Esmer arı ırkı

Esmer arı (Alman esmer arısı), Türkçe arıcılık kaynaklarında çoğunlukla Batı ve Kuzey Avrupa'nın yerli arısı olan Kara Avrupa arısı (Apis mellifera mellifera) için kullanılan addır. Koyu renkli, iri, tüylü, tutumlu ve soğuk-nemli iklime dayanıklı bir arıdır. Halk arasında ise koyu renkli her arıya "esmer arı" denebilir; oysa Türkiye'deki koyu arılar çoğunlukla Anadolu, Kafkas ya da Karniyol tipi arılardır ve esmer arı Türkiye'de doğal olarak bulunmaz.

Esmer arı ne demek?

"Esmer arı" adı Türkçede iki farklı anlamda geçer. Bu karışıklık, arı alım satımında ve sohbetlerde yanlış beklentilere yol açabilir:

• Irk adı olarak: Arıcılık ders kitaplarında ve ırk tablolarında "esmer arı" ya da "Alman esmer arısı", A. m. mellifera alt türünü anlatır. Aynı arı Kara Avrupa arısı, kara arı ya da Kuzey Avrupa kara arısı diye de anılır; ayrıntıları kütüphanedeki Kara Avrupa Arısı sayfasındadır.
• Günlük dilde: Bazı arıcılar sarı bantlı arılara "sarı arı", koyu renkli yerli arılara "esmer arı" ya da "kara arı" der. Bu kullanım bir ırkı değil, yalnız rengi anlatır.

Bir üretici "esmer ana arı" satıyorsa, hangi ırktan ve hangi bölgeden söz ettiğini mutlaka sorun. Türkiye'de satılan koyu renkli ana arıların neredeyse tamamı yerli ya da Karniyol kökenli hatlardır.

Esmer arı (Kara Avrupa arısı) nerede yaşar?

Esmer arının doğal yayılışı, Alplerin kuzeyi ve batısından başlayıp Pireneler'den Ural Dağları'na uzanan geniş bir kuşaktır: Fransa, Belçika, Hollanda, Almanya, Britanya Adaları, İrlanda, İskandinavya'nın güneyi, Polonya ve Rusya'nın orman kuşağı. Batı ve Kuzey Avrupa (M) soy grubuna aittir.

Rusya'da bu alt türe ait popülasyonlar Orta Rus arısı olarak bilinir. Başkurdistan'ın Burzyan yöresinde ağaç kovuklarında geleneksel yöntemlerle tutulan yabani arılar da bu gruptandır ve koruma altındadır.

Esmer arı nasıl tanınır?

• Renk: Koyu kahveden siyaha; karında sarı bant yok ya da çok silik.
• Yapı: İri ve geniş gövdeli, kalın karınlı.
• Tüylenme: Uzun ve yoğun örtü tüyleri; karın halkalarındaki tüy bantları dar.
• Dil: Avrupa'nın diğer alt türlerine göre kısa.
• Kanat ölçüleri: Kanat damarlarından hesaplanan kübital indeks düşük, diskoidal kayma çoğunlukla negatiftir; ırk tespitinde bu ölçüler kullanılır.

Esmer arının özellikleri

Esmer arının "sakin" ya da "düşük bakım isteyen" bir ırk olduğu yönündeki genellemeler doğru değildir. Seçilmiş saf hatlar sakin olabilir; ama seçilmemiş popülasyonlar ve özellikle ithal ırklarla karışmış koloniler belirgin biçimde savunmacıdır.

Esmer arı neden geriledi, nasıl korunuyor?

Yirminci yüzyılın başında Britanya'da yaşanan ağır koloni kayıplarının ardından yoğun arı ithalatı yapıldı. Kıta Avrupası'nda da sakinliği ve hızlı ilkbahar gelişimi nedeniyle Karniyol ve İtalyan arısı tercih edildi. Sonuçta esmer arı, doğal yayılışının büyük bölümünde melezleşerek saf hâlini kaybetti.

Bugün birçok ülkede esmer arıyı yaşatmak için:

• Korunan alanlar: Adalar ve dağ vadilerinde yalnız esmer arı tutulan bölgeler oluşturulmuştur; Danimarka'daki Læsø adası bunların bilinen örneklerindendir.
• İzole çiftleştirme istasyonları: Alp vadilerinde yalnız seçilmiş esmer arı erkekleriyle çiftleştirme yapılır.
• Saflık denetimi: Damızlık koloniler kanat ölçümü ve genetik testle doğrulanır.

Türkiye'de esmer arı var mı? Koyu renkli yerli arılar

Esmer arı (A. m. mellifera) Türkiye'de doğal olarak bulunmaz. Türkiye'de "esmer" görünen arılar genellikle şu ırklardandır:

Türkiye'deki arıcı için esmer arının dersi

Esmer arının hikâyesi, yerel bir arının ithal ırklar karşısında nasıl gerileyebileceğini gösterir. Türkiye'nin yerli arıları da benzer bir baskı altındadır: kontrolsüz ana arı ticareti ve gezginci göçler Anadolu ve Kafkas arısını karıştırmaktadır. Esmer arıyı Türkiye'ye getirmek gerekli değildir ve yerli ırklarla melezleşme riski taşır; asıl yapılması gereken, bölgesine uyum sağlamış yerli arıyı korumak ve seçerek geliştirmektir.