Damızlık Koloni Seçimi ve Islah

Damızlık koloni seçimi, larva alınarak yeni ana arı üretilecek ve erkek arı yetiştirilecek kolonilerin, en az bir yıllık kayıt ve test sonuçlarına göre arılığın en iyileri arasından belirlenmesidir. Doğru seçilmiş bir damızlık (anaç koloni), ondan üretilen her ana arıyla iyi özelliklerini bütün arılığa yayar. Seçim; kışlama, sağlık, sakinlik, oğul eğilimi ve verimin birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Damızlık koloni nedir, kaç türü vardır?

Damızlık koloni, genetiği çoğaltılmak üzere seçilmiş kolonidir. Islahta üç görev ayrılır:

• Larva damızlığı (ana hat): Aşılama için genç larva alınan koloni. Yeni ana arıların annesi budur.
• Erkek arı damızlığı (baba hat): Bol erkek arı yetiştirmesi için erkek arı peteği verilen koloniler. Yeni ana arıların çiftleşeceği erkekleri üretir.
• Yedek damızlık: Asıl damızlık kaybolursa hattın sürmesi için ondan üretilmiş, test edilmiş kız ana arılı koloni.

Larva damızlığı ile erkek arı damızlıklarının yakın akraba olmaması gerekir; aksi hâlde akrabalık artar ve yavru alanı delik delik olur.

Damızlık adayında hangi şartlar aranır?

Bir koloninin damızlık adayı olabilmesi için aşağıdaki asgari şartları karşılaması gerekir:

1. En az bir yıl izlenmiş olmalı: Bir kışı ve bir tam sezonu kayıtla geçirmiş olmalı.
2. Ana arı genç ama denenmiş olmalı: Çoğunlukla ikinci yaşındaki ana arılar seçilir; yaşlı ana arıda yumurtlama ve yaşam süresi riski artar.
3. Hastalık belirtisi olmamalı: Yavru hastalığı, kireç hastalığı ya da kanat bozukluğu görülmemiş olmalı.
4. Hijyenik davranışı yüksek olmalı: En az iki testte yüksek temizleme oranı.
5. Akar artışı düşük olmalı: Aynı mücadele takviminde arılık ortalamasının altında akar yükü.
6. Sakin ve petekte durgun olmalı: Sezon ortalaması iyi düzeyde (1–4 ölçeğinde en az 3).
7. Oğul hazırlığına girmemiş olmalı: Yeterli yere rağmen larvalı oğul yüksüğü çekmemiş olmalı.
8. Kıştan güçlü çıkmış olmalı: Kış tüketimi makul, ilkbahar gelişimi hızlı.
9. Verimi ortalamanın üstünde olmalı: Kendi arılığının ortalamasına göre değerlendirilir.
10. Yavru alanı sık olmalı: Kapalı yavruda dağınık boş göz az.

Mümkünse bir şart daha arayın: kız kardeşleri de iyi olmalı. Aynı anadan gelen ana arıların kolonileri de iyi sonuç veriyorsa, adayın iyiliği şans değil hattın özelliğidir.

Damızlık seçimi için yıl boyu neye bakılır?

Damızlık seçimi adım adım nasıl yapılır?

1. Puan tablosunu çıkarın: Her koloni için sezon ortalamalarını tek bir tabloda toplayın.
2. Eleme sınırlarını uygulayın: Hastalık, oğul verme, düşük sakinlik ya da düşük hijyen gibi kesin eleme nedenleri olanları çıkarın.
3. Kalanları sıralayın: Size göre en önemli özelliklere ağırlık veren basit bir toplam puanla sıralayın.
4. Kısa liste yapın: En üstteki birkaç koloniyi damızlık adayı olarak ayırın.
5. Akrabalığı kontrol edin: Soy kaydına bakarak larva ve erkek arı damızlıklarını farklı hatlardan seçin.
6. Görevleri dağıtın: En iyisini larva damızlığı, diğer iyi ve akraba olmayanları erkek arı damızlığı yapın; birini yedek olarak ayırın.

Örnekte en çok bal veren 21 numaralı koloni, huysuzluğu nedeniyle damızlık olamamıştır. Verim tek başına karar ölçütü değildir.

Damızlık koloninin bakımı nasıl olmalı?

• Güçlü ve tok tutun: Larva alınacak dönemde bol polen ve nektar ya da destek besleme gerekir.
• Gereksiz müdahaleden kaçının: Ana arının zarar görme ya da kaybolma riskini azaltın.
• Oğula izin vermeyin: Yeterli yer verin; oğul veren damızlık hem ana arıyı hem zamanı kaybettirir.
• Yedek alın: Damızlıktan erken dönemde birkaç kız ana arı üretip yedek kolonilere verin.
• Larva almayı kolaylaştırın: Aşılama günlerinden önce kovana boş, açık renkli bir işçi peteği koyarak aynı yaşta genç larva elde edin.

Erkek arı damızlıkları nasıl seçilir?

Erkek arı damızlıkları, larva damızlığı kadar sıkı ölçütlerle seçilmelidir: sakin, hijyenik, akar yükü düşük ve iyi kışlayan koloniler. Bu kolonilere aşılamadan birkaç hafta önce erkek arı peteği verilir ve kaynak kesintisinde beslenir. Aynı dönemde, özellikleri zayıf kolonilerde erkek yavru sınırlanabilir; böylece çevredeki erkek arı havuzunda seçilmiş hatların payı artar.

Damızlık ne zaman değiştirilir?

• Ondan üretilen kız ana arıların kolonileri beklenen sonucu vermediyse.
• Damızlık ana arı yaşlanıp yumurtlaması zayıfladıysa.
• Kolonide hastalık belirtisi görüldüyse.
• Test edilmiş kızlarından biri annesinden daha iyi sonuç verdiyse.