kışa yetişemeyecek, zayıf bir koloni oluşur.
• Varroayı hesaba katmamak: Bölme akarları da böler; yüksek akarlı koloniden yapılan bölme de sorunlu olur.
• Hastalıklı koloniden bölme yapmak: Yavru hastalıkları çerçeveyle taşınır; yalnızca sağlıklı kolonilerden bölme yapılır.