Deforme Kanat Virüsü (DWV)

Deforme kanat virüsü (DWV), bal arısı kolonilerinde en yaygın virüstür ve varroa ile birlikte kış kayıplarının başlıca nedenlerindendir. Buruşuk kanatlı arı görmek, akar yükünün uzun süredir yüksek olduğunu gösterir. Virüsün ilacı yoktur; tedavi varroayı zamanında düşürmektir.

Nedir, varroa neyi değiştirdi?

DWV, varroadan önce de kolonilerde vardı; besinle ağız yoluyla bulaşır, düşük düzeyde ve çoğunlukla belirtisiz kalırdı. Varroa bu dengeyi bozdu:

• Doğrudan aktarım: Akar, kapalı hücredeki pupadan beslenirken virüsü doğrudan kan sıvısına aktarır; sindirim sisteminin doğal engelleri devre dışı kalır.
• Yük artışı: Akar içinde ve arıdan arıya taşındıkça virüs yükü belirtisiz düzeyden hastalık düzeyine çıkar.
• Çeşit seçilimi: Varroanın yayılmasıyla akarla iyi taşınan virüs çeşitleri (DWV-A ve DWV-B) baskın hâle gelmiştir.

Bu nedenle DWV bugün bağımsız bir hastalık değil, büyük ölçüde varroa sorununun sonucudur.

Nasıl tanınır?

Belirtiler, pupa döneminde yüksek virüs yükü alan arılarda görülür:

• Buruşuk, kıvrık, küçük ya da gelişmemiş kanatlar
• Kısa, küt ve bazen şişkin karın
• Solgun renk, zayıf görünüm; bazen bacaklarda felç
• Uçamayan, çerçevede ya da kovan önünde sürünen genç arılar
• Kovanda bu arıların kısa sürede ölmesi ya da işçiler tarafından dışarı atılması

Aynı kolonide çoğunlukla varroanın öteki izleri de görülür: delinmiş hücre kapakları, düzensiz yavru alanı, ölü pupalar, arıların üzerinde ya da tabanda akarlar.

Asıl tehlike görünmeyen biçimidir

Deforme kanatlı arı görmek zaten ileri aşamadır. Asıl kayıp, belirtisiz enfeksiyonda yaşanır: kanatları normal görünen arılar da yüksek virüs yükü taşıyabilir ve beklenenden kısa yaşar.

Zincir şöyle işler: yaz sonunda akar yükü yüksektir → kışlık arılar pupa döneminde akar ve virüsle zayıf düşer → aylarca yaşaması gereken arılar erken ölür → koloni kış ortasında ya da sonunda erir. Kovanda bol bal ama çok az arı bulunması bu tablonun tipik görüntüsüdür.

Benzer durumlardan farkı

Kovanda nasıl doğrulanır?

• Kanat bozukluğu gözle görülür; kesin virüs tanısı gerekmez.
• Hemen varroa düzeyini ölçün: pudra şekeri ya da alkol yıkama yöntemiyle arı üzerindeki akar oranı veya doğal döküm tablasıyla günlük akar dökümü.
• Kapalı erkek arı yavrusunu sır alma çatalıyla açıp pupaların üzerindeki akarlara bakın.
• Laboratuvarda PCR ile virüs yükü ölçülebilir; ancak arıcı için karar varroa sayımına göre verilir.

Ne yapmalı?

1. Varroa tedavisini geciktirmeyin. Deforme kanatlı arı görüyorsanız akar düzeyi uzun süredir yüksektir; bal kovanda değilse ya da ürün hasat sırasında kullanıma uygunsa hemen müdahale edin.
2. Kışlık arılar yetişmeden akarı düşürün. Çoğu bölgede bu, yaz sonuna denk gelir. Geç yapılan tedavi, zaten zarar görmüş kışlık arıları kurtarmaz.
3. Tedavi sonrası yeniden sayın. Akar düşmediyse direnç ya da yeniden bulaşma (yağma, şaşırma) olabilir.
4. Zayıf koloniyi toparlayın. Besleyin; gerekiyorsa varroası düşürülmüş başka bir koloniyle birleştirin.
5. Ana arıyı yenileyin. Genç ana arı ve hijyenik davranışı güçlü hatlar toparlanmayı kolaylaştırır.

Tedavi ve ilaç bilgisi

DWV'nin kendisine etkili ilaç yoktur; yapılan tedavi varroaya yöneliktir. Ruhsatlı seçenekler şu etken madde gruplarındadır:

• Oksalik asit: Yavrusuz dönemde (kış salkımı, yapay yavrusuz dönem) damlatma ya da buharlaştırma ile en etkilidir.
• Formik asit: Kapalı yavrudaki akara da etki edebilir; sıcaklığa duyarlıdır.
• Timol esaslı ürünler: Sıcaklığa bağlı etki; ılık havada kullanılır.
• Amitraz içeren şeritler: Etkili, ancak sürekli kullanımda direnç gelişebilir. Piretroit grubunda (tau-fluvalinat, flumetrin) direnç birçok bölgede yaygındır.

Ürünü ve dozunu prospektüsten ya da veteriner hekiminizden alın. Bal katları üzerindeyken ancak etiketi izin veriyorsa kullanın; aynı etken maddeyi yıllarca tekrar etmeyin. Erkek arı yavrusu kesimi ve ana arıyı kafesleyerek yavrusuz dönem oluşturmak gibi biyoteknik yöntemler, ilacın etkisini artırır.

Önleme

• Varroayı ilkbahardan sonbahara düzenli ölçün; takvime değil, ölçüme göre davranın.
• Komşu arılıklarla aynı dönemde tedavi etmek yeniden bulaşmayı azaltır.
• Sönen ya da çok zayıf koloniyi yağmaya açık bırakmayın; akarlar yağmacı arılarla güçlü kolonilere taşınır.