Davranış Özelliklerinin Islahı

Davranış özelliklerinin ıslahı, arı kolonilerinde sakinlik, petek üzerinde durgunluk, düşük oğul eğilimi ve az yağmacılık gibi kalıtsal davranışları seçimle iyileştirme çalışmasıdır. Davranış, arıcının günlük işini verimden bile daha çok etkiler ve seçime en hızlı yanıt veren özellikler arasındadır. Huysuz koloninin ana arısını seçilmiş bir ana arıyla değiştirmek, arıcılıktaki en basit ve en etkili ıslah adımıdır.

Hangi davranışlar ıslahla iyileştirilir?

• Sakinlik (uysallık): Kovan açıldığında saldırıya geçmemek, az sokmak, arıcıyı izlememek.
• Petek üzerinde durgunluk: Çerçeve kaldırıldığında arıların yerinde kalması, koşuşmaması ve salkım yapıp sarkmaması.
• Düşük oğul eğilimi: Yeterli yer verildiğinde oğul yüksüğü çekmemek.
• Hijyenik davranış: Hastalıklı yavruyu temizleme; ayrı sayfalarda anlatılmıştır.
• Az yağmacılık: Kaynak kesintisinde başka kovanlara saldırmamak.
• Propolis kullanımı: Çerçeveleri aşırı yapıştırmamak; propolis üreten arıcı için ise tersi istenir.

Savunmacılık neden bu kadar önemlidir?

Kovanını savunmak arının doğal davranışıdır; ama düzeyi hatlar arasında çok farklıdır ve bu fark büyük ölçüde kalıtsaldır. Savunmacı bir koloninin bedeli yalnızca birkaç sokma değildir:

• Muayene uzar, daha çok duman ve koruyucu donanım gerekir.
• Komşu, yoldan geçen ve hayvanlarla sorun çıkar; arılığın yeri tartışma konusu olur.
• Arıcı muayeneyi ertelemeye başlar; oğul, anasızlık ve hastalık geç fark edilir.

Son madde en sinsi olanıdır: huysuz koloni daha az bakılır, bu yüzden daha çok sorun çıkarır.

Savunmacılık nasıl ölçülür?

Her muayenede 1–4 arası bir puan vermek yeterlidir (4 en sakin). Puanı verirken şu gözlemlere dikkat edin:

1. Açılış tepkisi: Kapak kaldırıldığında arıların hemen havalanıp havalanmadığı.
2. Duman ihtiyacı: Sakinleştirmek için ne kadar duman gerektiği.
3. Sokma: Eldivene ya da giysiye batan iğne sayısı.
4. İzleme: Arıların arıcıyı kovandan ne kadar uzağa kadar takip ettiği.
5. Sakinleşme süresi: Muayene bittikten sonra koloninin ne kadar sürede durulduğu.

Araştırmalarda koyu renkli bir deri parçası kovan önünde sallanıp belirli sürede batan iğneler sayılır; arıcı için düzenli muayene puanı çoğu zaman yeterlidir.

Petek üzerinde durgunluk neden küçümsenmemeli?

Çerçeve kaldırıldığında koşuşan, kenarlara kaçan ve çerçevenin altından salkım yapıp sarkan arılar arasında ana arıyı bulmak, yumurtayı görmek ve yavru düzenini değerlendirmek zorlaşır. Muayene uzar, koloni daha çok rahatsız olur, ana arının yere düşme riski artar. Bu özellik sakinlikle ilişkilidir ama ayrı puanlanmalıdır: bazı koloniler sokmaz ama petekte hiç durmaz.

Oğul eğilimi ıslahla azaltılabilir mi?

Evet, oğul eğiliminin önemli bir kalıtsal payı vardır. Ama oğul, kovan yönetimi ve mevsimden de çok etkilenir; bu yüzden ölçüm adil koşullarda yapılmalıdır: genç ana arı, zamanında verilen kat ve yeterli yer. Bu koşullarda bile oğul hazırlığına giren koloniler düşük puan alır.

• 4: Sezonda hiç oğul hazırlığı yok.
• 3: Boş ya da yumurtalı kupalar var, ilerlemiyor.
• 2: Larvalı oğul yüksükleri çekildi, müdahaleyle önlendi.
• 1: Koloni oğul verdi.

Yağmacılık ve propolis davranışı

Kaynak kesintisinde başka kovanlara saldıran koloniler hem zayıf komşuları öldürebilir hem de hastalık ve akar taşır. Yağmacılık eğilimi hatlar arasında farklıdır; sürekli yağmaya çıkan kolonileri kayda geçirin.

Propolis toplama da kalıtsaldır. Aşırı propolis kullanan hatlarda çerçeveler yapışır, muayene zorlaşır. Propolis üretimi yapan arıcı ise tam tersine bol propolis toplayan kolonileri seçer. Hedefinizi baştan belirleyin.

Huysuz koloni için en hızlı çözüm nedir?

Koloninin ana arısını değiştirmek. İşçiler ana arının kızları olduğu için, yeni ana arının yavruları çıktıkça koloninin karakteri değişir. Yeni ana arının ilk işçileri yumurtlamadan yaklaşık üç hafta sonra çıkar; eski işçilerin büyük kısmı yaz döneminde birkaç hafta içinde yenilenir. Genellikle 6–8 hafta içinde belirgin sakinleşme görülür.

1. Seçilmiş bir hattan çiftleşmiş ana arı sağlayın.
2. Huysuz koloninin ana arısını sakin bir günde, gerekirse koloniyi birkaç kutuya bölerek bulun.
3. Yeni ana arıyı kafesle tanıtın; kabulü kontrol edin.
4. Değişimi kayda geçirin ve sonraki haftalarda puanlamaya devam edin.

Davranış ırklara göre farklı mıdır?

Irklar arasında genel eğilimler vardır; ama aynı ırk içindeki hatlar arasındaki fark çoğu zaman ırklar arasındaki farktan büyüktür. Aşağıdaki tablo yalnızca yaygın kabul gören eğilimleri özetler:

Bu yüzden "sakin ırk" satın almak tek başına yetmez; kendi arılığınızdaki hatları puanlayıp en iyilerini çoğaltmak kalıcı sonucu verir.

Melez arılarda davranış neden değişkendir?

Farklı ırkların birinci kuşak melezleri çoğu zaman güçlü ve sakin olabilir. Ancak bu melez ana arıların kızları açık çiftleştiğinde ikinci kuşakta özellikler dağılır ve savunmacılık belirgin biçimde artabilir. Melez hatla çalışan arıcı, ana arıyı her yıl ya da iki yılda bir güvenilir üreticiden yenilemeyi hesaba katmalı; kendi melez kolonilerinden ana arı üretmemelidir.